Адам емес маймылдарға тіл үйрету мүмкін бе? Дэвид Премак пен Энн Джеймс Премактың 1983 жылғы «Маймылдың санасы» кітабында зерттелген. Тіл, психология, ғылым.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Маймылдың ақыл-ойы – Дэвид Премак пен оның әйелі Энн Джеймс Премактың 1983 жылғы кітабы. Авторлар (адам емес) ұлы маймылдарға тіл үйретуге болады деп санайды. Олар: «Сөйлеуді түсінетін адам тілді білуі керек, тіпті ол сөйлей алмаса да» деп жазады.
The Mind of an Ape is a 1983 book by David Premack and his wife Ann James Premack. The authors argue that it is possible to teach language to (non human) great apes. They write: "We now know that someone who comprehends speech must know language, even if he or she cannot produce it."
Авторлары
Пенсильвания университетінің психология профессоры Дэвид Премак және ғылым жазушы Энн Джеймс Премак 1964 жылы маймылдарға тіл үйретуді бастады. Премак өзінің жұмысын Флорида штатының Оранж Парк қаласындағы Примат биологиясы зертханасында, Флорида университетінің бағдарламасы аясында бастады, кейін Миссури университетінде, содан соң Калифорния университетінің Санта-Барбара бөлімшесінде және Пенсильвания университетінде жалғастырды.
David Premack, emeritus professor of psychology at the University of Pennsylvania, and Ann James Premack, a science writer, began teaching language to apes in 1964. Premack started his work at the Yerkes Laboratories of Primate Biology in Orange Park, Florida, a program at the University of Florida, continued it at the University of Missouri, then at the University of California, Santa Barbara and the University of Pennsylvania.
Маймылдар
Бағдарламаның қатысушылары, тоғыз шимпанзе, олардың интеллектін дамытуға арналған арнайы зертханалық ортада өсірілді, себебі басқа жағдайда өсірілген жануарлар нашар дамиды. Бұл, жануарлар клеткаларда ұсталып, жалғыз қалдырылатын дәстүрлі психологиялық зертханадан өзгеше болды. 1959 жылы туған Сара, жаңадан ойлап табылған тілді қолдануға қабілетті екенін көрсетті. Гасси ең бір сөзді де үйренбеді. Елизавета мен Пиони тіл үйренуге бағытталды. Кейінірек келген Уолнат та тіл үйренді, бірақ ешқандай сөзді игере алмады. 1975 жылғы бақылау тобына жатқан Джесси, Сейди, Берт және Луви тіл үйренбеді, бірақ қолмен нәрселерді көрсетуге бейімділік танытты.
The subjects of the program, nine chimpanzees, were reared in a laboratory environment specifically designed to stimulate their intellect, as animals raised otherwise fail to thrive. This was in contrast to the traditional psychology lab where the animals are caged and remain in solitude. Sarah, born in 1959, demonstrated use of an invented language. Gussie failed to learn any words. Elizabeth and Peony were trained in the language. Walnut, a late arrival, also was trained in the language, but failed to learn any words. Jessie, Sadie, Bert, and Luvie, 1975 controls, were not trained in the language, but demonstrated pointing.
Маймылға лайықты тіл
Премак маймыл үшін жасаған тіл сөздік болған жоқ; Премактың шимпанзелер бағдарламасы, басқа шимпанзелерді адам балаларымен бірдей адам отбасында тәрбиелеп, сөздер үйреткен жеке зерттеу бағдарламасынан өзгеше болды. Соңында шимпанзелер екі жасар баланың сөздерін меңгергенмен, одан артыққа бара алмады. Вики соңында төрт сөзді үйренді. Уошо үш жылдық жаттығудан кейін 68 қозғалыс жасай білді, ал кейін 150 қозғалысқа жетті. Дегенмен, ASL тілінде оқытылған Ним грамматикалық құрылымдарды көрсетпеді, оның тілдік өнімдері белгілі бір ретпен тізілмеген қозғалыстар жиынтығынан тұрды. Коко мен Чантекке де ASL тілінде оқытылды. Сондай-ақ, 2005 жылғы деректер бойынша Канзидің 400 сөздік қорынан тұратын спонтанды өнімдерін қараңыз.
The language designed by Premack for an ape was not verbal; Premack's chimpanzee program differed from that of a separate research program in which other chimpanzees were raised in a human family in parallel with human babies, and taught words. Eventually, the chimpanzees might get to a two year old human's list of words, but no further. Vicki was eventually trained to speak four words. Washoe could use 68 gestures after three years of training, eventually getting to 150 gestures. However, Nim, trained in ASL, was found to demonstrate no forms with grammar, his linguistic productions being sets of gestures in no particular order. Koko and Chantek were also trained in ASL. See also Kanzi's 400 word vocabulary of spontaneous productions as of 2005.
