Көко: қол тілімен сөйлейтін горилланың өмірі мен зерттеуі

Кіріспе

Аналық горилла зерттеу нысаны

Ханабико "Коко" (4 шілде 1971 – 19 маусым 2018) – батыс жазық горилла. Коко Сан-Франциско хайуанат бағында дүниеге келді және өмірінің көп бөлігін Санта-Крус тауларындағы Гориллалар қорығында өткізді. "Ханабико" (花火子) деген аттың жапондық шығуы бар және ол оның туған күніне, яғни 4 шілдеге сілтеме жасайды. Коко үй жануары ретінде мысықты асырап алып, оны "All Ball" деп атағаны туралы хабардан кейін көпшіліктің назарына ілікті, бұл оның рифма жасау қабілеті ретінде қабылданып, кеңінен таралды. Оның оқытушысы және күтушісі Франсин Паттерсон Коконың 1000-нан астам белгіні түсінетін белсенді сөздік қоры бар екенін хабарлады, бұл Паттерсон "Гориллалардың қол тілі" (GSL) деп атап кеткен нәрсеге жатады. Бұл Коконың сөздік қорын үш жасар баланың деңгейімен теңестіреді. Адам емес приматтарға қол тілін үйретуге бағытталған басқа тәжірибелерден өзгеше, Паттерсон Коконы ерте жасынан бастап ағылшын тілінде сөйлеуге де үйретті. Коконың 2000-ға жуық ағылшын сөзін, сондай-ақ белгілерді түсінетіні айтылды. Коконың өмірі мен оқу процесі Паттерсон және оның әріптестері тарапынан кітаптарда, рецензияланған ғылыми мақалаларда және веб-сайтта сипатталған. Басқа да жоғары приматтардың тілдік тәжірибелері сияқты, Коконың осы белгілерді қолдану арқылы тілді қаншалықты меңгергені және көрсеткені күмәндануға орын береді. Коко зат есімдерді, етістіктерді және сын есімдерді, соның ішінде "жақсы" және "жалған" сияқты абстрактілі ұғымдарды түсінген және қарапайым сұрақтар қоя алған. Дегенмен, ол синтаксис пен грамматиканы қолданбағаны және оның тілдік қабілеті жас баланың деңгейінен аспағаны қабылданған. Кейбір сарапшылар, соның ішінде адам приматтарының коммуникациясы жөніндегі сарапшы Мэри Ли Дженсвольд, Коконың "тілді адамдар сияқты қолданғанын" және оның балалардың IQ шкалалары бойынша 70-тен 90-ға дейін ұпай жинағанын мәлімдеді. Басқа сарапшылар, мысалы, приматолог Барбара Дж. Кинг, Паттерсонды Коконы шамадан тыс антропоморфизациялауы үшін сынады. Лингвистер, Геффри К. Пуллум және оның әріптесі, маймылдар тілін зерттеуші Герберт С. Террас, Паттерсонның зерттеу әдістеріне және Коконың тілдік қабілеті туралы мәлімдемелеріне, сондай-ақ Коконың айтқан сөздерін тіл ретінде түсіндіру деңгейіне күмән келтірді. 1978 жылы Коко National Geographic журналының мұқабасында пайда болғаннан кейін бүкіл әлемге танымал болды. Мұқабада Коконың айнадағы өз суретін түсірген көрінісі бейнеленген. Кейіннен Коко 1985 жылы National Geographic журналының мұқабасында All Ball атты мысығымен бірге суреттелді. Қорықта Коко Робин Уильямс, Фред Роджерс, Бетти Уайт, Уильям Шатнер, Фли, Леонардо Ди Каприо, Питер Габриэль және Стинг сияқты көптеген атақты адамдармен кездесіп, әрекеттесті.

