Кіріспе
Уильям Кларк Рассел (1844–1911) – ағылшын жазушысы. 24 ақпан 1844 жылы дүниеге келген, 8 қараша 1911 жылы қайтыс болған Рассел ең белгілі теңізшілік романдарымен танымал. 13 жасында Ұлыбританияның сауда флотына қосылып, сегіз жыл қызмет етті. Теңіздегі өмірдің ауыр жағдайлары оның денсаулығына қайтымсыз зиян келтірді, бірақ оған жазушылық мансабын дамытуға қажетті материалды сыйлады. Ол әңгімелер, баспасөз мақалалары, тарихи очерктер, өмірбаяндық еңбектер және өлеңдер жинағын жазды, алайда ең көп танылғаны – теңіз өмірінен алынған романдары болды. Ол сонымен қатар журналист ретінде де жұмыс істеді, әсіресе The Daily Telegraph газетінде теңіз тақырыбындағы мақалалар жазды. Рассел сауда флотындағы теңізшілердің жағдайын жақсарту үшін күресті, оның еңбегі Парламент бекіткен реформаларға ықпал етті, бұл реформалар кеме иелерінің экипаждарын қанауын болдырмады. Оның осы саладагы әсері болашақ король Георг V тарапынан мойындалды. Расселдің замандастарының арасында Герман Мелвилл, Алгернон Суинберн және сэр Артур Конан Дойл болды.
William Clark Russell (24 February 18448 November 1911) was an English writer best known for his nautical novels. At the age of 13 Russell joined the United Kingdom's Merchant Navy, serving for eight years. The hardships of life at sea damaged his health permanently, but provided him with material for a career as a writer. He wrote short stories, press articles, historical essays, biographies and a book of verse, but was known best for his novels, most of which were about life at sea. He maintained a simultaneous career as a journalist, principally as a columnist on nautical subjects for The Daily Telegraph. Russell campaigned for better conditions for merchant seamen, and his work influenced reforms approved by Parliament to prevent unscrupulous ship owners from exploiting their crews. His influence in this respect was acknowledged by the future King George V. Among Russell's contemporary admirers were Herman Melville, Algernon Swinburne and Sir Arthur Conan Doyle.
Жазушы
Расселдің мансабына байланысты көптеген түсініксіздіктер бар, мүмкін оның жазбалары анонимді түрде немесе әртүрлі псевдонимдермен жарияланғандықтан, тіпті оның жақын туыстары оның жазбаларының толық көлемін білмеген. 1870-ші жылдардың басында Рассел түрлі псевдонимдер (Сидни Мостин, Элиза Рил Дэвис және Филип Шелдон) астында роман жариялап, шамалы жетістікке жеткен. Эндрю Нэштің сөзіне göre, әйелдік псевдонимдерді қабылдау «романды әйелдік форма ретінде және роман оқуды негізінен әйелдердің ісі ретінде қарастыруынан туындады». Рассел сауда флотының тарихы Корольдік флот туралы әңгімелермен бәсекелесе алатынына күмәнданды: «Океан өмірінің саудалық жағын тек екі жазушы ғана қарастырды – «Масттан екі жыл бұрын» кітабының авторы Дана және Герман Мелвилл, екеуі де, әрине, американдықтар. Мен ағылшын жазушысы жазған [осындай] кітапты есімде ұстамаймын». Оның сауда флотының өмірін баяндайтын алғашқы романы – 1875 жылғы «Джон Холдсворт, бас матрос», Рассел кейіннен оны «теңіз тақырыптарын қарастыруда тартыншақты және тиімсіз» деп ойлады. Ол жақсы пікірлер алды, бірақ Рассел өзінің келесі әрекеті – «Гросвенордың апаты» (1877) – өзінің алғашқы нағыз теңіз кітабы деп санады. Келесі төрт жылда ол шамамен 35 000 дана сатылды. Жақсы пікірлер мен жақсы сатылымдар Расселдің жазу үлгісін қалыптастыруға көмектесті. Ол 20 ғасырдың бірінші жартысына дейін танымал болып, суреттелген басылымдарда кеңінен оқылды. Рассел романның алғы сөзінде «осы роман АҚШ-та алғашқы және ең жақсы қарсы алынды» деп атап өтті. Биограф Г.С. Вудс Расселдің ең жақсы теңіз романдарының қатарына «Ұйытылған қарақшы» (1877), «Матростың сүйіктісі» (1880), «Океан трагедиясы» (1881), «Өлім кемесі» (1888), «Жерде жүргендер, тыңдаңдар» (1894) және «Кешіккен» (1903) кіретінін жатқызады. Вудсқа göre, Рассел барлығы 57 роман жазған. Одан әрі, ол әңгімелер жинағын және газет мақалаларын, тарихи очерктер жинағын, танымал өмірбаяндықтарды (Уильям Дэмпир және адмиралдар Нельсон мен Коллингвуд) және өлеңдер жинағын жариялады. Авторлар арасында Расселге жоғары құрмет көрсетіледі және оны құрметтейді. Алгернон Суинберн Расселді «тірі немесе өлген теңіздің ең ұлы шебері» деп сипаттады. Өзара құрметке қарамастан, ешбір жазушы екіншісінің стиліне әсер етпеді, ал Мелвиллдің шығармалары көбірек сақталды. Артур Конан Дойл доктор Джон Уотсонды «Бес апельсин піпсі» романында құрметтеді, онда ол 221B Бейкер-стрит мекенжайына уақытша оралғанда «Кларк Расселдің теңіз туралы әдемі әңгімелерінің бірін терең оқып