Кіріспе
XVI ғасырдың соңындағы француз ақсұлтаны және губернаторы Шарль Эммануэль де Савой, Женева князі және Немур герцогі (шамамен 1567–1595 жылдың 13 тамызы) – француз шетелдік князі, губернаторы, әскери қолбасшы және соңғы француз дін соғыстары кезіндегі бүлікші. Жак де Савой мен Анна д’Эстенің үлкен ұлы, Немур белгілі князь отбасының мүшесі болды. Ол 18 жасында француз саясатына екінші католик лигасының жақтасы ретінде қатысты, көтерілісші әскерге атты әскер жинады және Генри III-ті олардың талаптарына бағынуға көмектесті. Келесі жылдары патша бейбіт келісімдерге сәйкес протестантизмге қарсы соғыс жүргізуге мәжбүр болды. Бұрынғы көтерілісші лигалықтар «бағындырылған» патша оларға артықшылық береді деп үміттенеді, бірақ Генри бұрынғы көтерілісшілердің билігін әлсіретуге тырысты. Осының салдарынан Немурдың жеңіл атты әскердің генерал-полковнигі лауазымы бірнеше патшалық сүйіктілердің тағайындалуымен әлсіретілді. Осы кезеңде Немур 1571 жылға дейін әкесі иеленген Лион губернаторлығына ие болуға ұмтылды. 1588 жылдың қараша айында осы лауазымда болған Франсуа де Манделот қайтыс болғанда, Генри саяси әлсіздігіне байланысты Немурды жаңа губернатор ретінде мойындауға мәжбүр болды. Лигаға мойынсұнудан кейін ашуланған Генри 1588 жылдың 23 желтоқсанында лиганың басшысы Гиз герцогін өлтірді. Осы қастандықтан кейін Немур және басқа лигалық көшбасшылар патша тарапынан тұтқындалды. Алайда Немур күзетшілеріне пара беріп, тез бостандыққа шықты. Лигалықтар бақылап тұрған Парижге келген Немур қаланың радикалды католиктерінен жылы күтім көрді. Содан кейін ол 1589 жылдың ақпанында лигаға қосылғанын жариялаған Лионға бағыт алды. Немур қаладағы лигалықтардан бастапқыда жылы қарсылық алды, содан кейін солтүстіктегі лигалық армияға қосылу үшін аттанды. Ол Арк және Ивридегі екі патшалық жеңісте шайқасты. Патшалық таққа үміткер протестант Генри IV өзінің жеңістерін Парижді қоршаумен жалғастырды. Немур парма герцогының басқаруындағы испан әскері лигалықтарға қаланы құтқарып қалғанша, шевалье д’Омальмен бірлесіп, қаланың қорғанысына жетекшілік етті және патшалық көтерілісті басты. 1591 жылы губернаторлығына оралған Немур қаладағы негізгі лигалық фракцияны басқарған Лион архиепискобымен күшейе түскен қақтығысқа түсті. 1592 жылы ол патшалық қолбасшы Лесдигьерге қарсы Дофинеге шабуыл жасап, Виенді басып алды. Ол 1593 жылғы лигалық Генерал штатының отырысына қатысты, онда ол патша болуға үміткерлердің бірі болды. Лионға қайтып келгеннен кейін, қалаға тирандықпен қарым-қатынас жасауы шыдай алмайтын деңгейге жетті және ол архиепископ тарапынан жасалған төңкеріс кезінде қызметтен алынып, цитадельде тұтқынға алынды. 1594 жылдың ақпанында қала патшалықтарға берілді, ал Помпон де Бельевр Немурмен оның бауырының капитуляциясы туралы келіссөздер жүргізу үшін келді, бірақ ол ынтымақтасудан бас тартты. 25 шілдеде ол екінші рет тұтқыннан қашып, бүліктерін жалғастырды. 1595 жылдың ортасында әскери жағдайы нашарлауына байланысты елден кетуге мәжбүр болды және сол жылдың 13 тамызында қызбадан қайтыс болды.
