Кіріспе
Фредерик Джексон Тернердің 1893 жылғы «Америка тарихындағы шекараның маңызы» атты мақаласы – американдық тарихшы Фредерик Джексон Тернердің американ тарихының шекаралық тезисін ілгерілеткен маңызды еңбегі. Тернердің тезисі 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында американдықтардың жеке басын, мінезін және ұлттық дамуын түсінуіне елеулі әсер етті. Ол алғаш рет 1893 жылы Чикагода (Иллинойс штаты) өткен Дүниежүзілік Колумбия көрмесінде Америка тарихи қауымдастығының арнайы мәжілісінде ұсынылып, сол жылы Висконсин штатының тарихи қоғамының мәліметтерінде және кейін Америка тарихи қауымдастығының жылдық есебінде жарияланды. Бұл мақала көп рет қайта басылып, антологияларға енгізілді және Тернердің 1920 жылғы «Америка тарихындағы шекара» кітабының бірінші тарауы ретінде жарияланды. Мақалада Тернердің американдық шекара идеясының демократия мен зорлық-зомбылық тұрғысынан американдық мінезді қалай қалыптастырғаны туралы ойлары жинақталған. Ол кең көлемде дерлік тегін жердің болуының еңбекке негізделген шаруашылықты қалай дамытқанын, амбициялы отбасыларды батыс шекарасына қалай тартқанын және шексіз мүмкіндіктерге толы ортаны қалай құрғанын атап көрсетті. Шекара жеке тұлғаны қалыптастыруға және үкіметтік бақылауға қарсылық танытуға көмектесті. Ол батысқа қарай көшіп-қону мен жаңа шекараларды мекендеу американдық ерекшелік идеясын қалыптастырған өзгеше процестер болды деп санайды. Тернер шекараның американ тарихын қалай жетектегенін және 1890-шы жылдардағы американдық мәдениетке қалай әсер еткенін болжады. Тернер өз пікірін дәлелдеу үшін өткенге шалу арқылы адамның шекараға деген құштарлығын және Америка батысына кеңеюдің американдықтардың мәдениетке қатысты көзқарасын қалай өзгерткенін атап өтті. Бұл мақала ондаған жылдар бойы тарихнамаға зор ықпал етті. 1890 жылғы халық санағы бюросының шекараның аяқталуы туралы мәлімдемесіне сілтеме жасай отырып, Тернер болашақта елдің сипатын қалыптастыратын факторлар өзгеше болатынын айтты. Тернердің шекараның маңыздылығына жасаған баса назарына кейбір тарихшылар қарсы шығып, американ тарихының шекарадан тыс күрделілігін және елге әсер ететін урбанизация сияқты әртүрлі факторларды атап көрсетті. 1980-ші жылдары кейбір түсіндірмелерде шекара ұғымын азшылықтарға баса назар аударатын жаңа көзқараспен алмастырды. Австралиялық тарихшы Бретт Боуден «шекара» түсінігінің ғылыми және көпшілік әдебиеттерде жаңа күштерді бағалау үшін қалай кеңінен қолданылғанын зерттеді. Ал ортағасырлық зерттеуші Нора Беренд: «Жүз жыл бұрын нақты айқындалмаған түсініктің қандай қажеті бар? Тернердің шекарасы – нақты анықтамасы жоқ және содан бері қатал сынға ұшыраған икемді ұғым еді» деді.
"The Significance of the Frontier in American History" is a seminal essay by the American historian Frederick Jackson Turner which advanced the Frontier thesis of American history. Turner's thesis had a significant impact on how people in the late 19th and early 20th centuries understood American identity, character, and national growth. It was first presented to a special meeting of the American Historical Association at the World's Columbian Exposition in Chicago, Illinois in 1893, and published later that year first in Proceedings of the State Historical Society of Wisconsin, then in the Annual Report of the American Historical Association. It has been subsequently reprinted and anthologized many times, and was incorporated into Turner's 1920 book, The Frontier in American History, as Chapter I. The essay summarizes Turner's views on how the idea of the American frontier shaped the American character in terms of democracy and violence. He stresses how the availability of very large amounts of nearly free farmland built agriculture, pulled ambitious families to the western frontier and created an ethos of unlimited opportunity. The frontier helped shape individualism and opposition to governmental control. He argued that the westward migration and the settlement of new frontiers were transformative processes that shaped the idea of American exceptionalism. Turner speculated how the frontier drove American history and helped shape American culture as it existed in the 1890s. Turner reflects on the past to illustrate his point by noting human fascination with the frontier and how expansion to the American West changed American views on its culture. The essay had a major impact on historiography for decades. Citing the 1890 Census Bureau declaration about the ending of the frontier, Turner argued in the future different factors would shape the nation's character. Turner's emphasis on the centrality of the frontier was contested by various historians who cited the complexity of American history outside of the frontier and the variety of factors influencing the country, such as urbanization. In the 1980s a new approach emphasizing minorities replaced the frontier in some interpretations. Australian historian Brett Bowden has explored how the concept of "frontier" has been very widely used in both scholarly and popular literature to denote challenging new forces. By contrast, medievalist Nora Berend asked: "What good is a concept not very clearly formulated a hundred years ago—Turner’s frontier was an elastic term that had no sharp definition—and severely criticized ever since?"
Тернердің тезисіне қарсылық
1942 жылы «Шекара және американдық институттар: Тернер тезисіне сын» деген еңбегінде профессор Джордж Уилсон Пирсон Тернер тезисінің дұрыстығын талқылап, американдық мәдениетке шекарадан өзге де көптеген факторлар әсер еткенін айтты. Тернерге құрмет көрсеткенімен, Пирсон шекарадан тысқары қарап, Америка дамуының басқа да факторларын мойындап, өз пікірін қатты дәлелдеді. Тернер тезисін Патриция Нельсон Лимерик 1987 жылғы «Жеңістің мұрасы: Америка батысының үздірілмеген тарихы» кітабында сынға алды. Лимерик «Жаңа батыс тарихы» тұжырымын қалыптастырды, онда Америка батысы шектеулі кеңейу процесі емес, белгілі бір орын ретінде қарастырылады. Лимерик Америка батысындағы тарихи және әлеуметтік ортаны зерттеуді жалғастыруға шақырады, ол 1890 жылы аяқталмай, бүгінгі күнге дейін жалғасып келеді деп санайды. Қалалық тарихшы Ричард С. Уэйд өзінің тұңғыш еңбегі «Қалалық шекара» (1959) кітабында шекара тезисіне қарсы шығып, батыс кеңейуінің ынталандырушы күші фермер-колонизаторлар емес, Питтсбург, Луисвилл және Цинциннати сияқты батыс қалалары болғанын мәлімдеді. Гленда Райли Тернердің тезисінде әйелдерге орын берілмегенін айтады. Ол оның өмірлік жағдайы мен тәрбиесі қоғамның әйелдер бөлігін назардан тыс қалдырғанын, нәтижесінде шекара тек ерлер құбылысына айналғанын көрсетеді. Әйелдерді қалыптастыру оның еңбектері айналасындағы негізгі пікірталас мәселесі болып табылады, әсіресе Жаңа батыс тарихшылары осы мәселеге ерекше назар аударады.
Негізгі дереккөздер
Фарагер, Джон Макэд ред. Фредерик Джексон Тернерді қайта қарастыру: "Америка тарихындағы шекараның маңызы" және басқа да мақалалар (Йейл университетінің баспасы, 1999); Тернердің мақалаларын қайта жариялайды.