Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Земста (Аза) – Александр Фредроның, танымал поляк ақыны, драматург және жазушысының поляк комедиясы. Земста поляк әдебиетінің классикалық туындыларының қатарына жатады. Бұл төрт актіден тұратын пьеса, көбінесе Кіші Польша (Маłopolska) аймағының тілінде, сегіз буынды өлеңмен жазылған; мақал-мәтелдермен және қайта жаңғыртылған сілтемелермен толы.
Zemsta (Revenge) is a Polish comedy by Aleksander Fredro, a Polish poet, playwright and author active during Polish Romanticism in the period of partitions. Zemsta belongs to the canon of Polish literature. It is a play in four acts, written in the octosyllabic verse mostly in the vernacular of Lesser Poland (Małopolska); filled with proverbs and paraphrased allusions.
Өмірбаян
Фредроны пьеса жазуға нақты оқиғалар түрткі болды. 1828 жылдың қараша айында Фредро Зофия Яблоновскаға үйленді, оның құдайы Галиция провинциясындағы Одржиконьде орналасқан қамалдың жартысына құқығы кірді. 1829 жылы қамалдың мұражайын қарап жатып, Фредро 17 ғасырда қамалдың екі бөлігінің иелері Ян Скотницкий мен Пётр Фирлей арасындағы дауға қатысты ескі сот тізімдерін тапты. Бұл жанжал ұзақ және тынымсыз болды. Ол отыз жылдан астам соң Фирлейдің ұлы Зофия Скотницкаяға үйленуімен аяқталды, бұл Фредро пьесасында қолданған соңымен ұқсас. Пьесаның тұңғыш көрсетілімі 1834 жылдың 17 ақпанында Львов қаласында өтті, онда Чесьник рөлін Ян Непомуцен Новаковский, ал Регент рөлін Виталис Смоховский сомдады.
Real events inspired Fredro to write the play. In November 1828, Fredro married Zofia Jablonowska, whose dowry included the title to half of a castle located in Odrzykoń in the province of Galicia. In 1829, when looking through the archives of the castle, Fredro came across some old court records related to a dispute dating from the 17th century between the owners of the castle's two halves Jan Skotnicki and Piotr Firlej. The conflict was long and relentless. It ended after more than thirty years with the marriage of Firlej's son to Zofia Skotnicka, an end similar to that adopted by Fredro in his play. The play premiered in Lviv on 17 February 1834, with Jan Nepomucen Nowakowski playing Cześnik and Witalis Smochowski playing Rejent.
Бірінші акт
Бір қалада екі отбасы тұрады: Чешник Раптусевич пен оның қызы Клара, Реджент Милчек пен оның ұлы Вацлав. Чешник пен Реджент бір-бірін жау санап, араларында жақсы қарым-қатынас жоқ. Клараның ересек болғанға дейін жерін басқаратын Чешник бай әйелге үйленуге құштар. Клараны ойластырғаннан кейін, ол Ханна жесірге көңіл бөледі, оның бай екенін ойлайды. Әдетте, Чешник ашық және батыл мінезді болғанымен, әйелдермен ұялады, сондықтан Папкинге Ханнаға (әкімшілік қызметкердің жесірі болғандықтан Подстолина деп атайды) той жасауға және Реджентпен арадастыруға жібереді. Подстолина өзі де күйеу іздеп жүр, себебі оның байлығы уақытша – ол оны туысы Клара үшін басқарып отыр, сондықтан Чешникке үйленуге келіседі. Реджент бірнеше кірпішшілерді жалдап, қамалдың бір бөлігін, Чешник тұратын бөлігінен бөліп тұрған қабырғаны жөндеуге кіріседі. Чешник бұған қарсы болып, Папкинге оларды қууға жібереді, бірақ жұмысы тоқтап қалғаны үшін ақы төлеуді ұсынады. Чешниктің қызы Клара мен Редженттің ұлы Вацлав бір-біріне ғашық және жасырын түрде кездесіп жүр. Отбасыларының бір-бірін жек көруіне байланысты некеге тұруға мүмкіндік болмайды деп үмітсіздікке шағылысады. Вацлав бірге қашуды ұсынады, бірақ Клара бас тартады. Оған жақын болу үшін Вацлав өзін Редженттің қызметкері деп таныстырып, қабырға үшін болған таласқа қатысқан деп айтып, Папкинге кепіл ретінде беріледі.