Hanabiko "Koko" (July 4, 1971 – June 19, 2018) was a female western lowland gorilla. Koko was born in San Francisco Zoo, and lived most of her life at The Gorilla Foundation's preserve in the Santa Cruz Mountains. The name "Hanabiko" (花火子), , is of Japanese origin and is a reference to her date of birth, the Fourth of July. Koko gained public attention upon a report of her having adopted a kitten as a pet and naming him "All Ball", which the public perceived as her ability to rhyme. Her instructor and caregiver, Francine Patterson, reported that Koko had an active vocabulary of more than 1,000 signs of what Patterson calls "Gorilla Sign Language" (GSL). This puts Koko's vocabulary at the same level as a three year old human. In contrast to other experiments attempting to teach sign language to non human primates, Patterson simultaneously exposed Koko to spoken English from an early age. It was reported that Koko understood approximately 2,000 words of spoken English, in addition to the signs. Koko's life and learning process has been described by Patterson and various collaborators in books, peer reviewed scientific articles, and on a website. As with other great ape language experiments, the extent to which Koko mastered and demonstrated language through the use of these signs is debated. Koko is said to have understood nouns, verbs, and adjectives, including abstract concepts like "good" and "fake", and was able to ask simple questions. However, it is generally accepted that she did not use syntax or grammar, and that her use of language did not exceed that of a young human child. Some experts, including human primate communications expert Mary Lee Jensvold, claim that Koko "[used] language the same way people do" and she scored between 70 and 90 on various infant IQ scales. Other experts, such as primatologist Barbara J. King, have criticized Patterson for excessively anthropomorphizing Koko. Linguists such as Geoffrey K. Pullum and fellow ape language researcher Herbert S. Terrace have questioned Patterson's research methods and claims of Koko's language competency, as well as the degree to which Koko's utterances could be interpreted as language. In 1978, Koko gained worldwide attention as she was pictured on the cover of National Geographic magazine. The cover picture was an image of Koko taking her own picture in the mirror. Koko was later featured on the cover of National Geographic in 1985 with a picture of her and her kitten, All Ball. At the preserve, Koko also met and interacted with a variety of celebrities including Robin Williams, Fred Rogers, Betty White, William Shatner, Flea, Leonardo DiCaprio, Peter Gabriel, and Sting.

Тілдің қолданылуы

Паттерсонның мәлімдемесінше, Коконың қол тіліндегі шеберлігі оның қол тілін толық меңгергенін көрсетеді. Оның шеберлігі мен сауаттылығына қарамастан, оған жазуды ешқашан үйретпеген. Паттерсон Коконың қол тілінің бірнеше күрделі қолданыстарын байқаған, бұл адам емес приматтарға тән емес, жоғары деңгейдегі ойлау қабілетін көрсетеді. Мысалы, Коконың уақыт бойынша ауыстыру қабілетін қолданғаны туралы хабарланған (қазір қасында жоқ нәрселер туралы хабарласу мүмкіндігі). 19 жасында Коко, көптеген басқа гориллалардың қанағаттандыра алмайтын, өзін-өзі тану тестінен өтті. Ол жекелеген естеліктерін айта алатындығы туралы да хабарланған. Коко метатілді қолданған, тілдің өзі туралы сөйлеу үшін рефлексивті түрде тілді пайдалана білген, сондай-ақ қол тілімен сөйлей білген басқа гориллаға «жақсы белгі» деген баға берген. Коконың тілді алдау мақсатымен қолданғаны және әзіл үшін шындыққа жатпайтын мәлімдемелер жасағаны туралы да айтылған, бұл басқалардың ойын түсіну қабілетін көрсетеді. Паттерсон Коконың жаңа ойларды жеткізу үшін жаңа қол тілі белгілерін өзі ойлап тапқанын жазған. Мысалы, ешкім Кокоға «сақина» деген сөзді үйретпеген, бірақ оны атау үшін Коко «бармақ» және «білезік» сөздерін біріктіріп, «бармақ білезік» деген жаңа сөз ойлап тапқан. Видеожазбалардағы оның дауыстық белгілерінің талдауы, оның дыбыстық белгілерін ерік-еріксіз басқара алатынын және тіпті жаңа дауыстық және тыныс алу мінез-құлықтарын үйрене алатынын көрсеткен. Сонымен қатар, «оның осы мінез-құлықтарының және қол ишараттарының үйлесімі ерекше болып көрінеді».

