Кіріспе

Ағылшын приматологы және антропологы (1934 жылы туған) австралиялық автор Джейн Моррис Гудолл (Dame Jane Morris Goodall; туған Валери Джейн Моррис Гудолл; 3 сәуір 1934), бұрынғы баронша Джейн ван Лавик Гудолл, – ағылшын приматологы және антропологы. Ол 60 жыл бойы жабайы шимпанзелердің әлеуметтік және отбасылық өзара әрекеттерін зерттегендіктен, әлемдегі шимпанзелер жөніндегі ең білікті сарапшы саналады. Гудолл алғаш рет 1960 жылы Танзаниядағы Гомбе ағысы ұлттық паркіне шимпанзелерді бақылау үшін барды. Ол Джейн Гудолл институтының және Roots & Shoots бағдарламасының негізін қалаушы, сондай-ақ табиғатты қорғау және жануарлардың құқықтары мәселелері бойынша көп жұмыс істеді. 2022 жылдан бері ол Адам емес құқықтар жобасының кеңесінде. 2002 жылдың сәуір айында ол Біріккен Ұлттар Ұйымының Бейбітшілік Елшісі болып тағайындалды. Гудолл – Дүниежүзілік Болашақ Кеңесінің құрметті мүшесі.

Алғашқы жылдар

Валерия Джейн Моррис Гудолл 1934 жылдың сәуір айында Лондон қаласының Хэмпстед ауданында дүниеге келді. Оның әкесі – кәсіпкер Мортимер Моррис Гудолл, анасы – Милфорд Хейвен қаласынан (Пембрукшир) шыққан романдар авторы Маргарет Майфанви Джозеф (1906–2000), ол Ванне Моррис Гудолл деген атпен жазған.

Африка

Гудэлл әрқашан жануарлар мен Африкаға қызығушылық танытқан, бұл оны 1957 жылы Кенияның жоталы аймандарындағы досының шаруашылығына әкелді. Кениялық археолог және палеонтолог, жануарлар туралы әңгімелесу үшін кездесу ұйымдастырудан басқа ештеңе ойламады. Лики қазіргі кездегі ерекше маймылдарды зерттеу ертедегі адамзаттың мінез-құлқын түсінуге көмектеседі деп санап, шимпанзелерді зерттеуші іздеді, бірақ бұл ойын өзінде сақтады. Оның орнына Гудэллге өзінің хатшысы болып жұмыс істеуін ұсынды. Өзінің ғылыми серіктесі және әйелі, британдық палеоантрополог Мэри Ликиден рұқсат алғаннан кейін, Луи Гудэллді Танганьикадағы (қазіргі Танзания) Ольдувай шатқалына жіберді, онда ол жоспарларын баяндады. Лики қаражат жинады, ал 1960 жылдың 14 шілдесінде Гудэлл Гомбе Стрим Ұлттық паркіне аттанды, ол кейін "Триматтар" деп аталатын алғашқы мүше болды. Оған анасы да бірге болды, оның қатысуы қауіпсіздігіне алаңдаған бас күзетші Дэвид Анстидің талаптарын орындау үшін қажет еді. Гудэлл анасының оны сол кездегі ерлер басым болған приматология саласында мансап қууға ынталандырғанын айтады. Гудэлл өзінің зерттеулерін 1950 жылдардың соңында бастаған кезде әйелдер бұл салада қабылданбағанын мәлімдеді. 2019 жылдың мәліметі бойынша, приматология саласы ерлер мен әйелдерден шамамен тең мүшелерді құрайды, бұл Гудэллдің жаңарушылық еңбегі мен жас әйелдерді осы салаға қосылуға шақыруының нәтижесінде мүмкін болды. Лики қаржыландыруды ұйымдастырды, ал 1962 жылы Гудэллды, бакалавр дәрежесі болмаса да, Кембридж университетіне жіберді. Ол Кембриджде бакалавр дәрежесін алмай-ақ философия докторына оқуға рұқсат алған сегізінші адам болды. Ол Ньюнхэм колледжіне, Кембриджге барып, 1964 жылы табиғат ғылымдары бойынша бакалавр дәрежесін алды, содан кейін Кембридждегі жаңа Дарвин колледжіне этология бойынша философия докторын алу үшін барды. Оның диссертациясы 1966 жылы Роберт Хиндедің жетекшілігімен "Жабайыда өмір сүретін шимпанзелердің мінез-құлқы" тақырыбында аяқталды, ол Гомбе қорығындағы алғашқы бес жылдық зерттеулерін баяндады. 2006 жылдың 19 маусымында Танзанияның Ашық университеті оған құрметті ғылым докторы дәрежесін берді.

