Кіріспе
Традициялық Гавай, Канака және Маохи мәдениеттеріндегі үшінші жынысты маху («ортасында») – бұл Тонганың факалеиті мен Самоаның фа’афафине сияқты, мәдениеттегі дәстүрлі рухани және әлеуметтік рөлдері бар үшінші жынысты адамдар. Тарихи тұрғыдан алғанда, маху термині еркек болып туған адамдарға (AMAB) қатысты, бірақ қазіргі қолданыста маху әртүрлі гендерлік және сексуалдық бағдарларды білдіре алады. Қазіргі заманғы маху куму хула Кауаи Икиге сәйкес:
Māhū ('in the middle') in Native Hawaiian and Tahitian cultures are third gender people with traditional spiritual and social roles within the culture, similar to Tongan fakaleiti and Samoan fa'afafine. Historically, the term māhū referred to people assigned male at birth (AMAB), but in modern usage, māhū can refer to a variety of genders and sexual orientations. According to present day māhū kumu hula Kaua'i Iki:
In modern popular culture, the term māhū may be used pejoratively to describe LGBTQ+ people, while māhū continue to hold a place of respect within Hawaiian culture and community.]] In the pre colonial history of Hawai'i, māhū were notable healers, although much of this history was elided through the intervention of Christian missionaries. According to Joan Roughgarden, the māhū lacked access to political power, were unable to aspire to leadership roles, and "Perceived as always available for sexual conquest by men." A surviving monument to this history are the "Wizard Stones" of Kapaemāhū on Waikiki Beach, which commemorate four important māhū who first brought the healing arts from Tahiti to Hawaiʻi. These are referred to by Hawaiian historian Mary Kawena Pukui as pae māhū, or literally a row of māhū. The term māhū is misleadingly defined in Pukui and Ebert's Hawaiian dictionary as "n. Homosexual, of either sex; hermaphrodite." The assumption of same sex behavior reflects the conflation of gender and sexuality that was common at that time. The idea that māhū are biological mosaics appears to be a misunderstanding of the term hermaphrodite, which in early publications by sexologists and anthropologists was used generally to mean "an individual which has the attributes of both male and female," including social and behavioral attributes, not necessarily a biological hybrid or intersex individual. This led to homosexual, bisexual, and gender nonconforming individuals being mislabeled as "hermaphrodites" in the medical literature. Kaomi Moe, aikāne to King Kamehameha III and a māhū, is another historical example. In 1891, when painter Paul Gauguin first came to Tahiti, he was thought to be a māhū by the indigenous people, due to his flamboyant manner of dress during that time. His 1893 painting Papa Moe (Mysterious Water) depicts a māhū drinking from a small waterfall. In American artist George Biddle's Tahitian Journal (1920–1922) he writes about several māhū friends in Tahiti, of their role in native Tahitian society, and of the persecution of a māhū friend Naipu, who fled Tahiti due to colonial French laws that sent māhū and homosexuals to hard labor in prison in New Caledonia. Rae rae is a social category of māhū that came into use in Tahiti in the 1960s, although it is criticized by some māhū as an abject reference to sex.