Charles Emmanuel de Savoie, prince de Genevois and duc de Nemours (c. 1567–13 August 1595) was a French prince étranger, governor, military commander and rebel during the latter French Wars of Religion. The eldest son of Jacques de Savoie and Anne d'Este, Nemours was a member of a prominent princely family. He entered French political at the age of 18 as a partisan of the second Catholic ligue, rallying cavalry to the rebel army, and assisting in forcing Henri III to capitulate to their demands. In the following years, the king was compelled by the terms of the peace to make war against Protestantism. The former rebel ligueurs hoped the 'cowed' king would afford them advantage, but Henri was keen to dilute the authority of the former rebels. As a result Nemours' position as colonel general of the light cavalry was diluted with several appointments of royal favourites. During this period, Nemours coveted the governate of the Lyonnais, which had previously been held by his father before 1571. When François de Mandelot, who held the office, died in November 1588, Henri was compelled to recognise Nemours as the new governor due to his political weakness. Frustrated at his continued capitulations to the ligue, on 23 December 1588, Henri assassinated the leader of the ligue the duke of Guise. In the wake of the assassination, Nemours and other ligueur leaders were arrested by the king. Nemours was however quickly able to bribe his guards and secure freedom. Arriving in ligueur held Paris, Nemours received a warm welcome from the radical Catholics of the city. He then headed to Lyon which had declared itself for the ligue in February 1589. Nemours, granted an initially warm welcome from the ligueurs in the city, set to work imposing himself on their structures before departing to join the main ligueur army in the north. He fought at the two royalist victories of Arques and Ivry. The Protestant Henri IV, the royalist candidate for king followed up his victories by besieging Paris. Nemours led the defence of the city in conjunction with the chevalier d'Aumale, putting down a royalist rebellion, before the city was saved for the ligueurs by a Spanish army under the duke of Parma. Returning to his governate in 1591, Nemours found himself increasingly in conflict with the archbishop of Lyon, who led the main ligueur faction in the city. In 1592 he campaigned into Dauphiné against the royalist commander Lesdiguières, and capturing Vienne. He participated in the ligueur Estates General of 1593, where he was among the candidates to become king. By his next return to Lyon, his tyrannical treatment of the city had become intolerable, and he was deposed in a coup by the archbishop, and detained in the citadel. In February 1594 the city would be delivered to the royalists, and Pomponne de Bellièvre would arrive to negotiate with Nemours for the capitulation of his brother, but he refused to cooperate. On 25 July he escaped his second captivity, and continued his rebellion. By mid 1595 he was forced into exile by declining military fortunes, and died of a fever on 13 August of that year.
Жас шағы мен отбасы
Шарль Эммануэль де Савой 1567 жылы Жак де Савой мен Анна д’Эстенің үлкен ұлы ретінде дүниеге келді. Оның кіші інісі Анри де Савой, 1572 жылы туған Сент-Сорлин графы болды. Анна д’Эсте ұлының үйленуіне үлкен мақсат қойды. Ол оған Кристин де Лоренмен үйленуге тырысты. Кристина патша анасы Екатерина Медичидің немере қызы еді. Генри мұндай пайдалы мүмкіндікке келісуге дайын болды, бірақ тек Лорен отбасы өздерінің құйрықтарын жинап, патшаға адал болған жағдайда ғана. Сондықтан бұл орындалмады және ол үйленбеді.
Екінші католик лигасы
1584 жылдың шілдесінде корольдің інісі және оның мұрагері Аленсон қайтыс болды. Осылайша, корольдік мұрагерлік дағдарысына ұшырады, себебі мұрагерлік заңдарына сәйкес, келесі кезектегі патшаның алыс туысы – Наварраның протестант патшасы еді. Осы мұрагерлікке наразылық білдірумен қатар, патшаның қамқорлығына қол жеткізуге байланысты басқа да шағымдарға қарсы Гиз герцогы және Лотарингия әулеті жаңа католик лигасының ядросын құрды. 1585 жылдың басында лига патшалыққа қарсы соғысқа түсті. Немур туыстарын қолдауға жиналды. Патша әскеріне қарсы әскер жинау мақсатында, оған 600 итальяндық атты әскерді тарту міндеті жүктелді. Ол сол кезде Женева князі болса, оның әкесі герцогтік лауазымды атқарды. 1585 жылдың маусымына қарай негізгі лига әскері 25 000 адам мен 2000 аттыдан тұрды, олардың қосалқы әскерлері есепке алынбады. Генриге лигаға бағынудан басқа жол қалмады, ал Немур шартында Наварраны мұрагерлік тізімінен шығаруға, дінге қарсы соғыс жүргізуге және лига жетекшілеріне түрлі қалалар мен кенттерді беруге келісті.
