Кіріспе

Қатардағы елді мекен Унайза (عنيزة DIN) немесе ресми түрде Унайза облысы (сондай-ақ Онайза, Ониза немесе Унайза деп те жазылады; محافظة عنيزة DIN) – Сауд Арабиясының Әл-Қасим провинциясындағы қала. Ол провинция орталығы Бурайдадан оңтүстікке және Сауд Арабиясы Корольдігінің астанасы Эр-Риядтан солтүстікке қарай орналасқан. 2022 жылғы халық санауы бойынша халқы 184 600 адамды құрайды және Әл-Қасим провинциясының екінші ірі қаласы болып табылады. Тарихи тұрғыдан алғанда, Унайза Месопотамиядан (қазіргі Ирак) және Парсыдан (қазіргі Иран) Меккеге қажылыққа баратын мұсылман паломниктері үшін маңызды тоқтау орны болған. Көптеген ғалымдар мен тарихшылар Унайза ислам діні таралудан бұрын жүздеген жылдар бойы қоныстанған жер болған деп санайды. Олардың пікірінше, исламға дейінгі Арабияның ең көрнекті ақындарының бірі – Имру әл-Қайс сияқты ақындардың көптеген өлеңдерінде Унайза туралы айтылған.

География

Унайза әл-Қасым провинциясының оңтүстігінде және тарихи Наджд аймағының төрінде орналасқан. Ол Бурайдадан (провинция астанасы) шамамен 30 шақырым, Сауд Арабиясының астанасы Эр-Риядтан 300 шақырымнан астам солтүстікте жатыр. Унайза Надждтің солтүстік-орталық аймағында және Арабия түбегіндегі ең ұзын аңғар – Вади ар-Румманың (Румма аңғары) оңтүстігінде орналасқан. Оның солтүстігі мен батысында Әл-Гамис құмдары деп аталатын құм төбелерімен қоршалған. Әл-Гадха ормандары қаланың солтүстігінде жатыр. Унайзаның қасында Аль-Аушазия тұзды көлі (немесе Сабха) орналасқан, ол қаланың ресми бөлігі саналады.

Климат

Унайзаның ыстық шөлді климаты (Кеппен климаттық жіктемесі BWh) бар, ұзақ, тым ыстық жаздары және қысқа, жеңіл қыстары болады. Тамыз айындағы орташа ең жоғары температура қалада жауын-шашын өте аз мөлшерде жауады, әсіресе жазда, бірақ наурыз және сәуір айларында жаңбыр көбірек болады. Сонымен қатар, қала шаңды борандарға да бейім, онда шаң тым густой болып, көріну қашықтығы кем болады.

Ауыл шаруашылығы

Унайза – ауыл шаруашылығымен айналысатын аймақ және әртүрлі сорттардың бидай мен арпасын өндіреді. Аймақта жүзім, грейпфрут, лимон, пиязша, мандарин, апельсин, гранат және құрма да өсіріледі. Пиязша (құрарат) – Унайзаның жергілікті мәдениетінің өте маңызды бөлігі. Ол жергілікті тұрғындардың арасында кең таралған және жергілікті ауыл шаруашылығы саласының маңызды үлесін құрайды. 2000 жылдардың басынан бері қыркүйек айында жыл сайынғы Құрма маусымы фестивалі өткізіліп келеді, бұл Унайзаға Парсы шығанағы мен Таяу Шығыстағы екінші ірі құрма фестивалін қабылдау құрметін сыйлайды. Фестиваль көршілес Бурайданың құрма фестивалімен бәсекелеседі, оны кейде "Бурайда, құрмалар қаласы" деп атайды. Унайзаның 2008 жылғы (4-ші) жылдық құрма фестивалі "Унайза халықаралық құрма фестивалі" деп аталды, бірақ қаланың "Унайза, құрмалар патшалығы" деген атағы ұран ретінде сақталды. Таяу Шығыстың әртүрлі аймақтарынан көптеген адамдар осы фестивальді көруге және сапалы құрма сатып алуға келеді.

Білім

Унайзада білім беру саласындағы алғашқылардың бірі өмір сүреді, Аль-Қасым провинциясынан докторлық дәреже алған алғашқы саудиялық азамат осы қаладан шыққан, оның аты – Абдулазиз әл-Хуаитер. Аль-Қасым провинциясынан докторлық дәреже алған алғашқы саудиялық әйел де осы қалада тәрбиеленген. Оның есімі – Эбтисам Аль Басам. Аль-Қасым провинциясында және Найджда әйелдер білімін қабылдаған алғашқы қалалардың бірі – Унайза. Бұл бастама көршілес провинциялардың қарсылығына ұшырап, Унайзаны ұлттық пікірталас ортасына алып келді. Ұзақ келіссөздерден кейін, Қасымның астанасы Бурайда, Унайзаның бауырлас қаласы, қыздардың білім алу құқығын ресми түрде мойындады, бұл ішінара патша Абдулазиздің дауды шешуге араласуының нәтижесі болды. Бүгінде Унайзада барлық үш білім беру деңгейіне (бастауыш, негізгі және орта) арналған көптеген мемлекеттік мектептер бар. Сонымен қатар, екі жеке мектеп және бір халықаралық жеке мектеп жұмыс істейді. Қала ішінде ұлдарға арналған технологиялық орта мектеп, технологиялық колледж, сондай-ақ қыздарға арналған педагогикалық колледж бар. Қасым университеті қаланың солтүстігінде шамамен 30 шақырым қашықтықта орналасқан және оқуға жігіттер мен қыздарды қабылдайды.