Қазіргі заманғы танымал мәдениетте маху термині ЛГБТҚ+ адамдарын кемсіте отырып сипаттау үшін қолданылуы мүмкін, ал маху Гавай мәдениеті мен қоғамында құрметке ие. Гавайидің отарлау тарихында маху белгілі емшілер болған, бірақ бұл тарихтың көп бөлігі христиан миссионерлерінің араласуынан жоғалып кеткен. Джоан Рауггарденнің айтуынша, маху саяси билікке қол жеткізе алмады, басшылық рөлдерге ұмтыла алмады және «еркектердің сексуалдық жаулауына әрқашан қол жетімді деп саналды». Бұл тарихқа арналған сақталған ескерткіш – Вайкики жағалауындағы Капаэмахудың «Сөзгер тастары», олар алғашқы рет Таитиден Гавайиге емдік өнерді әкелген төрт маңызды махуды еске алады. Гавай тарихшысы Мэри Кавена Пукуи оларды pae māhū, яғни «маху қатары» деп атайды. Маху термині Пукуи мен Эберттің Гавай сөздігінде «гомосексуал, екі жынысты; гермафродит» деп қате түсіндірілген. Бір жынысты адамдардың сексуалдық мінез-құлқы сол кездегі гендер мен сексуалдық араласуының салдары. Маху биологиялық мозаика деген ой гермафродит терминін дұрыс түсінбеу болып көрінеді, оны ертеректе сексологтар мен антропологтар «еркек және әйелдің белгілеріне ие адам» деген мағынада қолданған, соның ішінде әлеуметтік және мінез-құлқылық белгілер, міндетті түрде биологиялық гибрид немесе интерсекс емес. Бұл гомосексуалды, бисексуалды және гендерлік ерекшеліктері бар адамдардың медициналық әдебиетте «гермафродиттер» деп қате аталуына әкелді. Каоми Мое, король Камехамеха III-тің айканесі және маху, тағы бір тарихи мысал. 1891 жылы суретші Пол Гоген Таитиге алғаш келгенде, жергілікті халық оны сол кездегі әсем киім киюіне байланысты маху деп ойлады. 1893 жылы салған «Папа Мо» (Сырлы су) суретінде маху кішкентай сарқырамадан су ішуі бейнеленген. Американдық суретші Джордж Биддлдің Таити журналында (1920–1922) Таитидегі бірнеше маху достары, олардың Таити қоғамындағы рөлі және маху досы Найпудың қуғынға ұшырауы туралы жазылған. Найпу француз отарлық заңдарына байланысты Таитиден қашып кеткен, себебі маху мен гомосексуалдарды Жаңа Каледониядағы түрмеде қатаң еңбекке жіберуші еді. Рае рае – Таитиде 1960 жылдары қолданыла бастаған махудың әлеуметтік санаты, бірақ кейбір маху оны сексуалдық мәселеге қатысты түсініксіз деп сынға алады.
Māhū ('in the middle') in Native Hawaiian and Tahitian cultures are third gender people with traditional spiritual and social roles within the culture, similar to Tongan fakaleiti and Samoan fa'afafine. Historically, the term māhū referred to people assigned male at birth (AMAB), but in modern usage, māhū can refer to a variety of genders and sexual orientations. According to present day māhū kumu hula Kaua'i Iki:
In modern popular culture, the term māhū may be used pejoratively to describe LGBTQ+ people, while māhū continue to hold a place of respect within Hawaiian culture and community.]] In the pre colonial history of Hawai'i, māhū were notable healers, although much of this history was elided through the intervention of Christian missionaries. According to Joan Roughgarden, the māhū lacked access to political power, were unable to aspire to leadership roles, and "Perceived as always available for sexual conquest by men." A surviving monument to this history are the "Wizard Stones" of Kapaemāhū on Waikiki Beach, which commemorate four important māhū who first brought the healing arts from Tahiti to Hawaiʻi. These are referred to by Hawaiian historian Mary Kawena Pukui as pae māhū, or literally a row of māhū. The term māhū is misleadingly defined in Pukui and Ebert's Hawaiian dictionary as "n. Homosexual, of either sex; hermaphrodite." The assumption of same sex behavior reflects the conflation of gender and sexuality that was common at that time. The idea that māhū are biological mosaics appears to be a misunderstanding of the term hermaphrodite, which in early publications by sexologists and anthropologists was used generally to mean "an individual which has the attributes of both male and female," including social and behavioral attributes, not necessarily a biological hybrid or intersex individual. This led to homosexual, bisexual, and gender nonconforming individuals being mislabeled as "hermaphrodites" in the medical literature. Kaomi Moe, aikāne to King Kamehameha III and a māhū, is another historical example. In 1891, when painter Paul Gauguin first came to Tahiti, he was thought to be a māhū by the indigenous people, due to his flamboyant manner of dress during that time. His 1893 painting Papa Moe (Mysterious Water) depicts a māhū drinking from a small waterfall. In American artist George Biddle's Tahitian Journal (1920–1922) he writes about several māhū friends in Tahiti, of their role in native Tahitian society, and of the persecution of a māhū friend Naipu, who fled Tahiti due to colonial French laws that sent māhū and homosexuals to hard labor in prison in New Caledonia. Rae rae is a social category of māhū that came into use in Tahiti in the 1960s, although it is criticized by some māhū as an abject reference to sex.