отырған» еді. Әсіресе кейінгі жылдары, артриттен қалам ұстауы қиын болғанда, Рассел өзінің жұмысын хатшысына диктанттап берді. «Манчестер Гардиан» газетінің мәлімдемесінше, «диктантпен жазылған көптеген кітаптар сияқты, бұл кітаптар да кеңейтілген, риторикалық және әдеби стильге ие». Осы сынға қарамастан, газет мынадай қорытынды жасады: Кейін Рассел кеме иелерінің саудагерлерге кемелерінде ұсынған аяусыз жағдайларға назар аударды: «Буырқанған етхананың арт жағынан тасталған шіріген қоқыстардың арасында одан да жаман нәрсе табылмады». Бірақ оның күш-жігері осымен тоқтаған жоқ. Рассел тіпті Тасманияны британдықтар отарлаған кезде тұтқынға алынған жергілікті тұрғындарға да көңіл жасай білді. Ол британдық әскерлерінің тұтқындарға қатыгездікпен қарағанын егжей-тегжейлі сипаттады. Осындай қорқынышты сипаттамалардың бірі – Тасманиялық Лалла Рукхтың оқиғасы, ол анасының британдық отаршылдарының қолынан қаза тапқанын, әпкелерінің зорланғанын және тұтқынға алынғанын, ал отбасы мүшелерінің көз алдында атып өлтірілгенін көрген Тасманиялық қыз. Лалла үшін қорқыныштар Австралияға бара жатқан тұтқын кемесіне отырғызылғанда ғана жалғасты, оның барлығына Рассел куә болды. Бирмингемдегі «Оул» газетінде былай деп жазылған: «Бұл жандар жануарлар сияқты ұсталды және аяусыз сауаттандырылды, ал Уильям Кларк Рассел өте жақсы суреттеген тұтқын кемесіндегі қорқынышты тәжірибелер Австралияның жазалау орындарында күтіп тұрған қорқыныштардың алғы көрінісі болды». Бұл британдық отаршылдардың қатыгездігін тоқтатуға көмектеспесе де, Расселдің сол тұтқындарға деген жанашырлығы британдықтар жасаған зұлымдықтарды жазуға және ашуға көмектесті.
The biographer G S Woods lists among Russell's best sea novels The Frozen Pirate (1877), A Sailor's Sweetheart (1880), An Ocean Tragedy (1881), The Death Ship (1888), List, ye Landsmen (1894) and Overdue (1903). According to Woods, Russell wrote a total of 57 novels. Additionally, he published collections of short stories and newspaper articles; a volume of historical essays; popular biographies (William Dampier and Admirals Nelson and Collingwood); and a collection of verses. Among authors, Russell is widely admired and revered. Algernon Swinburne described Russell as "the greatest master of the sea, living or dead." Despite their mutual regard, neither writer influenced the other's style, and it is Melville's works that have proved the more enduring. Arthur Conan Doyle made Dr. John Watson an admirer in The Five Orange Pips in which he was "deep in one of Clark Russell's fine sea stories" while temporarily back in 221B Baker Street. Particularly during later years, when arthritis made it difficult for him to hold a pen, Russell dictated his work to a secretary. According to The Manchester Guardian, "like most dictated work, these books have a rather inflated, rhetorical, literary manner." Despite this criticism, the paper concluded:
Later, Russell turned his attention to the deplorable provisions that unscrupulous ship owners provided for merchant seamen on their vessels: "Nothing more atrociously nasty could be found amongst the neglected putrid sweepings of a butcher's back premises". But, his efforts did not stop there. Russell extended his sympathy even to the captive natives of the time of British colonization of Tasmania. He described in great detail the merciless treatment the British forces used against native captives. One such description so horrifically described was the story of Lalla Rookh of Tasmania, a Tasmanian girl who had watched her mother get butchered by the British settlers, her sisters raped and captured, and the men of her family shot dead in front of her. The horrors for Lalla only continued as she was taken on a convict ship sailing to Australia, all of which Russell was a witness. The Owl, a Birmingham newspaper, wrote the following:The poor wretches were treated like beasts and flogged unmercifully, and their fearful experiences on an outward bound convict ship, so vividly painted by William Clark Russell, were but foretastes of the horrors awaiting them in the penal colonies of Australia. Though this did little to halt the brutish treatment by the British colonizers, Russell's empathy towards those captive people helped to record and reveal the atrocity committed by the British people.
Кейінгі жылдар
Соңғы екі онжылдықта Расселл артриттен күшейе түскен денсаулыққа кедергілерге тап болды, бұл көбінесе жастық шағында теңізде өткен жылдарының салдары деп есептелді – "теңізшінің жауы", деп мәлімдеді The Manchester Guardian.