Батыс саяхатшылары

Унайза тұрғындары қонақжайлылығымен және басқа ұлттар мен діндерден келген адамдарды құшақтап қабылдауымен әйгілі. Атақты Чарльз Монтегю Даути өзінің саяхаты барысында осы қалада тұрып, оның құндылығын жоғары бағалаған. Ал Әмин әл-Рихани (танымал франко-ливандық ғалым және саяхатшы) өзінің "Арабия патшалары" кітабында қаланың сәулеті мен өнер туындыларын мақтап, оны Париждей десті деп айтқан, соның арқасында қалаға "Наждың Парижі" деген лақап ат қойылды.

Дін

Унайзаның барлық саудиялық азаматтары – суннит мұсылмандары, бірақ қалаға Азия жұмысшылары (көбінесе үндістер) әкелген және қазірде қолданылып жүрген дхармалық діндердің (көбінесе индуизм) аз ғана өкілдері бар. Сауд Арабиясының басқа қалалары сияқты, Унайзада да исламдық емес құдайға табыну орындарына рұқсат жоқ. Қала тұрғындарының көпшілігі әлеуметтік тұрғыдан консервативті. Сауд Арабиясының көрнекті діни ғалымдарының бірі Мұхаммед ибн әл-Усеймин шейх Абдаррахман ибн Насыр әс-Садидің шәкірті болған, ол Унайза тумасы. Мұхаммед ибн әл-Усеймин Унайзада туып өскен. Ол Унайзада өмір сүрді, онда оның атымен аталатын көптеген мешіттер салынды.

Ас мәзірі

Жалпы Қасыми асханасы, әсіресе Унайза асханасы, дәмді тағамдарымен және Жереш, Маргуг, Герсан және Метазез сияқты әйгілі, дәмді дәстүрлі тағамдарымен өте танымал. Қасымдық клейжа, басқа Қасыми тәттілерімен бірге, бүкіл Сауд Арабиясында және Шығыс Арабиясында кеңінен танымал тәтті болып есептеледі. Сауд Арабиясының басқа қалалары сияқты, Унайзада да Наджди қабса ең дәстүрлі түскі ас саналады. Йемендік манди де түскілік ретінде жиі дайындалады. Сонымен қатар, қалада батыстық фастфуд тағамдары да танымал. McDonald's, Subway, Starbucks, Domino's Pizza, Herfy, Pizza Hut, Pizza Inn, Little Caesars, Hardee's және KFC сияқты мекемелер Унайзада көптеп кездеседі.

Спорт

Унайза спорт жағынан өте белсенді қала. Футбол Сауд Арабиясының барлық жерінде ең танымал спорт түрі, және ол Унайзада да өте танымал. Оны мектептегі дене тәрбиесі сабақтарында ойнайды, көшелерде балалардың футбол ойнағанын көру де жиі кездеседі. Унайзада екі жергілікті клуб бар: «Сауд Аль Наджма» және «Аль Араби» клубтары.

Халық саны

Қала халқының өте жоғары деңгейде өскенін көрді. Унайза қаласының шегінде 2010 жылы ресми түрде санаған халқы 163 729 адамды құрады.

Медиа

Унайзаны алты ірі араб тіліндегі газет қамтамасыз етеді: "Әл-Жазира", "Әл-Рияд", "Оказ", "Әл-Ватан", "Әл-Хаят", "Әл-Яум". Унайзада төрт айда бір рет жарық көретін бір жергілікті журнал бар, ол "Париж Наджд" деп аталады, бұл Унайзаның ең көп таралған лақап атымен байланысты. Бұған қоса, қаланың базарларында көптеген басқа ұлттық және халықаралық журналдар да таратылады. Қала аймағына қызмет ететін телеарналар: Saudi TV1, Saudi TV2, Saudi TV Sports, Al Ekhbariyah, ART арналар желісі және жүздеген кабельдік, спутниктік және басқа да мамандандырылған теледидар провайдерлері.

Жаңалықтар

Унайза қонақжайлылығымен әйгілі, сондықтан жыл бойы түрлі туристік фестивальдер ұйымдастырылады. Олардың ішінде құрма және сау дақылдар фестивальдері бар. Сонымен қатар, екі жылда бір рет өткізілетін мәдени фестиваль осы қаланың айрықша белгісі саналады. Унайза Наджд аймағындағы жалғыз қала болып, ұлттық бірлікті нығайту мақсатында халықтық бастамамен саудиялық шиит ғалымын қоғамдық шараға шақырды. Бұл көршілес қалалардағы консерваторлардың қарсылығын тудырды.