Джейн Гудолл институты

1977 жылы Гудэлл Гомбе зерттеулерін қолдайтын Джейн Гудэлл институтын (JGI) құрды және шимпанзелер мен олардың мекендерін қорғаудағы әлемдік көшбасшы болып табылады. Дүние жүзінде он тоғыз кеңсесі бар JGI Африкадағы қоғамдыққа бағытталған қорғау және даму бағдарламалары үшін кеңінен танымал. Оның жастарға арналған "Roots & Shoots" бағдарламасы 1991 жылы 16 жергілікті жасөспірімдер тобы Гудэллмен Дар-эс-Саламда (Танзания) оның үйінің артқы жағында кездескенде басталды. Олар өздерін қатты уайымдатып жүрген, өзіндік тәжірибелерінен білетін бірқатар мәселелерді талқылауға құштар болды. 2010 жылы 100-ден астам елде 10 000-нан астам топ жұмыс істейді. 1992 жылы Гудэлл Конго Республикасында шимпанзелерді оңалту орталығын құрды. Ондағы үш аралда жүзден астам шимпанзелерге күтім көрсетіледі. 1994 жылы Гудэлл Гомбе маңындағы төбелерді қайта орманды ету арқылы шимпанзелердің тіршілік ету ортасын орманды жоюдан қорғау мақсатында Танганьика көлінің аймағында орманды қайта орнату және білім беру (TACARE немесе "Күтім көрсету") пилоттық жобасын іске қосты. Бұл жоба сонымен қатар көршілес қауымдастықтарға тұрақтылық және ауыл шаруашылығы бойынша білім беру арқылы қолдау көрсетеді. TACARE жобасы жас қыздарға репродуктивті денсаулық туралы білім беру және колледж оқуына стипендия беру арқылы да көмек қолы созады. 1990 жылдардың ортасында Дар-эс-Саламдағы Джейннің үйінде жиналған қолжазбалардың, фотосуреттердің және деректердің көптігіне байланысты, бұл деректерді сақтау және ұйымдастыру үшін Миннесота университетінде Джейн Гудолл институтының приматтарды зерттеу орталығы құрылды. 2011 жылдан бастап барлық түпнұсқа Джейн Гудолл мұрағаттары осы жерде сақталады, цифрлық форматқа келтірілді, талданды және онлайн деректер базасына енгізілді. 2011 жылдың 17 наурызында Дьюк университетінің өкілі Карл Бейтс мұрағаттың Дьюкке көшірілетінін және коллекцияны Дьюктің эволюциялық антропология кафедрасының төрағасы Энн Э. Пузи басқаратынын мәлімдеді. Миннесотадағы мұрағаттарды басқарған және Танзанияда Гудэллмен бірге жұмыс істеген Пузи бір жыл бойы Дьюкте жұмыс істеді. 2018 және 2020 жылдары Гудэлл досы және бас директоры Майкл Каммаратамен Schmidt's Naturals және Neptune Wellness Solutions компанияларының екі табиғи өнім желісін жасауға серіктестік етті. Әр сатылымнан түскен табыстың 5%-ы Джейн Гудолл институтына аударылды. 2004 жылдан бастап Гудэлл барлық уақытын шимпанзелер мен қоршаған ортаны қорғауға арнап, жылына 300-ге жуық күн саяхаттайды. Гудэлл сонымен қатар Флорида штатының Форт-Пирс қаласында орналасқан әлемдегі ең ірі шимпанзелерді қорғау орталығының кеңесші кеңесіне кіреді. Джейн Гудолл Жер асты желілерін қорғау қоғамының (SPUN) кеңесші кеңесінің мүшесі болып табылады.