Басқа ұғымдар
Сара, Пиони және Элизабет салыстырулар жасап, ойша байланыстар орната алды, сондай-ақ өз пікірлерін білдіре алды. Осы сынақтарда проблемалар актерлердің қатысуымен түсірілген видеожазбалар арқылы ұсынылды, актерлердің мінез-құлқы достық немесе жаттық болуы мүмкін. Ешқандай оқытусыз, тек зертханадағы бақылаулардың нәтижесінде, Сара зертханадағы тәжірибесіне сүйене отырып, кейбір мәселелерді шешу үшін шамның сымын қосу қажеттігі сияқты, жауаптарды таңдай білді. Сара аталған жағдайларды шешуге ұсынылған әртүрлі жолдарды таңдады. Сара теңдік туралы пікір білдіруде ең дұрыс болды, ұқсастық туралы пікір білдіруде аздап қателіктер жіберді, ал айырмашылықты анықтауда ең көп қателіктерге жол берді. Кейіннен адам балалары да осы тәсілмен, бірақ сөйлеу арқылы тексерілді. Кішкентай балалар сандық есептер бойынша сынақтан өтті, бірақ сұйық және қатты дененің сақталуын өлшеу сынақтарында сәтсіздікке ұшырады. 5-6 жастағы балалар сұйық және қатты дененің сақталуын тексеруден сәтті өтті, бұл маймыл мен адам арасында сұйық және қатты дененің сақталуын өлшеу процесінің ұқсас екенін көрсетеді.
Sarah, Peony, and Elizabeth were able to respond to and formulate analogies and to express judgements. In these trials, problems were formulated by videotaped situations involving an actor, both friendly and unfriendly. With no training, and with observation of the laboratory only, Sarah was able to select answers requiring judgement, based on her experiences in the laboratory, such as the fact that a light cord had to be plugged in to solve some problems. Sarah was able to select proposed solutions for resolving the situations. Sarah was most accurate on judgements of sameness, less so on similarity, and least accurate on judgements of difference. Human children were then tested with the same protocols, using speech. Young children passed the tests on number, but failed on tests measuring conservation of liquid and solid. Five to six year old children passed the tests on conservation of liquid and solid, suggesting a similar process for the cognition of measurement of conservation of liquid and solid, between ape and human.
Нысандау
Шымпанзелер психологиялық зертханадан тыс жерді өздігінен көрсетпейді. Тілге оқытылмаған бақылау тобындағы шимпанзелердің барлығы жаттықтырушылармен қарым-қатынас жасау үшін нұсқау көрсетуге қабілетті болды.
The chimpanzees do not spontaneously point outside of the psychological laboratory. The control chimpanzees, which were not trained in the language, could all point to communicate with the trainers.
Карталар мен басқа бейнелеулер
Премактың зертханасындағы шимпанзелер карта бойынша оқуға қабілетсіз болды, егер карта миссия жағдайын нақты масштабта көрсетпесе.
The chimpanzees of Premack's laboratory were not able to navigate given training on a map, unless the map was an exact scale replica of the mission situation.
Өздігінен өндірілген өнімдер
Белгілі бір түрдегі барлық жеке тұлғалар өздігінен хабарласу қабілетіне ие емес. Уошо 30 айлық шағында қажетті заттар мен оқиғаларды сұрау және жаттықтырушының сұрақтарына жауап ретінде заттарды атау үшін өздігінен жесттер жасауға және пернетақтаны басуға қабілетті болды. Канзи хабарласу жасауға жаттығудан өткен жоқ. Ол, әдетте, асырап алған анасы Матата жесттер мен пернетақтаны ("Лексиграммалар") қолдануға жаттығудан өтіп жатқанда, жаттығу залында ойнап жүргенде мұны үйренді. Канзидің өздігінен жасаған хабарлары Мататаның қатысусыз болды. Канзи 400 сөз айта алатын және 500 сөзді танитын.
Not all individuals in a given species have equivalent capabilities to produce spontaneous communications. Washoe, at age 30 months demonstrated spontaneous production of gestures and keyboard presses to ask for desired objects or events, and to name items in response to queries from the trainer. Kanzi had not been trained in producing communications. Apparently, he learned this while playing in the training room while his adoptive mother Matata was being trained to use gestures and keyboard presses ("Lexigrams"). The spontaneous productions by Kanzi occurred in the absence of Matata. Kanzi could produce 400 words and recognize 500.
Басқа да жеке қасиеттері
Премактар шимпанзелердің ерекше қасиеттері бар екенін, мысалы, сүйікті жаттықтырушылары болатынын және Гусси сияқты кейбір шимпанзелердің басқаларына қарағанда көбірек қорқуға бейім екенін айтты. Бұрыңғыдай айтқандай, Премактар Джессинің тоғыз шимпанзеден ең зиялысы екенін анықтаған. Мысалы, ол маска киген зерттеушінің бетін ашудан тартынбады, ал қалған шимпанзелердің ешқайсысы мұндай әрекет жасаған жоқ. Премактар шимпанзелерге адал және қолдау көрсететін жағдай жасауға тырысқандығы анық. Воклер шимпанзелердің сүйікті достарынан айырылғанда қатты мазасыздыққа түсетінін атап көрсетеді.
The Premacks stated that the chimpanzees had specific traits, such as favorite trainers, and that some chimpanzees, such as Gussie, seemed more fearful than the others. As previously noted, the Premacks noticed that Jessie seemed to be the brightest of the nine chimpanzee subjects. For example, she did not hesitate to unmask a masked researcher, which none of the other chimpanzees attempted. It is clear that the Premacks attempted to provide a humane, supportive environment for the chimpanzees. Vauclair notes that chimpanzees become distressed in the absence of their favorite companion.