Кіріспе

Дене музыкасы – солтүстік Атабаска тілінде сөйлейтін алғашқы халықтардың – Чипевиан (Денесулин), Тличо (Догриб), Йеллоунайв (Татсаот'ин), Славей (Де Га Гот'ин немесе Де Чо) және Сахту халықтарының музыкасы. Бұл термин көбінесе дәстүрлі музыкалық шығармалар мен билерді білдіреді. Дене жазушысы Лила Гилдей төрт негізгі жанр бар дейді: Дене махаббат әндері (Этсула); шай биі әндері (Илива), қол ойындары әндері және барабан биі әндері. 1800 жылдары Форт Лиардқа сапар шеккен Джордж Кит Дене әндерінің үш түрін байқады: «махаббат әндері, жоқтау әндері және рәсімдік әндер». Дене халық музыкасында еуропалық гаммаларға ұқсас мелодиялар, бірақ көк ноталармен боялған. Ғалым Майкл Аш Дене музыкасының «мелодиялық гаммасы, мелодиясы және метрикалық ритмі бар» дейді. Аш Дене музыкасында тек бір аспап – эгели деп аталатын жақтаулы барабан қолданылатынын және барабан билері, сондай-ақ шай билері деп аталатын, Маккензи өзені аңғарында тұратын барлық Дене халқы үшін дәстүрлі екенін айтады. Синкопа жиі кездеседі, сонымен қатар пульсті дауыс стилі де жиі кездеседі. Мелодиялар көбінесе төмендейтін үлгіні ұстанады. Көптеген әндер, әсіресе барабан билері, дауыстық глиссандо және соққы аспаптарының үзілісімен аяқталады, сондай-ақ ауызша алғыс айтумен (махси). Сөз тіркестері жиі қолданылады. Әндер көбінесе авторсыз жазылады, бірақ көптеген әндерді жазуға ешқандай тыйым жоқ. Қазіргі заманда Джонни Лэндри 1980 жылы «Хина На Хо Хинэ» әнін жазған, «де-факто Дене әнұраны» болған, осы дәстүрдегі ең танымал әншілердің біріне айналды.