Кіріспе
Бес актілік трагедия – француз драматургі Жан Расиннің бес актілік трагедиясы. «Береника» пьесасы 17-шы және 20-шы ғасырлар аралығында жиі қойылмаған. Ол 1670 жылдың 21 қарашасында «Король комедианттары» (Comédiens du Roi) «Бургун» қонақ үйінде тұңғыш рет сахналанды. Расин бұл тақырыпты Пьер Корнельмен бәсекелесіп таңдаған сияқты, өйткені Корнель сол кезде өзінің «Тит және Береника» драмасымен айналысып жатқан. Тақырып римдік тарихшы Суетонийден алынған, ол рим императоры Тит пен Киликиялық Береника, Агриппа II-нің қарындасы туралы айтады. Суетоний осы оқиғаға қатысты бір ғана сөйлем жазған: "Titus reginam Berenicen, cui etiam nuptias pollicitus ferebatur, statim ab Urbe dimisit invitus invitam." Расин өз алғы сөзінде оны былай аударған: "Тит Берениканы құштарлықпен жақсы көріп, оған үйленеді деп көптеген адамдар ойлаған, оны өзінің ынтасымен де, оның ынтасымен де империясының басында Римнен қуды."
Berenice is a five act tragedy by the French 17th century playwright Jean Racine. Berenice was not played often between the 17th and the 20th centuries. It was premiered on 21 November 1670 by the Comédiens du Roi at the Hôtel de Bourgogne. Racine seems to have chosen the subject in competition with Pierre Corneille, who was working on his drama Tite et Bérénice at the same time. The subject was taken from the Roman historian Suetonius, who recounts the story of the Roman emperor Titus and Berenice of Cilicia, the sister of Agrippa II. Suetonius wrote a single sentence on the affair: "Titus reginam Berenicen, cui etiam nuptias pollicitus ferebatur, statim ab Urbe dimisit invitus invitam." In his preface, Racine translates this as "Titus, who passionately loved Berenice and who was widely thought to have promised to marry her, sent her from Rome, in spite of himself and in spite of herself, in the early days of his empire."
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Титтің әкесі Веспасиан қайтыс болғандықтан, барлығы Тит енді өзінің сүйіктісі Палестина патшайымы Береникаға үйленуге болады деп ойлайды. Береникаға жаны құмар Антиох, оның досы Титке үйленуіне шыдамай, Римнен қашуды жоспарлайды. Бірақ Тит шетелдік патшайымға үйлену мүмкіндігі туралы халықтың пікірін естіп, римдіктердің бұл одаққа қарсы екенін біледі. Тит Береникаға деген махаббатынан гөрі Рим алдындағы міндетін жоғары қойып, Антиохты Береникаға жаңалықты жеткізуге жібереді. Антиохтың Титтің бәсекелесі екенін білген Береника оның айтқанына сенбейді. Алайда Тит оған үйленбейтінін растайды. Тит оны қал деп өтінеді, бірақ ол Антиохтан да, Титтен де бас тартады. Ол Антиохпен бірге Римді тастап кетеді, ал Тит империясын басқару үшін қалады.
Талдау
Бұл трагедиялық жағдай екі ұсыныстың қақтығысуынан туындайды. Тит Римнің басшысы ретіндегі міндетін Береникаға деген құштарлығы үшін құрбан ете алмайды. Драма ғашықтарды бөліп тұратын оқиғалар негізінде құрылуы мүмкін еді, бірақ Расин оның сақтап қалған жалғыз әрекетін – Титустың оны тастап кету туралы хабарлауын басып тастайтын барлық жағдайларды жоюды жөн көрді. Шындығында, ол бұл шешімді пьеса басталмас бұрын қабылдаған, енді оның міндеті – оны Береникаға жариялау және оның қабылдауына күту ғана. Олардың бір-біріне деген махаббаты күмән тудырмайды, ешқандай жеке қауіп-қатер жоқ, көрермендердің назарын алаңдататын ештеңе де жоқ. Расиннің ұлы шеберлігі – ештеңеден бір нәрсе жасау, ол өзі пьесаға жазған алғы сөздерінде айтқандай. Төртінші актінің соңында Титустың қысымға тап болғандағы жағдайын түсіндіруімен және Берениканың оның шешімін қабылдамауымен шиеленіс шарықталады. Бесінші актіде олар екеуі де өздерінің міндеттеріне мойын бұрады; осы автордың басқа пьесаларынан өзгеше, екеуі де өлімге қашып құтылуға тырыспайды.