Ақпараттық қызмет

1972 және 1977 жылдар аралығында Кокоға бірнеше нәрестелік IQ сынақтары жүргізілді, оның ішінде Cattell Infant Intelligence Scale және Peabody Picture Vocabulary Test B формасы. Ол 70–90 аралығында нәтижелер көрсетті, бұл ақылы дамудан қалып қойған, бірақ зиякерлік кемістігі жоқ сәбимен салыстыруға болады. Бұрын Ним Чимпскимен жұмыс істеген зерттеуші Герберт С. Террас Паттерсонның Коконың қолтаңбаларын интерпретациялауына және грамматикалық біліктілігі туралы талаптарына күмән келтіріп, одан күштірек сынақтарды сұрады. Кейбір ғалымдардың сын-ескертпелері Коко туралы көптеген жариялымдарға қарағанда, маңызды деректермен ғылыми жариялымдардың азы болуына байланысты болды. Басқа зерттеушілер Коконың не істеп жатқанын түсінбегенін, ал оның әрекеттері зерттеушілердің марапаттауының нәтижесінде пайда болғанын (яғни, оның іс-әрекеттері оперативтік шарттанудың өнімі екенін) айтты. Коконың белгілер арқылы ұғымды ойларды жеткізу қабілетіне қатысты тағы бір алаңдаушылық – горилланың сөйлесуін интерпретациялауды басқарушыға қалдыру, ол ықтимал емес белгілер тізбегін мағыналы деп қарастыруы мүмкін; мысалы, Коко "қапалы" деп қол қойғанда, ол оны "Қандай қапалы" деген мағынада білдіргенін анықтау мүмкін емес еді. Паттерсон өзінің зерттеуін қорғап, гориллалардың түсінуін бағалау үшін соқыр және қос соқыр эксперименттер жүргізілгенін, гориллалар жаттықтырушының ынталандыруынсыз бір-бірімен және бейтаныс адамдармен өздігінен қолтаңба жасай алатынын және олар көп жағдайда мағыналы қолтаңба жасайтынын мәлімдеді. 2010 жылдары Коко өмірінің соңына жақындағанда, антрополог және приматолог Барбара Дж. Кинг Паттерсонның күтімдік шешімдерінің этикалық тұрғысынан дұрыс еместігіне күмән келтіріп, қордың Коконы тым көп антропоморфизациялауын сынады. Ым тілдерінің маманы лингвист Шерман Уилкокс қордың Коконың қолтаңбаларын көрсеткен өңделген видеоларын адастаушы және "АҚШ-қа құрметсіздік" деп сипаттады, себебі бұл АҚШ-ның "тек сөздерден тұрады, синтаксисі жоқ" деген қате түсінікті күшейтеді деп қорқады. Коконың қазасынан кейін лингвист Джеффри К. Пуллум The Chronicle журналында Коконың "кездейсоқ белгілер жасаудан басқа тілдік қабілетінің шамалы екенін" жазды, оның нәтижелерінің тексеруге келмейтінін атап өтті. 1984 жылдың желтоқсан айында Олл Болл Коконың қоршауынан қашып, көлікке түсіп қайтыс болды. Кейін Паттерсон Кокоға Олл Боллдың өлгені туралы қолтаңба арқылы хабарлағанда, Коко "Жаман, қапалы, жаман" және "Қарсықтап, жылап, қасқырлап, қапалы, қиындық" деп қол қойғанын айтты. Паттерсон сондай-ақ кейінірек Коконың адам сияқты жылауға ұқсас дыбыс шығарғанын естігенін мәлімдеді. Коко оны алғаш көргенде кішкентай қызыл түсті манкс мысығына осы есімді қойды. Тренері оның есімінің мағынасын сұрағанда, Коко "Еріндік" деп жауап берді. Гориллалар қоры сонымен қатар тегі белгісіз жасыл қанатты араның да үйі болды, ол аумақта мекендеп, локват ағаштарынан тамақтанды, бірақ ол Коконың мысықтары сияқты оның үй жануары емес еді. Бастапқыда попугайдан қорқып, Коко оны "Шайтан тісі" деп атады, "шайтан" оның көбінесе қызыл болғандықтан, ал "тіс" оның қауқылдайтын ақ мүңкісі үшін; адамдар қызметкерлері атауды "Шайтан мүңкісі" деп өзгертті, содан кейін "ДБ". 2015 жылдың шілдесінде туған күнін тойлау үшін Кокоға тағы бір мысықтар сыйлық ретінде ұсынылды. Екеуін таңдап, оларға "Қара мысық" және "Сұр мысық" деп ат қойды.