Шевуа-легер
Лигамен соғыстың дағдарысынан кейін Генри өзінің сүйіктілерінің әскери биліктегі беделін нығайтуға ұмтылды. Осы мақсатта 1586 жылдың қаңтарында Жойеза патша гвардиясының құрамына енген 12 жеңіл атты әскер ротасының командирі болып тағайындалды. Бұл Гиздің ашуын тудырды, сондай-ақ Немюрдің де наразылығын туғызды, өйткені ол бұл кезде жеңіл атты әскердің генерал-полковнигі лауазымын алған еді және өкіметінің әлсіреуін сезіп білді. Немюр 1 ақпанда Парижге келгенде, Жойеза мен корольдің тағы бір сүйіктісі Эпернон оны қарсы алуға шықты. Бірақ князь келген кезде олардың көрсетуі тиіс әдеттегі құрметті көрсетпей, аттарынан түспеді. Немюрдің жеңіл атты әскерге қатысты билігі 1587 жылы Кутра шайқасынан кейін одан әрі төмендеді, Эпернонның өтінішімен оның інісі Ла Валет сеньоры жеңіл атты әскердің лагерь бастығы болып тағайындалды.
Лиондық
1571 жылдан бері Лион губернаторы болған Франсуа де Манделот, Немур герцогының 1571 жылға дейін оның әкесі иеленген лауазымды бағындыруға тырысып жатқанын білді. Осы себепті Манделот губернаторлық қызметін атқаруда қаладағы жайлы лигшілдерді жібіткенімен, корольдің адал қызметшісі болу арасында сақтық танытты. 1588 жылдың қараша айында, Генерал штаты отырыс кезінде Манделот қайтыс болды. 24 қарашада король Немурды оның орнына жоғары лауазымға тағайындады. Король Манделоттың қызына үйленген мемлекеттік хатшысы Виллеройге бұл лауазымды уәде еткен еді, бірақ лига фракциясын сәтті жібіткендік үміті қарашада әлі де сақталды. Лауазымға бекінген соң, Немур Лион сенашалы, сиер де Ботеонды провинцияның генерал-лейтенанты етіп тағайындайды.
Гиз герцогының өлтірілуі
Саяси жағынан Гиз герцогының күйеу ағасымен одақтас болғанына қарамастан, қарым-қатынас толыққанды емес еді. Гиздің айрықша танымалдылығы Немур және Лотарингия әулетінің басқа мүшелерінде қызғаныш тудырды. Осы қызғаныш патшаға ең күшті қарсыласын айқын қарсылықсыз жоюға болатынына сендірді. Гиз герцогын өлтіруге бел буған Генри герцогтың саяси одақтастарының басым бөлігін бақылауға алуға мұқтаж болды, олардың қарсы шаралар қабылдауына жол бермеу үшін. Одан кейін болған тұтқындауларда Немур, Гиздің туысы Эльбуф герцогы, лигуерлік таяу мақұлдауы, таққа үміткер кардинал Бурбон, Лион архиепискобы, Лотарингия әулетінің белгілі одақтасы және герцогтың кіші ұлы Жойнвилль князі қамауға алынды. Немурдың анасы Анн д’Эсте де қысқа мерзімге қамауға алынды. Осы тұтқындауға қарамастан, ол ауру анасы Екатерина де Медичиге барып, не істегенін айтқанда, Гиз герцогының билігіне төнген қауіпті жойғаннан кейін, Эльбуф, Немур және Лотарингия герцогына деген махаббатынан басқа ештеңе сезінбейтінін жеткізді.