Белсенділік

Гудэлл 1986 жылы Чикаго ғылым академиясы ұйымдастырған «Шимпанзелерді түсіну» конференциясының, оның шимпанзелерді бақылаудан жануарларды қорғауға, олардың табиғаты мен жағдайына көбірек мән беруіне ықпал еткенін айтады. Ол Эдинбургте орналасқан «Жануарлар жақтастары» ұйымының бұрынғы президенті, Шотландияда медициналық зерттеулерде, зообақтарда, мал шаруашылығында және спортта жануарларды пайдалануға қарсы күреседі. Ол вегетариан және этикалық, экологиялық және денсаулық себептерімен осы диетаны қолдайды. Гудэлл 2009 жылы жарық көрген «Ферма жануарларының ішкі әлемі» атты кітабында ферма жануарларының «біз ойлағаннан әлдеқайда саналы және ақылды екенін, ал үй жануарлары ретінде өсірілгеніне қарамастан, олардың әрқайсысы жеке тұлға екенін» жазды. «Сондықтан олар құрметке лайық. Бізге олардың көмегі де керек. Егер біз үндемесек, олар үшін кім қорғаушы болады?» Гудэлл сондай-ақ: «Мыңдаған адамдар өздері «жануарларды жақсы көремін» дейді, бірақ күніне бір-екі рет, оларға ешқандай құрмет көрсетілмей, тек ет алу үшін өлтірілген жануарлардың етін жеп, ләззат алады» деді. 2021 жылы Гудэлл веган болды және «Азырақ ет жеңіз» атты аспаздық кітаптың авторы атанды. Гудэлл – белсенді экологиялық қорғаушы, климаттың өзгеруінің шимпанзелер сияқты жойылып бара жатқан түрлерге тигізетін әсері туралы сөз сөйлейді. Гудэлл өзінің қорымен бірлесіп NASA-мен ынтымақтастықта жұмыс істеп, Ландсат сериясының спутниктік суреттерін пайдаланып, Батыс Африкадағы шимпанзелер мен жергілікті қауымдастықтарға орманды жоюдың зиянын азайту үшін ауыл тұрғындарына қызметін азайту және қоршаған ортаны сақтау туралы ақпарат ұсынды. Этологиялық зерттеулер кезінде жануарларға қауіпсіз және этикалық қарауды қамтамасыз ету үшін Гудэлл профессор Марк Бекоффпен бірге 2000 жылы «Жануарларға этикалық қарау жөніндегі этологтар» ұйымын құрды. 2008 жылы Гудэлл Сан-Диего университетінің Joan B. Kroc Institute for Peace & Justice институтында «Үміт себебі» атты лекция оқыды және сол жылы Еуропалық Одақтан жануарларға қатысты медициналық зерттеулерді тоқтатуды және медициналық зерттеулердің баламалы әдістерін қаржыландыруды талап етті. Ол Эдинбург зообағының жаңа приматтар орнын «тамаша құрылыс» деп сипаттап, онда маймылдар «Будонгодағыдай, алтыдан бірі сым тұзағына түсіп, Конгодағыдай, шимпанзелер, маймылдар мен гориллалар аң аулау үшін атып өлтірілетін жабайы табиғатта өмір сүретіндерге қарағанда жақсырақ жағдайға ие» деді. Бұл «Жануарлар жақтастары» ұйымының тұтқынға алынған жануарларға қатысты ұстанымына қайшы келді. Сол жылдың маусым айында ол 1998 жылдан бері басқарған ұйымның президенті лауазымынан кетіп, өзінің тығыз кестесіне сілтеме жасап, «Менде оларға уақытым жоқ» деп түсіндірді. Гудэлл «Халықты қамқорлау» қайырымдылық қорының қамқоршысы және 2017 жылдан бастап Disneynature елшісі. 