Тибор Ричард Махан: Американдық-Венгр философының өмірі мен қызметі
Tibor Machan
Тибор Ричард Махан (1939-2016) – америкалық-венгр философы, бизнес этикасы, еркін кәсіпкерлік және либертариандық ой-пікір сардары. Кітаптары мен зерттеулері.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Венгриялық-американдық философ (1939–2016)
Hungarian American philosopher (1939–2016)
Тибор Ричард Махан (18 наурыз 1939 – 24 наурыз 2016) – венгриялық-американдық философ. Оберн университетінің философия кафедрасының зейнеткер профессор, Махан 2014 жылдың 31 желтоқсанына дейін Калифорния штатының Оранж қаласындағы Чапман университетінің Аргирос бизнес және экономика мектебінде бизнес этикасы және еркін кәсіпкерлік саласындағы Р.С. Хойлс төрағасы қызметін атқарды. Ол Стэнфорд университетінің Гувер институтында ғылыми қызметкер, Тәуелсіз институтта ғылыми қызметкер, Като институтының қосымша ғалымы және Людвиг фон Мизес институтының қосымша оқытушысы болды. Махан синдикаттық және тәуелсіз жазушы болды; жүзден астам ғылыми мақалалар мен қырықтан астам кітаптың авторы, соның ішінде «Неге басқалардың бәрі қате?» (Springer, 2008). 2015 жылдың көктеміне дейін ол The Daily Bell журналының аға редакторы болды. Ол Иллинойс штатының Арлингтон-Хайтс қаласындағы Хартленд институтының аға ғылыми қызметкері болды. Махан либертариандық идеологияны солшыл және оңшыл деп бөлуге қарсы болды. Ол либертариандық идеологияның мәні – барлық жеке тұлғалардың бейбіт және агрессиясыз әрекет етуге саяси еркіндікке ие болуы деп санады. Махан – минархист.
Tibor Richard Machan ('/t//iː//b//ɔr// //m//ə/'/k//æ//n/; 18 March 1939 – 24 March 2016) was a Hungarian American philosopher. A professor emeritus in the department of philosophy at Auburn University, Machan held the R. C. Hoiles Chair of Business Ethics and Free Enterprise at the Argyros School of Business & Economics at Chapman University in Orange, California until 31 December 2014. He was a research fellow at the Hoover Institution at Stanford University, a research fellow at the Independent Institute, an adjunct scholar at the Cato Institute, and an adjunct faculty member of the Ludwig von Mises Institute. Machan was a syndicated and freelance columnist; author of more than one hundred scholarly papers and more than forty books, among them Why is Everyone Else Wrong? (Springer, 2008). He was, until spring 2015, senior contributing editor at The Daily Bell. He was senior fellow at the Heartland Institute in Arlington Heights, Illinois. Machan rejected any division of libertarianism into left wing and right wing. He held that, by its nature, libertarianism is about political liberty for all individuals to do whatever is peaceful and non aggressive. Machan was a minarchist.
Өмір
Макан Будапештте дүниеге келген. Маканның әкесі оны 14 жасында Венгриядан шығару үшін контрабандист жалдаған, ол үш жылдан кейін, 1956 жылы АҚШ-қа келген. 1965 жылы Макан Клермонт МакКенна колледжін (бұрынғы Клермонт ерлер колледжі) бітірді. 1965-1966 жылдары Нью-Йорк университетінде философиядан магистр, ал 1966-1971 жылдары Санта-Барбарадағы Калифорния университетінде философиядан докторлық дәрежесін алды. 1970 жылдан 1972 жылға дейін Бейкерсфилдтегі Калифорния мемлекеттік университетінде философиядан доцент болып сабақ берді. 1970 жылы Роберт В. Пул кіші және Мануэль Клауснермен бірге «Reason» журналын сатып алды, ол Америкадағы жетекші либертариандық журналға айналды. Макан екі жыл бойы «Reason» журналын басқарды және 25 жыл бойы салааралық нормативтік зерттеулерге арналған жылдық «Reason Papers» журналының редакторы болды. 1992-1993 жылдары Вест-Пойнттегі АҚШ Әскери академиясында қонақ профессор болып жұмыс істеді және Калифорния, Нью-Йорк, Швейцария және Алабама штаттарындағы университеттерде сабақ берді. Ол Еуропа, Оңтүстік Африка, Жаңа Зеландия, Будапешт (Венгрия), Прага (Чехия), Әзірбайжан, Грузия, Армения және Латын Америкасы елдерінде бизнес этикасы және саяси философия бойынша лекциялар оқыды. Ол бірнеше қоры мен зерттеу орталықтарының кеңесшілер кеңесіне мүше болды және АҚШ Білім департаментінің Джейкоб Дж. Джавиц атындағы аспирантура бағдарламасының құрылтайшы кеңесінде қызмет етті. 2003 жылы Макан Америкалық құндылықтарды зерттеу қоғамының президенті болып сайланды және 2002 жылғы 29 желтоқсанда Филадельфияда өткен Америка философиялық қауымдастығының Шығыс бөлімінің мәжілісінде «Аристотель және бизнес» тақырыбында президенттік сөз сөйледі. Ол Жеке кәсіпкерлік білімі беру қауымдастығының кеңесіне бірнеше рет сайланды. 1996 жылдан 2014 жылға дейін Макан «Freedom Communications, Inc.» компаниясына либертариандық мәселелер бойынша кеңесші болды. Макан «Хоббисі жоқ адам: Грегарийлік эгоисттің шытырман оқиғалары» атты естеліктер кітабын жазды (Hamilton Books, 2004; 2-басылымы 2012). 2016 жылғы 24 наурызда 77 жасында дүние салды.