Бірінші қашу
Оның қамауы ұзаққа созылмайды, ол қамауда болған Амбуаз сарайынан қаңтар айында күзетшілеріне пара беру арқылы жылдам құтылып шықты. Ол 1 ақпанда лигуерлер бақылауындағы Парижге келді, ал 12 ақпанда Гиздің ағасы Майен және оның туысы Аумаль герцогымен бірге Сен-Жан де Грев шіркеуінде күтіп алынды. Үшеуі де ынталы католиктерден құралған жұртшылық тарапынан зор қуанышпен қарсы алынды, олар "Католик князьдері гүлденсін!" деп шу көтерді. Аумаль 26 желтоқсанда Париж лигасы арқылы Париж губернаторы болып тағайындалды. 16 ақпанда Париждің "отель де виль" ғимаратында жалпы жиналыс өтті. Бұл жиналысқа Майенн, Аумаль, Аумальдың інісі Шевалье д’Аумаль және граф де Шалиньи, сондай-ақ қаланың көптеген белгілі лигуерлері қатысты. Майенн жиналыс алдында лигаға адалдық серт берді, одан кейін оның басшылығымен Conseil général de la Sainte Union құрылды. Келесі күні Майеннмен бірге болған ақсүйектер осы жаңа тәуелсіз биліктің мүшелері ретінде қабылданды. Келесі айда, 13 наурызда, лига Майеннді патшалықтың "генерал-лейтенанты" лауазымына көтерді, оған патша табылғанға дейін толық билік берілді. Бұл Немурға ұнаған жоқ, өйткені ол лиганы өзі басқаруға ниеттенген еді, ал анасы Анна д’Эсте оны осыған ынталандырды.
Лигуар губернаторы
Лион қаласы 23 ақпанда герцог өлтірілгені туралы жаңалыққа күшті реакция жасап, лига тарапына шықты. Қаланың аймақтағы патшалық әмірші, Ла Валетт мырзасына деген жек көруіне байланысты лигаға ықыласы зор болды, ол патшаның сүйіктісі Эпернон герцогінің бауыры еді. Немур 22 наурызда қалаға келді, лигалық халық «Католик ханзадасы ұзақ жасасын!» деп шу көтерді. Содан кейін ол Сен-Жан соборындағы Te Deum дініне қатысып, Лион губернаторынан өзге генерал-лейтенант лауазымын иеленді. Лиганың қала бақылауы лигалық биліктің әртүрлі орталықтары, Немур, Лион архиепископы және қаланың қалалық элитасы арасында күрес тудырды. Немур патшамен соғыста лиондықтарға көмектесу үшін провинция үшін соғыс кеңесін құрды. Бұл кеңес көбінесе оның жеке клиенттерімен құрылды, бірақ Лион қалалық кеңесіне екі мүше сайлау құқығын берді. Алдағы жылдары ол Лионға сирек келді, сондықтан ағасы Сен-Сорлинді қаладағы лейтенанты ретінде қалдырып, қалалық лига кеңесімен қарым-қатынасты басқаруды тапсырды, ал өзі ауылдық операцияларды жүргізді. Сен-Сорлин билікке келгенде 16 жаста болғандықтан, әлсіз және тиімсіз болып шықты, сондықтан Лион архиепископы іс жүзінде қалаға басшылық етті. Лиондағы лига кеңесін де Немур манипуляциялады, ол өзінің губернаторлығының үш бөлігінен (Лион, Форе, Божоле) кеңеске әрқайсынан екі адал дворянды орнатты. Бірақ бұл көпшілікті қамтамасыз ету жеткіліксіз болды, архиепископқа кеңесте жетекшілік етуге мүмкіндік берді. Лигалық жақтастар қатты жек көретін қаланың итальяндық банкирлері Лионнан қуылды, 1589 жылға қарай бар болғаны 6 отбасы қалды. Бұрын осы итальяндық банкирлерден қарыз алған қаланың саудагерлері, лига басшылығынан, генерал-лейтенант Майен мен Немурдан қарыздарына жеңілдік беруді сұрады. Осы мақсатта олар қалалық кеңесте үлкен абыройлыларға қарыздардың «тирандық» Генри III және оның «қан сорғыш» әкімшілігінің өнімі екенін дәлелдеді. Итальяндықтар кете берді, 1592 жылға қарай тек Каппони отбасы қалды. Қалалық лигалықтар мен Немур арасындағы қарым-қатынас алғашқы ынтымақ кезеңінен ұзаққа соқпады. 1591 жылы Немур лиганың итальяндықтарға деген жалпы ксенофобиясын пайдаланып, қалаға ықпалын арттыруға тырысты. Осы мақсатта ол флоренциялық Франсуа Фортистің мүлкін тәркілеуді бұйырды. Мүлікті басып алу кезінде күзетшілер Фортисті өлтірді. Бірақ лига Фортисті Сент-Винсент ауданы үшін милиция капитаны етіп тағайындаған еді. Сондықтан кеңес Немурға Фортиске қатысты қасақаналықпен әрекет еткеніне шағымданды. Немур Фортис француз емес, флоренциялық екенін айтты. Кеңес бұл жағдайға қарамастан, қала тұрғындарына қарсы зорлық-зомбылық әрекеттерін жасау Немурдың міндеті емес екенін және Фортис Лионды жақсы көргенін жауап берді.
