Кіріспе
Дагомея мифологиясындағы Жаратушы қадірлі Маву Лиза (басқаша: Маху) – Күн мен Айға байланысты құдай. Маву мен Лиза – құдайдан туған егіздер. Мифтерге сәйкес, ол еркек құдай Лизаға үйленген. Маву (Маху, Мау) және Лиза – Нана Булукудың балалары, және Фон халқы арасында Хебиосо деп аталатын Оба Косоның (Шанго) ата-анасы. Әңгімеге сүйенсек, Жерді, оның үстіндегі барлық тіршілікті және басқа да нәрселерді жаратқаннан кейін, Маву оның тым ауыр болуы мүмкін екеніне алаңдады, сондықтан ол алғашқы жылан Аидо Хведодан жер астынан иіліп, Жерді аспанға көтерілуін сұрады. Ол өзінің де жаратқан маймылы Авеге балшықтан тағы бірнеше жануар жасауды сұрағанда, ол басқа жануарларға мақтанып, Мавуға қарсы шықты. Гбаду – Маву мен Лисаның махаббатынан туған алғашқы Лоа-Мауудың бірі, ол жер бетіндегі хаосты көрді және балаларына халық арасына шығып, тек Маву ғана Секполиге өмір тынысын сыйға біле алатынын еске түсірді. Гбаду қызы Минонаға халық арасына барып, оларға құрма ядросының Маву Лизадан келген белгісі туралы үйретуді тапсырды. Аве, мақтаншақ маймыл, Мавуға өмір бере алатынын көрсету үшін аспанға көтерілгенде, ол күйреп қалды. Лиза оған өлім тұқымы бар ботқа жасап берді және оған тек оның әйелі Маву ғана өмір бере алатынын, сондай-ақ оны алып тастай алатынын еске салды. Миф бойынша, Маву – балшықтан адамдарды жаратқан жалғыз құдай, ал оның күйеуі/інісі Лизаға адамдарды өркениет құруға үйретуді тапсырды.
Mawu Lisa (alternately: Mahu) is a creator goddess, associated with the Sun and Moon in Gbe mythology and West African Vodun. Mawu and Lisa are divine twins. According to the myths, she is married to the male god Lisa. Mawu (Mahu, Mau) and Lisa are the children of Nana Buluku, and are the parents of Oba Koso (Shango), known as Hebioso among the Fon. As the myth goes, after creating the Earth and all life and everything else on it, Mawu became concerned that it might be too heavy, so she asked the primeval serpent, Aido Hwedo, to curl up beneath the earth and thrust it up in the sky. When she asked Awe, a monkey she had also created, to help out and make some more animals out of clay, he boasted to the other animals and challenged Mawu. Gbadu one of the first Loa Mawu birthed from her love making with Lisa, saw all the chaos on earth and told her children to go out among the people and remind them that only Mawu herself can give Sekpoli the breath of life. Gbadu instructed her daughter, Minona, to go out among the people and teach them about the use of palm kernels as omens from Mawu Lisa. When Awe, the arrogant monkey climbed up to the heavens to try to show Mawu that he too could give life, he failed miserably. Lisa made him a bowl of porridge with the seed of death in it and reminded him that only his wife Mawu could give life and that she could also take it away. According to myth, Mawu is the sole creator of human beings from clay, while her husband/brother Lisa was instructed by her to teach humans how to build civilization.
Йоруба тіліндегі сілтемелер
Дегенмен, тарихи тұрғыдан алғанда, Маву Лизаға табынушылық Йорубаландтан – оның тамырларындағы жерден, Гбе тілді халықтардың әлеуметтік-діни санасына батысқа қарай тарады, бірінші кезекте Дагоме патшалығының бақылауына өткен Агбоме (Абомей) жазығы арқылы. Маву – Мово (Ейе Мово), ол әйел және Ифедегі Орисаның (Обатала) жұбайы, ал Лиза – Ориса, сонымен қатар Йорубаның жаратушысы және аспан құдайы. Йоруба мәдениетінің ошағы – Ифеде, екі құдай да біріккен ғибадатханаларда Ориса Йемово ретінде байланысты. Ориса сөзінен Лисаға біртіндеп өзгеруі, Гбе лексикасындағы йоруба тілінен алынған сөздердің фонологиясына сәйкес келетін жалпы қағидаларға сәйкес келеді, олар белгілі бір дыбыстық өзгерістермен сипатталады: бастапқы дауыстылардың жоғалуы, мысалы, Огун – Гун/Гу, фонема [B] – [V] –ға, мысалы, Оба Аджо – Аваджоға немесе Ойинбо – Йовоға, [R] –дан [L] –ға, мысалы, Ироко – Локоға, Порто-Новоның Акоро/Окоро аудандары – Аклонға. Этнографиялық зерттеулер мен мәліметтер, сондай-ақ Фон халқынан жиналған ауызша әңгімелер осы фактілерді куәландырады. Гбе тілді халықтар арасында, әсіресе Маву, сондай-ақ екі жақты Маву Лиза комплексі Водун иерархиясындағы ең жоғары мәртебеге көтерілді. Ол Дагоме мемлекеттік құдайына айналды, бірақ түптеп келгенде, Маву бастапқыда Фон құбылысы емес еді. Басқа Гбе тілді халықтардың арасында, әсіресе Эве халқы, христиан миссионерлерінің ықпалымен Маву құдай дәрежесіне көтерілді.