Кіріспе
Солтүстік Үндістанның Томар (сонымен қатар Томара деп те аталады) тайпасы – бұл тайпа атауы, оның кейбір өкілдері әр түрлі уақытта Солтүстік Үндістанның бір бөлігін билеген. Олар раджпуттар және Чандраванши тегінен тарағандарын айтады. Олардың көп бөлігі Дели, Харьяна, Торавати және Батыс УП аймақтарында шоғырланған. Батыс УП-да ғана 84 Томар ауылы бар. Бұған қоса, Солтүстік Мадхья-Прадештің Морена, Бхинд және Гвалиор сияқты аймақтарындағы көптеген Томар раджпуттарының болуына байланысты "Томаргарх" – "Томарлардың бекінісі" деп аталатын жерлер бар.
Tomar (also called Tomara) is a clan name, some members of which ruled parts of North India at different times. They are Rajputs and claim Chandravanshi descent. Most of their population is primarily concentrated in Delhi, Haryana Torawati and Western UP. There exists 84 villages of Tomars in Western UP alone. Besides,few areas in Northern Madhya Pradesh like Morena, Bhind and Gwalior is referred to as "Tomargarh" meaning "Fort of Tomars" due to quite large population of Tomar Rajputs outside Delhi and its surrounding areas.
Тарих
Томар тайпасы Чандраванши әулетінен тегін шығарады және Махабхаратаның батыры Арджунаны өз арғы аталарының бірі деп есептейді. "Томар" атауының санскрит түріндегі Томаралар туралы ең ерте тарихи мағлұмат Гурджара Пратихара патшасы Махендрапала I (шамамен 885-910 жж.) жазған Пехова тас жазуында кездеседі. Датасы көрсетілмеген бұл жазуда Томара басшысы Гогга Махендрапала I-нің қарауында болғандығы айтылады.
Делидегі Томарас
9-12 ғасырларда Дели Томаралары қазіргі Дели, Харьяна, Батыс Уттар-Прадеш, Гвалиор және Раджастанның бір бөлігін биледі. Осы әулет туралы көптеген мәліметтер тарихи құндылығы төмен бард әңгімелерінен алынған, сондықтан олардың тарихын қайта құру қиын. Бардтық дәстүрге сәйкес, әулеттің негізін қалаушы Анангапал Томар (яғни Анангапала I Томара) 736 жылы Дели қаласын құрған. Бард әңгімелерінде соңғы Томара патшасы (Анангапал есімді) Дели тағын күйеу баласы Притвирадж Чхауханға өткізгені айтылады. Бұл мәлімдемеге әртүрліше қарауға болады: тарихи деректер Притвирадждың Делиді әкесі Сомешварадан мұраға алғанын көрсетеді. Сомешвараның Биджолия тас жазуында оның інісі Виграхараджа IV Дхиллика (Дели) және Ашика (Ханси) қалаларын жаулап алғаны жазылған; ол, мүмкін, Томара билеушісін жеңген болуы керек.
Гвалиордың томаралары
Гвалиор Томаралары Гвалиордың солтүстігіндегі Тонуаргарх аймағын биледі. Осы билеушілердің ең белгілісі – Ман Сингх Томар (1486–1517 жылдары).