Тақ үшін күресу
Генри герцогты өлтіру оны қиын жағдайға түсірді, елдің көп бөлігі оған қарсы көтерілді. Осы мақсатта ол бұрынғы мұрагері, протестант Наваррамен одақ құрып, сәуір айында лигаға қарсы күштерін біріктірді. Осы келісімге қол жеткізгеннен кейін Генри Майеннеге бағыну туралы ұсыныс жасады. Лотарингиялықтардың губернаторлықтары сақталса, Немурға Лионды басқару құқығы және 10,000 экю көлемінде зейнетақы ұсынылды. Бірақ лига мүшелері бұл ұсынысты қабылдамады. Немур Лионнан шығып, солтүстікке бет бұрып, жолында Маконды лига үшін жаулап алды. 1589 жылғы жазда ол астанаға жақын жерде роялистермен шешілмейтін шайқастарға қатысты. Генри мен Наварраның одағы Генридің 1589 жылғы 2 тамыздағы қастандықпен өлтірілуіне дейін сақталды, содан кейін Наварра Генри IV ретінде корольдік таққа үміткер болды. Бұл қастандық роялистердің беделін түсірді, ал Генри екі патша қоршаған астанадан Нормандияға шегінді.
Аркалар
Майенн лига армиясын қууға жетекшілік етіп, Генриді теңізге тікелей айдап салуды көздеді, және екі жақ алғаш рет Арк шайқасында кездесті, онда Генри жеңіске жетті, ал Немурдың жараланғаны хабарланды. Шайқастың бірінші күні Майенн Немурға патшалық лагерьге шабуыл жасау үшін армияның жартысын басқаруды тапсырды, ал ол өзі Дипп қаласының шеткі ауданына шабуыл жасады, бірақ Майенн бұл әрекетте Шатильоннан қатты қарсылыққа ұшырады және армияны жеке басқаруына біріктіруге шешім қабылдады. Арк шайқасындағы жеңілістен кейін, Немурға Парижге жылдамдап оралып, патшаның шабуылына қарсы қаланың қорғанысын күшейту үшін алдыңғы қатардағы атқыштар тобымен жүктеме берілді, және ол бұл міндетті сәтті орындады, Генридің қалаға жақындауы қысқа ғана болды, содан кейін ол шегінді. Екі жақ 1590 жылдың 14 наурызында Иври шайқасында қайтадан кездесті.
Бос
Немур Маенннің ат әскерін лигуердің оң жағына бастап, маршал Омонт пен Монпенсье герцогының басшылығындағы роялист ат әскеріне қарсы шықты. Шайқас тиімсіз артиллериялық дуэльден кейін, желі бойымен бірнеше шайқастармен басталды. Немур Монпенсье басшылығындағы күштерді қиратты, алайда бұл орталықта Анринің Майенн басшылығындағы күштерді жеңіп, оларды қашқындыққа ұшыратқан жеңісін толықтыра алмады. Анри шайқас алаңына толық бақылау орнатты.
