Кіріспе

Венгриялық еврей актерлері/саяхатшы музыканттар: Аушвицтен аман қалғандар

Овицтер отбасы – қазіргі Румыниядан шыққан, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Аушвиц концлагерінде тұтқындалудан аман қалған венгриялық еврей актерлері/саяхатшы музыканттардың отбасы. Олардың көпшілігі бойшаң еді. Бұл – тарихқа енген ең ірі бойшаң отбасы, Аушвицке кірген және толық құрамында аман қалған ең үлкен отбасы. Отбасыда он екі адам болды, олардың жасы 15 айлық сәбиден 58 жастағы әйелге дейін ауысты. Оның екі некеден барлығы он баласы болды, олардың жетісі бойшаңдықпен (псевдоахондроплазиямен туған) дүниеге келді. Шимсонның Брана Фрухтермен (ол орташа бойлы) жасаған алғашқы некесінен Розика (1886–1984) және Франзика (1889–1980) есімді екі бойшаң баласы дүниеге келді. Шимсонның екінші әйелі Батия Берта Хуш, де орташа бойлы, келесі балаларды өмірге әкелді: Аврам (1903–1972; бойшаң), Фрейда (1905–1975; бойшаң), Сара (1907–1993; орташа бойлы), Микки (1909–1972; бойшаң), Лия (1911–1987; орташа бойлы), Элизабет (1914–1992; бойшаң), Арий (1917–1944; орташа бойлы) және Пирошка (сонымен қатар "Перла" деп те аталған; 1921–2001; бойшаң).

Лилипут труппасы

Балалар өздерінің жеке ансамблін – "Лилипут труппасын" құрды. Олар ән шырқап, шағын аспаптармен ойнап, 1930-1940 жылдары Румыния, Венгрия және Чехословакия бойынша гастрольдік сапарлар жасады. Ұзын бойлы туыстары сахна артында көмектесті. Овицтер идиш, венгр, румын, орыс және неміс тілдерінде ән айтты. Гастрольде болмағанда, жұбайларымен бірге бір үйде тұрды. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, отбасыда 12 мүше болды, олардың жетісі – кішкентай бойлы адамдар еді. 1940 жылдың қыркүйегінде Венгрия Солтүстік Трансильванияны басып алғанда, жаңа нәсілдік заңдар еврей суретшілеріне еврей емес адамдарға ойын-сауық көрсетуге тыйым салды. Овицтерлер дінге берілген еврейлер болғанымен, олар еврей екендерін жасыратын құжаттар алды және 1944 жылға дейін гастрольдік сапарларын жалғастырды. 1944 жылдың 12 мамырында (ол "Өлім періштесі" деп танылды), ол тұқым қуалаушылық бойынша псевдонаулық эксперименттер үшін қызықты нәрселерді жинады. Ол Овицтерлерді лагерьдегі басқа тұтқындардан бөліп алып, оларды сыналынушылар тізіміне қосты. Ол отбасыда кішкентай және ұзын бойлы мүшелердің болуына қызығушылық танытты. Шломовицтер отбасының тағы 11 тұтқыны олардың туысы екенін мәлімдеді, ал Менгеле олардың барлығын сол бойынша орналастырды. Менгеле олар үшін арнайы тұрғын үйлер салдыруға бұйрық берді, осылайша оларды бақылауға болады. Адамдық тәжірибелер үшін оларды сау-сәлемді ұстау мақсатында, оларға жақсы санитарлық жағдай, дұрыс тағам және жеке төсек-орын жасады. Менгеле оларға киімдерін сақтап қалуға рұқсат берді және топтың ұзын бойлы мүшелерін кішкентай бойлы адамдарды тәжірибе орындарына тасымалдауға мәжбүрледі. Отбасыға олардың үлкен асханада СС күзетшілері үшін қойылым көрсету керектігі айтылды. Олар келген кезде Менгеле оларды жолақтап, генетика туралы өз ойларын айтты.

Салдары

Овицтер отбасы жеті ай бойы өз ауылдарына жаяу жүріп келді. Үйлері тоналып, ол жағдайда алдымен Сигет қаласына, содан кейін Бельгияға көшіп кетті. 1949 жылдың мамыр айында Израильге көшіп келіп, Хайфада қоныстанды. Олар қайтадан гастрольдеп, үлкен жетістіктерге жетіп, концерт залдарын толтырды. 1955 жылы зейнеткерлікке шығып, кинотеатр сатып алды. Отбасының карлық ерлер ұрпақтары бұрынғыдан ұзын болып туды; әйелдердің кішкентай жамбас сүйектері болғандықтан жүкті болып бармады. Карлықтардың тұңғыш баласы Розика Овиц 1984 жылы 98 жасында қайтыс болды. Отбасының соңғы ересек карлығы Перла Овиц 2001 жылы дүние салды.

Медиа

2013 жылдың наурыз айында Уорвик Дэвис ITV телесериалының "Перспективалар" атты эпизодын ұсынды, ол "Уорвик Дэвис – Аушвицтің жеті кәрлісі" деп аталды. Ол Овиц отбасының тарихын зерттеді, соның ішінде 1999 жылы жазылған Перла Овицпен сұхбатты, онда олар нацистік Аушвиц концлагерінде және Менгеле жүргізген тәжірибелерде қалай аман қалғанын айтып берді. Фильмдегі сұхбат "Liebe Perla" ("Қымбатты Перла" деген мағынадағы неміс тіліндегі) деректі фильмінен алынған. Отбасының және Хайфадағы олар басқарған кинотеатрдың көркемдік бейнесі 2010 жылғы "The Matchmaker" израильдік фильмінде бейнеленген.