2010 жылы Гудэлл JGI арқылы Жабайы табиғатты қорғау қоғамы (WCS) және Америка Құрама Штаттарының Адамгершілік қоғамы (HSUS) сияқты бірқатар ұйымдармен коалиция құрып, барлық шимпанзелерді, соның ішінде тұтқында жүргендерді де, жойылып кету қаупі бар тізімге енгізу үшін үндеу жасады. 2015 жылы АҚШ Балық және жабайы табиғат қызметі (USFWS) бұл ережені қабылдайтынын және барлық шимпанзелердің жойылып бара жатқан түр ретінде жіктелетінін мәлімдеді. 2011 жылы ол австралиялық жануарларды қорғау тобының қамқоршысы болды. «Мен ондаған жылдар бойы өнеркәсіптік мал шаруашылығы туралы алаңдап келемін, себебі оның қоршаған ортаға тигізетін зор зияны, сондай-ақ миллиондаған сезімтал тірі организмге жасалып жатқан қорқынышты қатыгездік мені қынжырды». 2012 жылы ол бұрын D&F Academy деп аталған DO мектебімен бірлескен «Табиғатты сақтауға қатысу» жобасының сыншысы болды. Ол болашақ әлеуметтік кәсіпкерлер тобымен жұмыс істеп, жастарды биологиялық әртүрлілікті сақтауға тарту және осы мәселеге қатысты жаһандық хабардарлықты арттыру үшін семинар ұйымдастырды. 2014 жылы Гудэлл Air France басшыларына хат жазып, әуе компаниясының маймылдарды зертханаларға тасымалдауын тоқтатуды сұрады. Гудэлл бұл тәжірибені маймылдар үшін «қатыгездікке толы» және «травматикалық» деп атады. Сол жылы Гудэлл Ұлттық денсаулық сақтау институтына (NIH) NIH зертханаларындағы маймыл балаларына аналық күтімнен айыру эксперименттерін сынға алу үшін хат жазды. 2015 жылғы Ұлыбританиядағы жалпы сайлау алдында ол Жасыл партияның парламенттік кандидатурасын қолдады. Ол түлкі аулауды сынға алып, 2015 жылы консервативті премьер-министр Дэвид Кэмеронның 2004 жылғы Аң аулау заңына өзгеріс енгізу жоспарына қарсы парламент мүшелеріне хат жазды. 2019 жылдың тамыз айында Гудэлл ғылымға қосқан үлесі үшін Манхэттеннің орталық бөлігінде орналасқан «Теңдік үшін мүсіндер» жобасының аясында басқа да әйелдермен бірге қосылып қоладан жасалған мүсінімен марапатталды. 2020 жылы ол табиғаттың жаппай зардап шегуін (экоцидті) халықаралық қылмыс ретінде тануға шақырды, «Экоцид тұжырымы ұзақ уақыттан бері қажет еді. Бұл адамдардың ағымдағы экологиялық дағдарысқа деген көзқарасын және оған жауап беруін өзгертуге әкелуі мүмкін» деді. Сол жылы Гудэлл Дүниежүзілік экономикалық форумның негіздеген 1 триллион ағаш көшетін отырғызу жобасының аясында 5 миллион ағаш отырғызуға уәде берді. 2021 жылы Гудэлл Еуропалық Одақтан ферма жануарларын клеткаларда ұстауды тоқтатуға шақырды. 2021 жылы Гудэлл климат пен биологиялық әртүрлілік дағдарысын комикстер арқылы күресу мақсатындағы Rewriting Extinction кампаниясына қосылды. Ол 28 қазан күні DK баспасынан жарық көрген «Дүние сақтауға арналған ең маңызды комикс кітабы: Әлемді құтқару туралы әңгімелер» кітабының авторы болып тізілген.