Париж
Генрих Ивридегі жеңісін Франциядағы лиганың шешуші жеңілісіне айналдыруды көздеді және мамыр айында басталған жаңа қамалға Парижге қайтып келді. Ивриден кейін қалаға келген Немурға, марқұм Гиз герцогының кіші туысы – Шевалье д’Омаль қосылды. Екеуі қаланың қорғанысын лигалық үкіметтің, «Сейз» деп белгілі одақтастығымен бірлесіп басқарды. 31 мамырда екеуі Сент-Денидің қасиетті деректерін Нотр-Дам соборына жеткізу үшін үлкен шеруге қатысты. Соборға келген ерлер мен басқа да көрнекті тұлғалар құрбандық тақтасының алдында өмірлерін Париждегі католик дінін сақтауға арнап, Генри IV-ке қызмет етуден бұрын өлетіндеріне ант берді. Шілдеде Генрих Сент-Дени мен өзеннің сол жағындағы фауборгтарды басып алды, бұл қалада үлкен қорқыныш тудырды. Генриге мойынсұнуды қалаған наразылар әділет сарайына шабуыл жасап, бейбітшілік пен нан сұрады. Алайда, Немур осы наразылықты оңай басып тастады, жауап ретінде тұтқындаулар, асылулар мен айыппұлдарды ұйымдастырып, қозғалысты тоқтатты. Дегенмен, қаһарлы жазалау шараларын қаладағы көптеген лигалықтарға қарағанда ол азырақ қолданды. Бірақ Парижді Парма герцогының басқаруындағы әскердің келуі құтқарып, Генриді қыркүйекте қаладан шегінуге мәжбүр етті. 1591 жылдың сәуірінде Немур солтүстіктегі науқандарынан кейін оңтүстікке, Лионға оралды, және өзінің билігін нығайтуға бел буды. Ол өзінің резиденциясын кеңейтіп, сәнді жиһаздарды импорттап, князь сияқты өмір сүруге ұмтылды. Лион архиепископының жақтастарымен байланысқан майеннистік партияға қарсы қаладағы өзінің желісін дамытты. Немурдың лиганың «генерал-лейтенанты» Мейенмен қарым-қатынасы шиеленіскен еді. Мейен Лиондықтарға билік етуге талпынған Немурға қарсылық көрсетті. Жауап ретінде Немур Мейеннің Бургундиядағы басшылығына араласты. Мейеннің билігін жоққа шығарып, Немур аймақтағы Мейеннің генерал-лейтенанты, барон де Сеннесін қамауға бұйрық берді, оның сақтығына күдік таратты. Егер Мейенмен қақтығысқа түсу қажет болса, 1585 жылы қиратылған қаланың қамалын қайта тұрғызуды жоспарлап отырғаны болжалды. 1592 жылдың наурыз айында Мейен Генримен келіссөздерді жалғастырды. Ол Бургундиядағы басшылығының мұрагерлік кепілдігін талап етті, бұл патша қабылдамайтын нәрсе, сондай-ақ көптеген басқа талаптарды қойды, олардың ішінде Бургундия басшылығының кеңейтілуі ретінде Лион басшылығын беруді сұрады. Немур өз аумағынан айырылған жағдайда белгілі бір өтемақы алатын еді. Алайда, бұл келіссөздер нәтижесіз аяқталды.
Виен
1592 жылғы науқан маусымында Немур протестант командирі Лесдигьерге қарсы Дофинге шабуыл жасап, оны қоршауға алуға жетті, осының нәтижесінде ол Провансқа араласуын тоқтатты. Лесдигьер француз территориясын өзіне қарай қосып алуды көздеген Савой герцогының араласуына қарсы күресіп келген. Немур осы мәселеде туысқандарына көмектесуге қуанды. Ол сол жылы Дофиндегі Виен қаласын бағындырып, провинциядағы патшалық билікті одан әрі әлсіретті.
1593 жылғы генерал-мемлекеттік мүлік
1593 жылы Генри IV-ке қарсы жаңа лигуер патшасын сайлау үшін шақырылған лигуерлік Генерал штатында көптеген кандидаттар болды. Олардың ішінде Майен, Гиздің жас герцогы, Савойя герцогы, Лоррейн және Немур герцогы бар еді, ол егемен Савойя герцогтарының кіші ұлы болған. Іспаниялықтар Фелипе II мен Валуалық Елизаветаның қызы Изабелла Клара Евгенияның кандидатурасын ынталандырып, бастапқыда оны Австрия архигерцогына үйлендіруді ұсынды. Оған қарсылық туған соң, олар оны француз ханзадасына үйлендіруге келісіп, Немур мен Гиз герцогының үйленбегендігін ескере келе, олардың кандидатураларын ашық қалдырды. Генри католицизмге қайтқандығын жариялағанда, Генерал штатында дүрбелең туды және оппозицияға кімді сайлау керектігі туралы келісімге келе алмады, нәтижесінде көп ештеңе істелмеді. Ол отбасы мүдделерін қорғау үшін идеологиялық тұрғыдан икемді болды және Лиондықтардың губернаторлығын алған жағдайда роялист болуға дайын еді, ал Сен-Сорлин Дофине губернаторлығын алды. Бірақ бұл Генри үшін тым көп талап болды.
