Кіріспе

Клемент Уильям Скотт (6 қазан 1841 – 25 маусым 1904) – ағылшын театр сыншысы және жазушысы. Ол «The Daily Telegraph» және басқа журналдардағы ықпалды ағылшын театр сыншысы, сондай-ақ драматург, өлең жазушы, аудармашы және саяхат жазушысы болған. Оның сын стилі – өткір, көркем және (ең бастысы) қойылымдардың премьерасы күні жазылатын болғандықтан, театр сыншылары үшін бүгінгі күнге дейін сақталған стандартты белгіледі. Скотт жылдар бойы театр менеджерлері, актерлер мен драматургтер арасында көптеген жауларын жинады, Уильям Арчер, Ибсен, Джордж Бернард Шоу және басқалармен жанжалдар тудырды. 1898 жылы ол театр өнерінің қайыршыларының, әсіресе актрисалардың әдеп-алғысын сынаған бір сұхбат бергеннен кейін, театр сыншысы қызметінен кетуге мәжбүр болды. Оның беделі мен болашағына зиян келді, тіпті өмірінің соңына қарай кедейлікке ұшырады.

Өмір және мансап

Солтүстік Лондондағы Хокстонның мәңгілік пасторы Уильям Скотттың ұлы болып туған Скотт 21 жасқа толғанға дейін Рим католиктігіне ауысты. Марлборо колледжінде оқыған ол 1860 жылдан бастап Соғыс министрлігінде жұмыс істеп, мемлекеттік қызметкер болды.

Ерте мансап

Том Худ-младшийдің әзілшілігімен жазуға шақырылған, ол сонымен қатар Соғыс кеңсесінің кеңсе қызметкері болған Скотт, The Era, Weekly Dispatch және Худтың Fun газетіне материалдар жазды, онда Скотт пен В. С. Гилберт әріптестер болды. Скотттың жазу және театрға деген қызығушылығы оны сәтсіз аяқталған Виктория Ревьюмен қысқа уақыттық байланысқа түсірді. Ол сондай-ақ Нью-Йорктегі Уоллак театрында сәтті өнер көрсетті. Скотт пен Стивенсон Лекоктың "Le Petit Duc" (1878) опереттасы үшін Халеви мен Мейлхак либреттосының ағылшын тіліндегі нұсқасын жазды. Олардың бейімделуі композиторға настолько ұнады, ол ағылшын тіліндегі қойылым үшін жаңа музыка жазуға келісім берді. Бұлардың барлығы үшін Скотт Стивенсонның "Болтон Роу" псевдониміне сәйкес, Савилл Роудан (Savile Row) алынған "Савилл Роу" (Saville Rowe) атты қаламды қабылдады. Стивенсонның пьесаларын Т. В. Робертсонның продюсерлері Бэнкрофттар қойды, ал Скотт оларға зор құрмет көрсетті. Ол сондай-ақ Британ аралдары мен шетелдегі демалыс сапарлары туралы есептер жазды, өзінің көркем стильімен танылды. Скотттың саяхаттары оның шығармашылық жазуына да шабыт берді. Кейбір деректерге сәйкес, Жаңа Зеландиядағы турнеден кейін ол "Швейцариялық бесік әнінің" мелодиясын жазды, кейіннен ол "Қазір уақыт" және "Хаере Ра" болып өзгертілді, бұл маоридің қоштасу әні, ал Жаңа Зеландиядағы ақ адамдар оны "ескі маори халық әні" деп жаңылысты. Ол сондай-ақ Дж. Эдвин Оррдың сөздерімен жазылған "О, Құдай, мені ізде" гимні үшін де қолданылады. Алайда, Австралиялық бір отбасы ұзақ жылдар бойы әнді жазған "Клемент Скотт" отбасының мүшесінің псевдонимі екенін мәлімдеді.

Макалар мен кейінгі жылдар

1883 жылы "The Daily Telegraph" газеті Скотттың Норфолк жағалауының солтүстігіне сапар жасауы туралы жазған мақаласын жариялады. Ол бұл аймаққа ғашық болып, оған Поппиленд деген ат қойды. Оның жазғандарының арқасында Лондон театр өкілдері аймақта үй сатып алып, инвестиция жасады. Қызығы, ол бұл бұрын таза аймақтың танымал болуының нәтижесіне риза болмады. Скотт Джордж дю Мориердің қарындасы Изабел Буссон дю Мориерге үйленді, олардың төрт баласы болды. Ол 1890 жылы қайтыс болды, ал Скотт Сан-Францискода ағылшын журналисі және актрисасы Констанс Маргарет Брэндонға қайта үйленді. Скотттың танымал әдеби ерлер клубы – Гаррик клубының (оған Генри Ирвинг, Гилберт және Артур Салливан сияқты көптеген белгілі адамдар кірген) мүшесі болу арманы 1892 жылы орындалды. 1898 жылы "Ұлы ойлар" журналындағы ойсыз сұхбатынан кейін Скотт театр сыншысы қызметінен зейнетке шығуға мәжбүр болды және Биаррицке "Кешегі мен бүгінгі драма" еңбегін жазуға көшті. Содан кейін ғасыр соңында ол бірнеше жыл "Нью-Йорк геральд" газетінде жұмыс істеді, кейін Лондонға оралды. 1900 жылы ол тапсырыс бойынша жұмыс істейтін жазушылар үшін "Азат Lance" атты танымал қоғамдық және сындық журналын құрды және оны өзі басқарды.

Стиль, даулар және ықпал

Скотттың The Daily Telegraph газетіндегі орны және оның иесі Дж. М. Левидің қолдауы, оған драма туралы эссе стиліндегі рецензиялар жасауға мүмкіндік берді, бұл бұрынғы қысқа хабарламалардың орнын басты. Оның жазбалары мен сын-пікірлері бүкіл Ұлыбританияда кең танымал болды, ал кейіннен оның жеке «Театр» журналы кең таралымға ие болды. Ол пьесаның премьерасын көргеннен кейін дереу театр туралы сын-пікірлерін жазатын, сондай-ақ оның шаршаңқы мінезі мен Ибсеннің басқатыр ағылшын жақтасы, сыншы Уильям Арчерді ұнатпауы оны жиі дау-жанжалға тартатын. Екінші жағынан, Скотт өзінің замандас актер-режиссерлерді танымал француз пьесаларының аудармаларымен және өзінің пьесаларымен қолдады. Мансабының басында ол Т. В. Робертсон бастаған «кесе мен тарелка» реализмі қозғалысын жақсы көріп жазды, оның пьесалары қазіргі британдық тақырыптарды реалистік ортада бейнелегенімен ерекшеленді. Кейіннен ол жаңа типтегі театр ғимараттары, электр жарығы және технологиялардың арқасында көбірек эксперименттік қойылымдарға мүмкіндік берген лондондық театр өндірісінің әсем әрі көркең түрін ұнатты. Уақыт өте келе ол өте консервативті болып, Ибсен мен Шоудың жаңа драмасына қарсы шықты, отандық интригалар, сексуалдық жағдайлар және сөздік ой-толғаныстар театр кешінде орынсыз және тіпті қоғамға, әсіресе жас әйелдерге зиянды деп сақты. Скотттың әртүрлі актерлер мен актрисаларды ашық сынауы заңдық талаптарға себеп болды. Оның Ибсен мен Шоуға жасаған шабуылдары журналистік бейтараптығының болмауынан көрінді.