Кіріспе

Айрин Максин Пепперберг (Irene Maxine Pepperberg, 1949 жылдың 1 сәуірінде туған) – жануарлардың танымдық қабілеттерін зерттеуімен, әсіресе тотықтарға қатысты зерттеулерімен танымал американдық ғалым. Ол бірнеше университетте профессор, зерттеуші және/немесе лектор болып жұмыс істеген, қазіргі уақытта Бостон университетінде ғылыми-зерттеу профессоры қызметін атқарады. Пепперберг METI (Messaging Extraterrestrial Intelligence) кеңесші кеңесінің мүшесі де болып табылады. Ол тіл мен коммуникацияның танымдық негіздерін салыстыра зерттеулерімен белгілі және приматтар емес, басқа жануарларда тіл үйренуді зерттеуді бастағандардың бірі (Washoe жобасымен көрсетілгендей), бұл құс түрлеріне де қатысты. Пепперберг жабайы табиғатты қорғау ісінде де белсенді, әсіресе тотықтарға қатысты.

Ерте өмір, отбасы және білім

1949 жылы Нью-Йорк қаласының Бруклин ауданында Айрин Плацблатт ретінде дүниеге келді, ол жалғыз бала болған. Оның әкесі Роберт Плацблатт биохимик және орта мектеп мұғалімі болған. 1950 жылдары отбасы Бруклинде дүкеннің үстіндегі пәтерде тұрды, және Айрин өте ерте жасынан бастап көптеген тоқылдақтарды өсіріп, оларды баптады.

Зерттеу жұмыстары

Парароттардың дауыстық еліктеу қабілеттері бұрыннан мәлім болғанымен, Пепперберг олардың дауыстық мінез-құлқы адам тіліне тән сипаттарға ие болатынын көрсетуді мақсат етті. Ол Алекс атты жалғыз сұр тотықпен қарқынды жұмыс істеді және оның кең сөздік қоры бар екенін, сонымен қатар оны күрделі түрде қолданатынын хабарлады, бұл көбінесе төрт жасар баланың деңгейімен салыстырылады. Алекс заттардың, түстердің, пішіндердің және материалдардың атауларын түсіне алды. Пепперберг және оның әріптестері Алекстің мағына мен синтаксисті ажырата алуын көрсетуге тырысты, осылайша оның дауыстық қарым-қатынасы жануарлар әлемінде кең таралған "инстинктік" қарым-қатынастың салыстырмалы түрде тұрақсыз формаларынан ерекшеленеді. Мұндай нәтижелерге күмәнді қараушылар табылуы мүмкін, сондай-ақ бір жануармен қарқынды жұмыс істеу Clever Hans эффектісіне әкелуі мүмкін. Дегенмен, Пеппербергтің жұмысы адамдардың абстрактілі қарым-қатынастың күрделі немесе жартылай күрделі түрде қолдануына монополия құқығы жоқ деген пікірді нығайтты. Түрлер аралық қарым-қатынас тұрғысынан, Пепперберг сұр тотықтардың приматтарға ұқсас әлеуметтік жүйелері бар екенін болжады. Пепперберг Алекспен қолданған оқыту әдісі (модельдік/бастық әдіс деп аталады) кейбір аутистік спектрдегі балаларды оқыту үшін қолданылғанда, олардың жауабы күтілгеннен де жақсы болды.

Үлгі/сарапшы техника

Модельдік / бәсекелестік техника екі жаттықтырушыны қамтиды, біреуі нұсқаулар береді, ал екіншісі дұрыс және бұрыс жауаптарды үлгідейді және жаттықтырушының назарын аудару үшін оқушының бәсекелесі рөлін атқарады; модель мен жаттықтырушы да рөлдерді ауыстырады, сонда оқушы процесс толыққанды өзара әрекеттесетін екенін көреді. Оқушы рөліндегі попугай дұрыс мінез-құлықты қайталауға тырысады. Осы модельдік / бәсекелестік техниканы қолдану нәтижесінде Алекс заттарды түсі, пішіні, саны және материалы бойынша шимпанзелер мен дельфиндерге шамалас деңгейде анықтай білді. Оның тілдік қабілеттері 2 жасар баланың деңгейімен, ал мәселелерді шешу қабілеттері 5 жасар баланың деңгейімен теңесті. Алекс алфавитті үйреніп, 150 сөздік қорына ие болды, 50 заттың атын білді және қайтыс болған кезде сегізге дейін санауға үйренген. Ол сондай-ақ заттар туралы сұрақтарға жауап бере алатын. Пепперберг сыншылардың Алекске сценарий үйреткен деген пікіріне қарсылық білдіріп, оның қолданған бақылаулары мен сынақтары оның сұрақтар қойылғанда жай ғана сөздерді қайталауына мүмкіндік бермейтінін түсіндірді. Ол "Ақылды Ханс" эффектісінің қолданылмағанын, себебі Алекс тек оған ғана емес, кез келген адаммен сөйлейтінін айтты. Пеппербергтің модельдік бәсекелестік техникасын іске асыруы Аполлон сияқты басқа да бірнеше попугайларды сәтті оқытуға пайда болды.

Алекс қоры

Пепперберг – «Алекс Қорының» президенті, ол өзі құрған коммерциялық емес 501(c)(3) ұйымы. Қор Пепперберг пен оның командасының зерттеулерін қолдайды. 2006 жылғы сұхбатында Пепперберг бұл қор оның жалғыз қаржыландыру көзі екенін айтты, себебі ол MIT Медиа Лабындағы қаржыландырудың азайуына байланысты төленетін ғылыми қызметінен айрылды, бірақ сол сұхбатты алған журналист 2005 жылдан бері Гарвард университетіндегі ғылыми қызметкер лауазымын еске алмайды.

ЖА зерттеулері

Кейбір зерттеушілер құстардың танымдық қабілеттерін зерттеу, көп ресурстарды қажет етпейтін пайдалы жасанды интеллект құруға мүмкіндік береді деп санайды. Себебі, кейбір қолданбалар үшін, мысалы, кескіндерді сұрыптау сияқты жұмыстарға, тотықұс немесе қарға деңгейіндегі күрделі ми жеткілікті болар еді. Жақында көгершіндердің компьютерлік томографиялық суреттерді және микроскоптық препараттарды адам сарпынан кем түспейтін, тіпті жақсырақ сұрыптай алатыны анықталды, бұл үшін оларға тек бірнеше апталық мінез-құлық жаттығуы қажет болды.

Жеке өмір

Пепперберг невролог Дэвид Пеппербергке жиырма жылдан астам үйленген.