Кіріспе

Оңтүстік-Шығыс Азия аймағының қытайша атауы, сөзбе-сөз «Оңтүстік мұхиты» дегенді білдіреді. Наньян – Қытайдың оңтүстік жағалауындағы және одан әрі орналасқан, жылы және құнарлы географиялық аймақ, басқаша айтқанда «Оңтүстік теңізі» немесе Оңтүстік-Шығыс Азия. Көптеген қытай көшіп келушілердің, қатал Маньчжу императорларының билігінен қашуға тырысқандарының нәтижесінде «Ұлы Алтын Жартыарал» деген баламалы атау кеңінен қолданысқа енді. Қытайлықтар, әсіресе оңтүстік-шығыс жағалаудан келгендер, сауда-саттықпен айналысу үшін бұл аймаққа келді. Наньян сауда-саттық ісінде өте маңызды рөл атқарды және алғашқы жылдары Қытайдың негізгі сауда серіктестерінің бірі болды. Ол үш негізгі сауда жолын қамтыды: бірі Мьянма (Бирма) арқылы, бірі Вьетнам арқылы және үшіншісі Лаос арқылы. Бұл, Юань әулетінің құлауынан кейін 276 жыл бойы билік құрған Қытай династиясы. Көшіп келушілер Маньчжурлардың Пекиндегі билікті басып алуына қарсылық көрсетіп, Наньян аймағында қытай қауымдастықтарын құру үшін көшіп келді. Бұл аймақтың экономикасының және өндіріс құралдарының көп бөлігін қытайлықтардың бақылауына көшірді. Тайпин көтерілісі және Қытайдың ыдырауына әкелген басқа да аласапырандардан кейін, соғыс лордтары елді заңсыз феодалдық иеліктерге бөлді, бұл Наньяндағы қытай қауымдастықтарының кеңеюіне әкелді. Соңғы кезде Наньянға Қытайдың барлық аймақтарынан келген көшіп келушілердің үшінші толқыны бұрынғы толқындарға қарағанда экономикалық және әлеуметтік жағынан терең әсер етті. Бұл қытайлық отбасылық бизнес және Наньянның қытай халқы аймақтың экономикалық өсуі мен капитализмінің қозғаушы күші болып табылады. 1850 жылдан бері қытайлар Наньянның ірі қалаларындағы шағын бизнестің үстемдігін қамтамасыз етті. Олар дүкендерді иеленумен қатар, көбінесе қытай жұмысшыларын жұмысқа алып, қытайлық ықпалдың ауқымын және күшін арттырды. Қытай саудагерлері Наньян аймағына әкелген басты пайдалардың бірі – бұл саудагерлердің шетелдермен тығыз байланысы арқасында АҚШ және Тынық мұхиты елдерімен қарым-қатынастың жақсаруы. Наньян қытайлары өздерінің жаңа мекендерінде белсенді рөл атқаруда. Наньяндағы қытайларға қарсы, әсіресе олар азшылықты құраған аймақтардағы қырғын мен кемсітуге қарамастан, аймақ олар үшін экономикалық жағынан тартымды болып қала береді. Қытайлықтардың қоныстанған шағын қауымдастықтары Ұлы Алтын Жартыаралдың тартымдылығын дәлелдеуде.

Сауда жолдары

Қытайдың Ұлы Алтын түбек аймағындағы басты мүддесі – экономикалық белсенділігін, атап айтқанда сауданы кеңейту болды. Сыртқы сауда Қытайдың тұрақтылығын сақтауда және өсуіне үлкен үлес қосты. Қытай саудагерлері Бирмамен сауда гүлденген сайын оңтүстікке қарай жылжып жатты. Қытайдың Юньнань провинциясы – бұрын заңсыз көші-қон үшін қолданылған Меконг өзенінің ағатын жері – Қытайдың Наньянмен сауда жасаудың негізгі арнасы болып табылады. Юньнань – теңізге шығу жолы жоқ провинция, жақсы дамыған өнеркәсіптік базаға, арзан еңбек күшіне және қарқынды өсіп келе жатқан экономикаға ие. Оның Наньян аймағына жақын орналасуы Пекиннің бақылауынан алыс болуымен күшті. Аймақ коммунистерге қарсы күштердің соңғы бекінісі болды. Ол жылдар бойы өнімдеріне шетелдік нарық және теңізге шығу мүмкіндігін іздеп келді. Жоғарыда сипатталған қолайлы жағдайлар мен Меконг өзеніне оңай қол жеткізудің арқасында ол Наньянның бірнеше нарықтарына, әсіресе Бирма мен Лаосқа қол жеткізе бастады. Соңғы кезде Сингапур екі аймақ арасындағы сауда орталығына айналды және Наньяндағы қытайлық қызметтің базасы болды. Сингапур Наньяндағы шетелдік қытайлар үшін капиталдың маңызды көзі ғана емес, сонымен қатар олардың дағдылары мен денсаулығына қарай "іріктеу" арқылы қытайлық адамдарды басқарды. Сондықтан, этникалық қытайлардың рөлі мен ықпалының артуы аймақты түсіну үшін маңызды. Қытай философиясы, діні, саяси көзқарастары, мемлекеттік стандарттары және жалпы өмір салты Ұлы Алтын түбекке тарады. Қытайдың аймаққа ықпалының мысалдарының бірі – Қытай ай календары бойынша Жаңа жыл, көбінесе «Қытай Жаңа жылы» деп аталады. Ол Наньян аймағының көптеген елдерінде (Вьетнам, Сингапур, Бруней, Малайзия, Индонезия және Филиппин) тойланады және ресми мемлекеттік мереке болып саналады. Тағы бір маңызды мысал – аймақ халқының шығу тегі. Наньян аймағының халқының көп бөлігі Қытайдан шыққан, әсіресе Таиланд, Лаос, Вьетнам және Сингапур. Атап айтқанда, Таиландтағы қытай ықпалы тайлық қытайлардың сауда мен бизнес қана емес, сонымен қатар саясат, бюрократия және зиялылар тобындағы күшінің артуында көрінеді. Индонезиядағы жаңалықтардың кейбірі мандарин тілінде беріледі, ал Сингапурда төрт ресми тілдің бірі – мандарин. Вьетнам саяси және экономикалық тұрғыдан «қытайлық үлгіні» ұстанады. Қытайдағыдай, шетелдегі вьетнамдықтар елдің экономикалық жаңаруына жетекшілік етті және ең үлкен үлес қосты. Малайзия қытайлық магнаттар арқылы қытай мәдени ықпалын сезінеді. Олар экономикалық өрлеуге жетекшілік етеді және Малайзияның малайлардың басымдығы саясатына реформалар енгізуге ықпал етеді. Соңғы жылдары Наньяндағы қытайға қарсы сезім азайды, себебі қытай ықпалы коммунистік емес, гүлденуге әкелді. Бұл көптеген Наньян қытайларының солтүстіктегі жаңа Қытаймен үйлесетін мәдени сәйкестігін қайта ашуға деген ниетін тудырды. Бұл жаңарудың Наньян аймағындағы әсерлерінің бірі – мандарин тілі сабақтарына сұраныстың өсуі.