Machan was born in Budapest. Machan's father hired a smuggler to get him out of Hungary when he was 14 years of age and he came to the United States three years later, in 1956. By 1965, Machan graduated from Claremont McKenna College (then Claremont Men's College). He took his Masters of Arts in philosophy at New York University from 1965 to 1966, and his Ph. D. in philosophy at University of California, Santa Barbara, 1966–1971. He taught as an assistant professor of philosophy at California State University, Bakersfield from 1970 to 1972. In 1970, with Robert W. Poole, Jr. and Manuel Klausner, he purchased Reason magazine, which has since become the leading libertarian periodical in America. Machan edited Reason for two years and was the editor of Reason Papers, an annual journal of interdisciplinary normative studies, for 25 years. He was a visiting professor at the United States Military Academy at West Point in 1992–1993 and taught at universities in California, New York, Switzerland, and Alabama. He lectured in Europe, South Africa, New Zealand, Budapest, Hungary, Prague, Czech Republic, Azerbaijan, Republic of Georgia, Armenia, and Latin America on business ethics and political philosophy. He sat on the advisory boards for several foundations and think tanks, and served on the founding Board of the Jacob J. Javits Graduate Fellowship Program of the U. S. Department of Education. Machan was selected as the 2003 President of the American Society for Value Inquiry, and delivered the presidential address on 29 December 2002, in Philadelphia, at the Eastern Division meetings of the American Philosophical Association, titled "Aristotle & Business." He was on the board of the Association for Private Enterprise Education for several terms. Machan was an adviser to Freedom Communications, Inc. on libertarian issues from 1996 to 2014. Machan wrote a memoir, The Man Without a Hobby: Adventures of a Gregarious Egoist (Hamilton Books, 2004; 2nd edition 2012). On 24 March 2016, he died at the age of 77.
Академиялық жұмыс
Мачанның жұмысы көбінесе этика мен саяси философияға, әсіресе табиғи құқықтар теориясына қатысты болды, мысалы, "Жеке тұлғалар және олардың құқықтары" (Open Court, 1989) және "Либертариандық идеяны қорғау" (Ashgate, 2006) сияқты еңбектерінде. Ол Эйн Рэндтің этикалық эгоизмге қатысты аргументтерін қорғады, сондай-ақ бизнес этикасы туралы жиі жазды, бұл салада ол нео-аристотельдік этикалық көзқарасты қолданды, осы арқылы коммерциялық және бизнес жүріс-турақтары өнімділік және сақтық қасиеттерін дамыту арқылы моральдық мәртебеге ие болады. Ол бұл сала жеке меншік құқығы институтын алдын ала шартындайды (адам өзіне тиесілі емес нәрсені немесе иесі сауда жасауға рұқсат бермеген нәрсені сата алмайды) деп мәлімдеді, "Сауда бизнесі, құрметті мамандықты зерттеу" және Джеймс Чешермен бірлескен "Бизнес этикасының негіздері" және "Бизнестің моралі, адам байлығын күту кәсібі" (Springer, 2007) еңбектерінде. Оның толық этикалық ұстанымы "Классикалық индивидуализм: әрбір адамның ең жоғары маңызы" (Routledge, 1998) кітабында қалыптасты, және "Жомарттық: азаматтық қоғамдағы ізгілік" (Cato Institute, 1998) кітабында да қолданылды. Макан эпистемология саласында да еңбек етті. Оның басты назары адам білімінің тұжырымдамасын сынға салуға бағытталды, яғни P-ні білу – P туралы соңғы, толық, уақыттан тыс және аяқталған түсініктің нәтижесіне жету. Оның орнына, Макан Айн Рэндтің адам білімінің контекстуалдық тұжырымдамасын (Рэндтің "Объективистік эпистемологияға кіріспесінен") дамытты, сонымен қатар Дж. Л. Остиннің "Басқа саналар" атты мақаласынан және Гилберт Харманның "Ой" кітабынан алынған ойларды пайдаланды, мысалы, "Объективтілік" (Ashgate, 2004) сияқты еңбектерінде. Макан ерік бостандығы