Two families live in the same castle Cześnik Raptusiewicz and his niece Klara as well as Rejent Milczek and his son Wacław. Cześnik and Rejent consider each other enemies and do not get on. Cześnik, who administers Klara's lands until she comes of age, is eager to marry a wealthy wife. After a brief consideration of Klara, he settles on the widow Hanna, thinking that she is richer. Although generally of a forthright and brave characters, Cześnik is shy around women, and so sends Papkin, a show off, to propose to Hanna (called Podstolina because she is the widow of a civil servant) and to be a go between with Rejent for him. Podstolina herself is looking for a husband because her supposed wealth is only temporary she is administering it for Klara, her kinswoman, and so agrees to marry Cześnik. Rejent has hired some bricklayers to fix a wall that segregates his part of the castle from the half of the castle in which Cześnik lives. Cześnik does not approve of this and sends Papkin to shoo them away, offering them however payment for their work being interrupted. Klara, niece of Cześnik, and Wacław, son of Rejent are in love and secretly meeting up. They despair of ever being allowed to marry due to their families' dislike of each other. Wacław proposes that they run away together, but Klara refuses. In order to be close to her, Wacław presents himself as an employee of the Regent and gives himself up as a hostage to Papkin, supposedly caught up in the struggle over the wall.
ІІ акт
Вацлав Чешникті әкесімен татуласуға көндіруге сәті түспейді. Чешник күннің орнынан қозғалмай, теңіздердің суы құрғағанша Реджентпен татуласа алмайтынын айтады. Вацлав Папкинге қалуға рұқсат беру үшін пара береді және сол күні Чешникке кәбіленген Подстолинаны өздерінің ісі үшін араласуға көндіру үшін Кларамен келіседі. Вацлав Подстолинамен кездескенде, оның бұрын Вацлавтың сүйіктісі болғаны және ол өзін ханзада деп жалған айтқаны белгілі болады. Осыған қарамастан, Подстолина Чешникке қарағанда Вацлавты жақсы көретінін шешеді. Папкин Клараға махаббатын білдіреді. Оны сүймейтін Клара, одан сезімін 'дәлелдеу' үшін орындалуы мүмкін емес талаптар қояды: жарты жыл бойы үнсіздік сақтау, бір жылдан астам нан мен сумен күн кешу және оған крокодил әкелу. Чешник Реджентпен дуэль өткізуді қалайды және осы үшін Папкинге тапсырма береді.
Wacław makes an unsuccessful attempt to convince Cześnik to reconcile with his father. Cześnik declares that it would sooner come about that the sun would stop in place and the water dry out of the seas than he and Rejent would have peace. Wacław bribes Papkin to let him stay and agrees with Klara to convince Podstolina, just that day engaged to Cześnik, to intervene on their behalf. When Wacław meets with Podstolina, it turns out that she is a former lover of Wacław, to whom he had presented himself untruthfully as a prince. Despite this, Podstolina decides that she prefers Wacław to Cześnik. Papkin declares his love for Klara. Klara, who does not love him, demands impossible things of him as 'proof' of his sentiments to spend half a year in silence, to survive on bread and water for just over a year, and to bring her a crocodile. Cześnik wants to duel with Rejent and sends Papkin over to arrange this.
ІІІ акт
Реджент Милчек Чешникке қарсы сот шараларын қолдануға дайындалуда. Ол кірпішшілерді олардың денесіндегі ұсақ сызаттардың жарақат саналатынына және ол оларға еш төлемейтіндіктен жұмыстан айырылғанына көндіреді. Вацлав оған Клараға үйленуге рұқсат беруін сұрайды. Бірақ Реджент Подстолинаға үйленуі керектігін мәлімдейді, сондай-ақ, егер біреуі келісімді бұзса, екіншісіне 100 мың төлеуге міндетті екенін айтады. Папкин Чешниктен Реджентті дуэльге шақыру туралы хат әкеледі. Папкин ішіп, шарапты сынап бағалайды. Алғашында мақтанса да, Редженттің сырттай қарапайым мінезіне алданып, қатты қорқып, оны терезеден лақтырып тастау және есік алдына төрт қызметшіні қоюмен қорқытқаннан кейін, шақыруды қиындықпен жеткізеді. Подстолина Вацлавпен некелесу туралы келісімшартпен келеді, ол оған қол қойған. Папкин оның Чешникке қиянат жасағанын біледі. Папкин баспалдақтан құлатылады.