Between 1972 and 1977, Koko was administered several infant IQ tests, including the Cattell Infant Intelligence Scale and form B of the Peabody Picture Vocabulary Test. She achieved scores in the 70–90 range, which is comparable to a human infant that is slow but not intellectually impaired. Herbert S. Terrace, a researcher who formerly worked with Nim Chimpsky, questioned Patterson's interpretations of Koko's signing and her claims of grammatical competency, asking for more rigorous testing. Criticism from some scientists centered on the fact that, while publications often appeared in the popular press about Koko, scientific publications with substantial data were fewer in number. Other researchers argued that Koko did not understand the meaning behind what she was doing and learned to complete the signs simply because the researchers rewarded her for doing so (indicating that her actions were the product of operant conditioning). Another concern that has been raised about Koko's ability to express coherent thoughts through signs is that interpretation of the gorilla's conversation was left to the handler, who may have seen improbable concatenations of signs as meaningful; for example, when Koko signed "sad" there was no way to tell whether she meant it with the connotation of "How sad". Patterson defended her research, stating that blind and double blind experiments had been administered to evaluate the gorillas' comprehension, that the gorillas were able to sign spontaneously to each other and to strangers without the prompting of a trainer, and that they signed meaningfully the majority of the time. In the 2010s, as Koko neared the end of her life, anthropologist and primatologist Barbara J. King questioned the ethics of Patterson's caretaking decisions, and criticized the foundation for excessively anthropomorphizing Koko. Linguist Sherman Wilcox, a specialist in signed languages, characterized the foundation's use of edited clips of Koko signing to be deceptive and "disrespectful of ASL," concerned that it would reinforce the perception that ASL is "only words and no syntax." After Koko's death, linguist Geoffrey K. Pullum wrote for The Chronicle that Koko had little language ability beyond "producing signs at random in a purely situation bound bid to obtain food from her trainer," noting the lack of falsifiability in Patterson's conclusions. In December 1984, All Ball escaped from Koko's cage and was killed by a car. Later, Patterson said that when she signed to Koko that All Ball had been killed, Koko signed "Bad, sad, bad" and "Frown, cry, frown, sad, trouble". Patterson also reported later hearing Koko making a sound similar to human weeping. Koko picked the name after seeing the tiny orange Manx for the first time. When her trainer asked the meaning of the name, Koko answered, Lips lipstick. The Gorilla Foundation also briefly played home to a male green winged macaw of mysterious origin who had been found inhabiting the grounds and feeding on the loquat trees, though he was not a pet of Koko's in the same way her cats were. Initially frightened of the parrot, Koko named him "Devil Tooth", "devil" presumably coming from his being mostly red, and "tooth" for his fierce looking white beak; the human staff adjusted the name to "Devil Beak", and ultimately to "DB". To celebrate her birthday in July 2015, Koko was presented another litter of kittens. Picking two, she named them Miss Black and Miss Grey.