Жеке өмір

Гудэлл екі рет үйленген. 1964 жылғы 28 наурызда ол Лондонның Челси ескі шіркеуінде голландиялық дворян, жануарлар дүниесінің фотографы Барон Хьюго ван Лавикке үйленді және некеде баронша Джейн ван Лавик Гудэлл деп танылды. Олардың ұлы Хьюго Эрик Луис (1967 жылы туған); олар 1974 жылы ажырасты. Келесі жылы ол Танзания парламентінің мүшесі және сол елдің ұлттық парктерінің директоры Дерек Брайсонға үйленді. Брайсон 1980 жылғы қазанда қатерлі ісіктен қайтыс болды. Танзания үкіметіндегі қызметі арқасында елдің ұлттық парктері жүйесінің басшысы ретінде, Брайсон Гудэллдің зерттеу жобасын қорғап, Гомбеде туризмге тыйым салды. Гудэллде просопагнозия бар, бұл оған таныс беттерді тануды қиындатады.

Дін және руханилық

Гудэлл христиандық қауымда тәрбиеленген. Жастығында ол теософия бойынша кешкі сабақтарға қатысқан. Оның отбасы кейде шіркеуге барып тұратын, бірақ Гудэлл жасөспірім шағында шіркеуге жиі бара бастады, себебі шіркеуге жаңа пастор, Тревор Дэвис тағайындалды. "Ол өте зиялы болды және оның уағыздары күшті әрі ойға толы болды. Мен оның даусының әуеніне сағаттап құлақ қоя бердім. Мен оған жанындағы барша нәрсені ұмытып, ғашық болдым. Кенеттен, ешкімнің де мені шіркеуге баруға көндіруіне қажеттілік болмады. Шындығында, маған шіркеудегі қызметтердің саны жетпейтіндей болды." Кейіннен көптеген ғылыми әріптестерінің атеизмі мен агностицизмін білген Гудэлл былай деп жазды: "Бақытыма орай, Кембриджге келген кезде мен жиырма жеті жаста едім және менің сенімдерім осы пікірлерге ықпал етпейтіндей қалыптасқан еді." 1999 жылы жарық көрген «Үміт себебі: рухани саяхат» атты кітабында Гудэлл 1977 жылы Нотр-Дам соборында басынан өткен мистикалық тәжірибесінің маңыздылығын былай сипаттайды: «Бұл жай ғана оқиғаның нәтижесі деп сенбеймін, сондықтан мен жайсыздыққа қарсымын деп мойындаймын. Осылайша, мен ғаламдағы жетекші күшке сенуім керек – яғни, мен Құдайға сенуім керек». 2010 жылдың қыркүйек айында Гудэллға Құдайға сенетінін сұрағанда, ол былай деді: «Мен Құдай кім не екенін білмеймін. Бірақ мен үлкен рухани күш бар екеніне сенемін. Мен оны әсіресе табиғатта болғанда сезінемін. Бұл менің немесе кез келген адамның болмысынан артық, күштірек нәрсе. Мен оны сезінемін. Мен үшін осы жеткілікті». Сол жылы Гудэллға өзін әлі де христиан санайтынын сұрағанда, ол Guardian газетіне: «Олай болса, солай деп ойлаймын; мен христиан болып өстім» деді және эволюция мен Құдайға сенудің арасында ешқандай қайшылық жоқ екенін айтты. 2017 жылы жарық көрген «Космостың интеллектуалдығы» атты кітапқа жазған алғы сөзінде Гудэлл кванттық сана теориясын қолдайтын ғылым философы Эрвин Ласзло туралы: «Біз [эволюция] процесін басқаратын Интеллект бар екенін, Ғалам мен Жердегі өмірді белгісіз және танылмаған Жаратушы, Жоғарғы Күш, Ұлы Рухани Күш шабыттандырып, қалыптастыратынын қабылдауымыз керек» деп жазды.

Сандар орнына есімдер

Гудэлл өзінің зерттеуінде дәстүрден тыс тәсілдерді қолданды; мысалы, оларды нөмірлеудің орнына жеке тұлғаларға есім қойды. Сол кезде нөмірлеу эмоционалдық байланыс пен объективтілікті жоғалтуды болдырмау үшін пайдаланылды. Гудэлл 1993 жылы былай деп жазды: "1960-шы жылдардың басында мен "балалық шақ", "жасөспірімдік", "мотивация", "қозғырыс" және "көңіл күй" сияқты сөздерді батыл қолданғаным үшін қатты сынға іліктім. Одан да нашар қылмысым – шимпанзелердің "жеке басы бар" деген пікірді айтқаным болды. Мен адам емес жануарларға адамдық қасиеттер таңдырып, осылайша этологиядағы ең үлкен күнә – антропоморфизмге бой алдым."