Rejent Milczek prepares to raise a legal action against Cześnik. He convinces the bricklayers that the very minor scratches that they suffered count as wounds and that they have been deprived of work (because he himself will not pay them). Wacław comes to ask him to allow him to marry Klara. Instead, Rejent announces that he must marry Podstolina, providing an agreement that whichever one of them breaks it off will have to pay the other 100 thousand. Papkin arrives with a letter from Cześnik inviting Rejent for a duel. Papkin drinks some wine he criticises. Although he starts off bragging, deceived by Rejent's unassuming manner, he begins to be greatly afraid and can barely issue the challenge, after being threatened with being thrown out of the window and the placement of four servants outside the door. Podstolina comes in with the agreement of marriage to Wacław, which she has signed. Papkin finds out that she has jilted Cześnik. Papkin gets thrown down the stairs.
IV акт
Папкин Редженттен оралып, өзінің батылдығымен мақтанады. Чешник оның ішкен шарабы уланған болуы мүмкін деп күдіктенеді. Папкин қорқып, өзін уланған деп ойлап, өсиетнама жазады. Чешникке Подстолинаның пікірін өзгерткені хабарланады. Ол Диндальскиге Кларадан келгендей етіп хат жазады, бірақ соңында оның орнына бір қызметшіні жіберуге шешім қабылдайды. Вацлав келіп, оған түрмеге қамалу немесе Клараға үйленудің таңдауын ұсынады. Вацлав пен Клара таңғалып, бірақ қуанып, үйленеді: шіркеуде дін қызметкері күтіп тұр. Реджент Чешникке келеді. Ол Чешник белгілеген дуэль орнына келді, бірақ Чешник өзі келмеді. Вацлавтың Клараға үйленгенін естіп, ол ашуға ілеседі. Подстолина өзінің барлық байлығының іс жүзінде Клараға тиесілі екенін және оның некесі арқасында Клараға берілгенін түсіндіреді. Клара Подстолинаға өз ақшасынан 100 мың төлейтінін уәделейді. Реджент пен Чешник келіседі.
Papkin comes back from Rejent and brags about his courage. Cześnik suggests that the wine he drank was poisoned. Papkin falls into a panic and, thinking himself poisoned, writes his testament. Cześnik is informed of Podstolina's change of mind. He dictates a letter to Dyndalski that is supposed to come from Klara, but eventually decides to send a servant for him instead. Wacław arrives and is given the choice between being imprisoned or marrying Klara. Wacław and Klara are surprised but happy and get married: a priest is already waiting in the chapel. Rejent comes to Cześnik. He had turned up at the place Cześnik had set up for the appointed duel, but Cześnik himself did not turn up. He is angry to hear of Wacław's marriage to Klara. Podstolina explains that all her wealth is in fact Klara's and by virtue of her marriage is given over to Klara. Klara promises to pay 100 thousand to Podstolina out of her own money. Rejent and Cześnik reconcile.
Бейімделу
Пьеса Зигмунд Носковскийдің "Zemsta za mur graniczny" (Шекті қабырға үшін кек) операсының негізі болып табылады. Пьеса 2002 жылы Анджей Вайда режиссерлік еткен фильмге бейімделді. Фильмде Жануш Гайос (Чесник рөлінде), Анджей Северин (Регент Мильчек рөлінде), Роман Полански (Папкин рөлінде) және Катаржина Фигура (Подстолина рөлінде) сияқты актерлер ойнады. Ерекше айта кетерлігі, түпнұсқа оқиға Камиеньец қамалында болған, ол қазір Одрыкойн қаласында орналасқан, ал фильм Польшаның Силезия облысындағы Огродзениец қамалында түсірілді.
The play serves as the basis for the opera Zemsta za mur graniczny (Revenge for the Boundary Wall) by Zygmunt Noskowski. The play was adapted into a 2002 film, directed by Andrzej Wajda, featuring Janusz Gajos (as Cześnik), Andrzej Seweryn (as Rejent Milczek), Roman Polanski (as Papkin) and Katarzyna Figura (as Podstolina) among others. Notably, the original story took place in Kamieniec castle, which is currently located in Odrzykoń, while the movie was filmed in Ogrodzieniec castle, located in Silesia province, Poland.