Төңкеріс және қарсы төңкеріс
1593 жылы Неморс Маенннің Руанда қол жеткізгенін қайталауға талпыныс жасады, яғни лигуерлік кеңесті өзінің кеңесшілер кеңесіне қосып алу арқылы. Лигуер кеңесі оны үнемі қатыспайтын және үстемдік тануға тырысатын губернатор деп есептеген, сонымен қатар оның Лион үшін жасаған әскери жорықтарының салық жүктемесіне наразы болды. 1593 жылдың шілдесінде кеңес төңкеріс жасады, Немюр тағайындаған алты өкілді кеңестен шығарып тастады. Немюр сол жылдың қыркүйек айында бүлікші кеңеспен кездесу үшін келді, бірақ 21 қыркүйекте дереу тұтқындалып, Пьер Сцизе цитаделіне қамалды. Лигуерлік кеңес емес, енді консулдық кеңес деп аталатын кеңес, өз әрекеттерін баспа түрінде "оның құмарлықтарының құлы болған екі-үш адам арқылы кеңеске билік ету әрекеттеріне" жауап ретінде ақтады. Памфлеттерге сәйкес, ол тек "Князь" кітабындағы саясатты ғана түсінген және халықтан үнемі ақша талап еткен. Өзінің ағасы, Сент-Сорлиннің түрмеге қамалуына кек ретінде, Лион маңындағы аймақтарға әскерін жіберді. Лион кеңесіне Немордың ықпалы жойылғаннан кейін, кеңес 1594 жылдың ақпанына дейін Лион архиепискобының басшылығымен жиналысын жалғастырды, содан кейін қала корольдің өкілі, маршал Орнаноға бағынды. Қаланың басқаруын қолға алған Помпон де Бельевр лигуерлерге қарсы күресу үшін ресурстарды жинауға кірісті. Бельевр тұтқынға алынған Немормен келіссөздер жүргізді, себебі оның ағасы Сент-Сорлин Вена қаласын және Лион маңындағы бірнеше кішігірім елді мекендерді бақылауда ұстады. Немор Лионда әлі де оның қолдаушылары бар және аймақтағы одақтас шетелдік әскерлерге үміттене отырып, Бельеврге көмектесуден бас тартты. Сент-Сорлин де келіссөздерге қарсылық көрсетті. Бельевр 22 шілдеде патшаға үмітсіз жағдай туралы есеп берді. Немюр үш күннен кейін, үй қызметшісі кейпінде тұтқыннан қашып кетті.
Екінші қашып кету және өлім
5 жыл ішінде екінші рет түрмеден қашып шыққан ол, Савой герцогы берген әскерлермен бірге патшалықтың оңтүстік-шығыс шекарасындағы лигуриялық армияны басқарды. Генри олардың болуын үлкен қауіп деп санады және жақында бағынып берген Гиз герцогін Прованс губернаторы етіп тағайындады, ол аймақтағы көтерілісшілермен күресе алады деп үміттенді. Оны жеңу үшін тағы бір әрекет ретінде 1595 жылдың басында констебль Монморенси Дофинеге жорық жасады. Бірақ ол патшалық әскерлерімен соңғы шайқасқа түспеді, Фонтейн Франсезеде патшалық әскерлерінің жеңісінен кейін Савойя аймағына шегінді. Ол көп ұзамай 1595 жылдың 13 тамызында Анеси сарайында қызбадан қайтыс болды. Оның інісі Сен-Сорлин Немур герцогы болды, ол көп ұзамай қаруын тастап, 660 000 ливр және қудалаудан қорғау шартымен патшалық лагеріне қосылды. Ал Ла Гиш Лион губернаторы болды.