Нөсерлерді бекіту және сот

Коконың еркек және әйел адамдардың кеудешегіне (сомына) қызығушылығы бар екені хабарланды, бірнеше адам Коко олардың кеудешегін көруді сұрады. 2005 жылы Коко тұратын «Горилла» қорының үш әйел қызметкері ұйымға қарсы сотқа шағымданып, ұйымның атқарушы директоры Франсин Паттерсон (Пенни) оларды Кокоға кеудешегін көрсетуге қысым жасады деп айыптады, сондай-ақ басқа еңбек заңдарын бұзды деді. Сотта Паттерсон Келер мен Альперинге (қызметкерлердің екеуі) маймылға көрсету үшін қысым жасады. «Әрине, Коко, Нэнсидің сомы бар. Нэнси саған өзінің сомын көрсете алады», - деді Паттерсон бірде. Ал тағы бірінде: «Коко, сен менің кеудешегімді үнемі көресің. Менің кеудешегім сені шаршатады. Саған жаңа сомы керек. Мен Кендраның саған оның сомын көрсетуі үшін артымнан бұрылып отырамын». Көп ұзамай үшінші әйел сотқа арыз жазып, Паттерсон Кокомен танысқаннан кейін, Коконың әйелдің кеудешегін көргісі келетінін айтып, оның талаптарын орындауға қысым жасағанын және «мұнда бәрі оны үшін жасайды» деп мәлімдегенін айтты. Әйел қысқа уақытқа футболкасын көтеріп, іш киімін көрсеткенде, Паттерсон әйелді ескертіп, Коконың оның сомын көргісі келетінін қайталады. Әйел оның сөзіне көніп, Кокоға өзінің кеудешегін көрсеткенде, Паттерсон: «Ой, қарашы, Коко, оның үлкен сомы бар» деді. Басқа бір жолы горилланы күтіп ұстағандардың бірі әйелге Коконың онымен жалғыз болғысы келетінін айтты. Әйел Коконың қорасына келгенде, Коко «Шашыңды жібер. Жерге жата бер. Тағы да кеудешегіңді көрсет. Көздеріңді жұм» деп белгі берді, содан кейін құшақтап, ауыр дем ала бастады. Сот ісі соттан тыс шешілді. Бұл туралы пікір білдіруді сұрағанда, гориллалар жөніндегі сарапшы Кристен Лукас басқа гориллалардың осындай қызығушылық танытқаны туралы мәлімет жоқ екенін айтты, оның өліміне дейін. Коко 2018 жылдың 19 маусымында таңертең, 46 жасында Калифорния штатының Вудсайд қаласында «Горилла» қорығында ұйқыда қайтыс болды. «Горилла» қоры мәлімдеме жасады: «Оның әсері өте зор болды және ол бізге гориллалардың эмоционалдық қабілеті мен олардың танымдық мүмкіндіктері туралы үйреткен нәрсе әлемді қалыптастыруды жалғастыра береді». Жасы ұлғайған шағында оның өлімі «Горилла» қорының қызметкерлерін таң қалдырды. Ндуме ұзақ соттық күрестен кейін Цинциннати зообағына ауыстырылды.

Koko was reported to have a preoccupation with both male and female human nipples, with several people saying that Koko requested to see their nipples. In 2005, three female staff members at The Gorilla Foundation, where Koko resided, filed lawsuits against the organization, alleging that they were pressured to reveal their nipples to Koko by the organization's executive director, Francine Patterson (Penny), among other violations of labor law. The lawsuit alleged that in response to signing from Koko, Patterson pressured Keller and Alperin (two of the female staff) to flash the ape. "Oh, yes, Koko, Nancy has nipples. Nancy can show you her nipples," Patterson reportedly said on one occasion. And on another: "Koko, you see my nipples all the time. You are probably bored with my nipples. You need to see new nipples. I will turn my back so Kendra can show you her nipples." Shortly thereafter, a third woman filed suit, alleging that upon being first introduced to Koko, Patterson told her that Koko was communicating that she wanted to see the woman's nipples, pressuring her to submit to Koko's demands and informing her that "everyone does it for her around here." When the woman briefly lifted her t shirt, flashing her undergarments, Patterson admonished the woman and reiterated that Koko wanted to see her nipples. When the woman relented and showed her breasts to Koko, Patterson commented "Oh look, Koko, she has big nipples." On another occasion, one of the gorilla's handlers told the woman that Koko wanted to be alone with her. When the woman went to Koko's enclosure, Koko began signing "Let down your hair. Lie down on the floor. Show your breasts again. Close your eyes," before beginning to squat and breathe heavily. The lawsuits were settled out of court. When asked to comment on the matter, gorilla expert Kristen Lukas said that other gorillas are not known to have had a similar nipple fixation. until her death. Koko died in her sleep during the morning of June 19, 2018, at the Gorilla Foundation's preserve in Woodside, California, at the age of 46. The Gorilla Foundation released a statement that "The impact has been profound and what she has taught us about the emotional capacity of gorillas and their cognitive abilities will continue to shape the world." Despite her comparatively old age, her death took staff members of the Gorilla Foundation by surprise. Ndume was transferred to the Cincinnati Zoo after a lengthy legal battle.