Тамақтандыру станциялары

Көптеген стандартты әдістер бақылаушылардың әсерін азайтуға бағытталған, ал кейбіреулері Гомбе шимпанзелерін тарту үшін тамақтандыру станцияларын пайдалану қалыпты азық іздеу және тамақтану үлгілерін, сондай-ақ әлеуметтік қарым-қатынастарды өзгерткенін айтады. Бұл пікір Маргарет Пауэрдің 1991 жылы жарық көрген кітабында негізгі тақырып болып талқыланады. Олардың сөзіне қарағанда, шимпанзелердің басқа топтарымен күшейген агрессия мен қақтығыстар тамақтандырудың салдары болуы мүмкін, бұл Гудолл сипаттаған шимпанзелердің әлеуметтік топтары арасындағы "соғыстарға" әкеп соқты. Гудолл бұл құбылысты Гомбеде жасанды тамақтандыру басталғанға дейін байқамаған. Осылайша, кейбір ғалымдар Гудоллдың байқауларын шимпанзелердің қалыпты мінез-құлқының бұрмаланған нұсқасы деп санайды. Гудолл өзі тамақтандырудың топ ішіндегі және топтар арасындағы агрессияға әсер ететінін мойындады, бірақ бұл әсердің шимпанзелер арасындағы қақтығыстың мәнін емес, тек қарқындылығын өзгерткенін, ал зерттеудің тиімді болуы үшін тамақтандыру қажет екенін мәлімдеді. Оңтүстік Калифорния университетінің Джейн Гудолл зерттеу институтының Крейг Стэнфорд, зерттеушілердің жасанды тамақтандырусыз жүргізетін зерттеулерінде шимпанзелердің әлеуметтік мінез-құлқын, әсіресе топтар арасындағы қақтығыстарға байланыстыларын бақылау қиын екенін айтады. Гуалуго үшбұрышында (Конго) Криккет Санц және Тай ұлттық паркінде (Кот-д’Ивуар) Кристоф Боеш жүргізген кейбір соңғы зерттеулер Гомбеде байқалған агрессияны көрсетпеді. Дегенмен, басқа приматологтар зерттеулердің дұрыс емес екенін жоққа шығарады. Мысалы, Джим Мур Маргарет Пауэрдің пікірлерін сынап, басқа шимпанзе топтарының зерттеулері тамақтандыру болмаған жағдайда да Гомбедегіге ұқсас агрессияны көрсеткенін атап өтеді.

Плагиат және үміттің тұқымы

2013 жылдың 22 наурызында Hachette Book Group Гудоллдың және автор әрісеріктесі Гейл Хадсонның жаңа кітабы "Үміттің тұқымдары" плагиатталған бөліктердің анықталғанына байланысты жоспарланған 2 сәуірде жарыққа шығарылмағанын мәлімдеді. The Washington Post газетінің бір рецензенты органикалық шай, темекі және "әуесқой астрология сайты" туралы веб-сайттардан, сондай-ақ Wikipedia-дан алынған авторлық құқығы көрсетілмеген бөлімдерді тапты. Гудолл кешірім сұрап, "Маған дұрыс дереккөздердің көрсетілуі өте маңызды, және мен командаммен барлық мәселелерді шешу үшін қажырлы жұмыс істейтін боламын. Менің мақсатым – бұл кітаптың жоғары стандарттарға сай шығуына және оның маңызды хабарларына назар аударуға көз жеткізу" деді. Кітап 2014 жылдың 1 сәуірінде 57 беттік қосымша түсіндірмелермен және қайта қараудан өткеннен кейін жарық көрді.

Табылмаған түрлердің болуы

Гудэлл приматтардың әлі ашылмаған түрлерінің бүгінгі күнге дейін болуы мүмкін деген пікірді қолдайтыны мәлім, оның ішінде Сасквач, Йерен және басқа да Бигфут түрлері сияқты криптидтер де бар. Ол осы мүмкіндік туралы түрлі сұхбаттар мен пікірсайыстарда айтқан. 2012 жылы Huffington Post оны осы мәселеде сұрағанда, Гудэлл: "Мен олардың бар екеніне қызығамын және тіпті олардың болуын қалаймын", - деп жауап берді, сондай-ақ: "Әрине, Бігфуттың бірде-бір нақты терісі немесе шашы табылмаған, бірақ мен барлық жазбаларды оқыдым" деді.