Қазіргі мәдениеттерде
1980 жылдары Самоа және Тынық мұхитының басқа да квир мәдениеттерінің маху мен фаафафинелері ұйымдаса бастады, себебі маху мен квир Тынық мұхиты аралдарының тұрғындары әртүрлі салаларда халықаралық танылу ала бастады. 2003 жылы Куму Хиналеимоана Квай Конг Вонг Калу былай түсіндірді: “Маху” термині әртүрлі кеңістіктер мен тәжірибелерді қамти алатындықтан, Куму Хина бастапқыда маху кане (трансгендер ер адам) және маху вахине (трансгендер әйел) терминдерін ойлап тапты. Алайда Куму Хина ғылыми жетістіктерге байланысты бұл терминдерді қайта қарастыру қажет деп санайды, сондықтан ол төрт жаңа термин енгізді. Маху іштей вахине (әйел) сезімін, рухани, психологиялық және мәдени тұрғыдан сезсе, haʻawahine терминін қолдана алады. Егер олар өздерін кане (ер) деп іштей сезетін болса, онда олар haʻakāne деп аталады. Егер олар іштей сезінгенін сыртқы түріне көшіргенде, яғни әйел ретінде киінгенде, гормондық терапиядан және басқа да медициналық түрленулерден (косметикалық хирургияны қоса алғанда) өткен немесе бастаған жағдайда, hoʻowahine термині қолданылады. Сол сияқты, маху өзін іштей еркек деп сезініп, сыртқы түрін сол ретте өзгертетін болса, онда hoʻokāne термині қолданылады. Kumu hula Kaumakaiwa Kanaka'ole және kumu hula Kaua'i Iki; сондай-ақ кең маху LGBTQ+ қауымдастығында тарихшы Ноноэ Сильва, белсенді Ku‘u mealoha Gomes, әнші және суретші Бобби Холкомб, әнші Киали Райхел бар. Көптеген дәстүрлі қауымдастықтарда маху полинезиялық мәдениетті жалғастыруда маңызды рөл атқарады және “жаратылыс бойындағы әйел мен еркектің тепе-теңдігін” үйретеді. Қазіргі заманғы маху жермен байланыс, тілді сақтау, мәдени шараларды, соның ішінде дәстүрлі билерді, әндерді және мәдени ерекшеліктері бар музыкалық аспаптарда ойнау әдістерін сақтау және қайта жаңғырту дәстүрлерін жалғастырады. Символикалық татуировка жасау да кең таралған. Қазіргі заманғы маху өз денесін басқалар жыныстық ауыстыру хирургиясы деп санайтын операциялар арқылы өзгерте бермейді, бірақ Гавай/Таити қоғамындағы кез келген адам сияқты, жұмысқа, үйге және түнгі уақытқа қарай әртүрлі киінеді. Маху мәдениетінде отбасылық қарым-қатынастар маңызды, өйткені Гавай/Таити мәдениеттерінде туыстық байланыстар отбасының өмір сүруі үшін өте маңызды. Маху мүмкіндігінше туған отбасыларымен тығыз қарым-қатынас жасауға тырысады, көбінесе немерелері мен шөберелерінің асыраушы ата-анасы болады және олардың әсіресе “мейірімді және шығармашыл” екендігі айтылады. Маху сонымен қатар білімді жинау және сақтау арқылы, сондай-ақ дәстүрлі түрде әйелдер арқылы беріліп келе жатқан хула дәстүрлерін үйрету және үйрену арқылы отбасылары мен қауымдастықтарына үлес қосады. Гомофобия мен отарлау салдарынан отбасылары оларды қабылдамаған жағдайда, маху өздерінің қауымдастықтарын құрып, бір-бірін қолдап, мәдени дәстүрлерін сақтап, келесі ұрпаққа үйретеді. “Кумху Хина” деректі фильмінде Хиналеимоана Вонг Калу таудағы ақсақалдар қауымының біріне барып, жас кезінде оның ұстаздары және таңдаған отбасы болған махулармен кездеседі.
Анықтамалар мен дереккөздер
Айзенман, Стивен Ф. (1999). Гогеннің белдеуі. Лондон: Темза мен Хадсон. Матзнер, Эндрю (2001). O Au No Keia: Гавайидің маху және трансгендер қауымдастықтарының үні