мәселесін зерттеді және "Б. Ф. Скиннердің псевдоғылымы" (1974; 2007) және "Инициатива: Адамның әрекеттері мен қоғам" (2000) кітаптарында секулярлық, натуралистік (бірақ материалистік емес) адамдық бастаманың ұғымын қорғады. Макан "Жануарлардың құқықтары бар ма?" (1991) атты жиі қайта басылған мақаласында және "Адамды бірінші орынға қою: Неліктен біз табиғаттың сүйіктісіміз" (2004) кітабында жануарлардың құқықтарына қарсы болды, бірақ сол еңбекте жануарларға қатысты этика туралы да жазды. Ол сондай-ақ үкіметтердің жаһандық жылынуға көмектесе алатынына және адамзаттың климаттың өзгеруіне елеулі үлес қосқанына күмән келтірді. 2011 жылдың 1 мамырында Макан C-Span 2 телеарнасының "In Depth" бағдарламасында АҚШ-тың батысынан шыққан автор ретінде үш сағаттық сұхбатқа қатысты. Макан 2008 жылғы мақаласында Американың бір жақты әрекеттері зияннан гөрі көбірек зиян келтіргенін айтты.
Machan's work usually focused on ethics and political philosophy, specifically natural rights theory, as in works such as Individuals and Their Rights (Open Court, 1989) and Libertarianism Defended (Ashgate, 2006). He defended the arguments of Ayn Rand for ethical egoism, and also wrote frequently on business ethics, a field in which he deployed a neo Aristotelian ethical stance whereby commercial and business conduct gain their moral standing by constituting extensions of the virtues of productivity and prudence. He argued that the field presupposes the institution of the right to private property (one cannot trade what one does not own or hasn't been authorized to trade by the owner) in the works, The Business of Commerce, Examining an Honorable Profession, and A Primer on Business Ethics, both with James Chesher, and The Morality of Business, A Profession of Human Wealth Care (Springer, 2007). His full ethical position was developed in his book Classical Individualism: The Supreme Importance of Each Human Being (Routledge, 1998), and it is applied in, among other books, Generosity: Virtue in Civil Society (Cato Institute, 1998). Machan also wrote in the field of epistemology. His main focus was to challenge the conception of human knowledge whereby to know that P amounts to having reached a final, perfect, timeless, and finished understanding of P. Instead, Machan developed Ayn Rand's contextual conception of human knowledge (from Rand's Introduction to Objectivist Epistemology), but also draws on the insights of J. L. Austin, from his paper "Other Minds", and Gilbert Harman, from his book Thought, in works such as Objectivity (Ashgate, 2004). Machan worked on the problem of free will and defended a secular, naturalist (but not materialist) notion of human initiative in his books The Pseudo Science of B. F. Skinner (1974; 2007) and Initiative: Human Agency and Society (2000). Machan argued against animal rights in his widely reprinted paper "Do Animals Have Rights?" (1991) and in his book Putting Humans First: Why We Are Nature's Favorite (2004), but he also wrote on the ethics of animal treatment in the same work. He was also a skeptic as to whether governments are able to help with global warming and whether human beings have made significant contributions to climate change. On 1 May 2011, Machan was featured in a three hour interview on C Span 2's In Depth program as its selection of an author from the Western United States of America. Machan has argued in a 2008 article that unilateral American intervention has done more harm than good.
Жеке өмір
Макан Калифорния штатының Сильверадо каньонында тұрды. Бұрын Марти Зупанға үйленген. Оның үш баласы және төрт немересі болған.
Machan lived in Silverado Canyon, California. He was previously married to Marty Zupan. He had three children and four grandchildren.