Гари Ларсон мультфильм оқиғасы

Гари Ларсонның "Алыс жақ" комикстерінің бірінде екі шимпанзе бір-бірін теріп жатыр. Біреуі екіншісінің сары шашын тауып алып, "Осы Джейн Гудоллмен тағы да "ғылыми зерттеулер" жасап жүрсің бе?" - деп сұрайды. Гудоллдың өзі сол кезде Африкада болған, ал Джейн Гудолл институты мұны жаман талғам деп санайды және оның адвокаттары Ларсонға және оның таратушы ұйымына хат жазып, осы комиксті "апат" деп сипаттайды. Бірақ Гудоллдың өзі оларды тоқтатты: ол елге оралып, комиксті көрген соң, оны қызықты деп тапты. Содан бері осы комиксті бейнелейтін футболка сатылымынан түскен барлық табыс Джейн Гудолл институтына беріледі. Гудолл "The Far Side Gallery 5" кітабына алғысөз жазып, осы оқиғаның өзінің көзқарасын түсіндірді, ал институттың хаты комикстің жанына толық "Far Side" жинағында қосылды. Ол Ларсонның шығармашылық ойларын жоғары бағалады, ол көбінесе адамдар мен жануарлардың мінез-құлқын салыстырып, қарама-қарсы қояды. 1988 жылы Ларсон Танзаниядағы Гудоллдың зерттеу орталығына сапар шекті.

"Радио Four Today" бағдарламасының

2021 жылдың 31 желтоқсанында Гудолл BBC Radio Four Today бағдарламасының қонақ редакторы болды. Ол Франсис Коллинзді «Күннің ойлары» рубрикасының жүргізушісі етіп таңдады.

Марапаттар мен мойындау

Гудэлл өзінің экологиялық және гуманитарлық жұмысы үшін көптеген құрметтер мен марапаттар алды. Ол 2004 жылы Бэкингем сарайында өткен салтанатты шарада Британ империясы орденінің Дама Командоры атанды. 2002 жылдың сәуірінде Бас хатшы Кофи Аннан Гудоллға Біріккен Ұлттар Ұйымының Бейбітшілік Елшісі мәртебесін берді. Оның басқа да марапаттары: Тиллер сыйлығы (Environmental Achievement), француздық Құрметті Легионы, Танзания медалі, Жапонияның беделді Киото сыйлығы, өмір ғылымдары саласындағы Бенджамин Франклин медалі, Ганди-Кинг сыйлығы (Nonviolence) және Испанияның Астурия принці сыйлығы. Гудэлл сонымен қатар BBC Wildlife журналының кеңесші кеңесінің мүшесі және Population Matters (бұрынғы Optimum Population Trust) ұйымының демеушісі. Гудэлл әлемнің түкпір-түкпіріндегі жергілікті үкіметтерден, мектептерден, мекемелерден және қайырымдылық ұйымдарынан көптеген құрметтер мен марапаттар алды. Уолт Дисней компаниясы Гудэллді Диснейдің Жануарлар әлемі паркіндегі Өмір ағашына орнатылған тақташамен құттықтады, сондай-ақ оның сүйікті шимпанзесі Дэвид Грейбардтың мүсіні де онда бар. Ол Америка өнер және ғылым академиясының және Америка философиялық қоғамының мүшесі. 2010 жылы Дейв Мэтьюс және Тим Рейнольдс Вашингтондағы DAR Конституция залында "Гомбе 50: Джейн Гудоллдың шимпанзелерді зерттеудегі жаңалықтары мен болашаққа қатысты шабыттандыратын көзқарастарына арналған әлемдік той" мерекесін өткізу үшін қайырымдылық концерті ұйымдастырды. Time журналы 2019 жылы Гудоллды әлемдегі ең ықпалды 100 адамның бірі деп таныды. 2021 жылы ол Темплтон сыйлығын алды. 2022 жылы доктор Гудэлл жабайы шимпанзелердің әлеуметтік және отбасылық қарым-қатынастарын ұзақ жылдар бойы зерттегені үшін Стивен Хокинг ғылымды насихаттау медалімен марапатталды. 2023 жылдың сәуірінде Гудолл Нидерландының Гаага қаласында өткен салтанатта Оранж-Нассау орденінің офицері болды.