Кіріспе

Бірінші дүниежүзілік соғыстың Шығыс майданындағы Императорлық неміс оккупациялық күштерінің әкімшісі – Шығыстағы барлық неміс күштерінің Жоғарғы Бас қолбасшысы (Oberbefehlshaber der gesamten Deutschen Streitkräfte im Osten), немесе қысқаша Ober Ost деп аталатын, Германия империясының қарулы күштеріндегі жоғары лауазым. Бұл атау Бірінші дүниежүзілік соғыстың Шығыс майданындағы неміс бөлігіндегі, Польшаны қоспағанда, оккупацияланған аумақтарға да берілген. Оған бұрынғы орыс губернаторлықтары – Курляндия, Гродно, Вильня, Ковно және Сувалки кірген. Оны Пауль фон Гинденбург және Бавария князі Леопольд кезекпен басқарды. Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін ол таратылды.

Ұзарту

Обер Ост 1914 жылы қарашада Кайзер Вильгельм II-нің бұйрығымен құрылды. Бастапқыда ол 1914 жылы тамызда Танненберг шайқасында неміс әскерінің жеңісіне қол жеткізген және ұлттық батыр атанған Пруссия генералы Пол фон Гинденбургтің басқаруында болды. 1916 жылы тамызда император Эрих фон Фалькенхайнды генерал-штаб бастығы қызметінен босатып, Гинденбург генерал-штабты, ал Баварияның принці Леопольд Обер Остты қабылдады. 1915 жылдың қазанына қарай Императорлық неміс армиясы шығысқа соншалықты ілгері жылжыды, осыған байланысты Польшаның орталық бөлігі азаматтық басқаруға берілді. Сәйкесінше, Германия империясы Варшаваның генерал-губернаторлығын, ал Австро-Венгрия империясы Люблиннің генерал-губернаторлығын құрды. Осы кезден бастап әскери Обер Ост үкіметі Польшаның орталық бөлігінен шығысқа және солтүстікке қарай жаулап алынған аумақтарды ғана бақылады. 1918 жылдың наурызында Брест-Литовск шартына қол қойылғаннан кейін Германия империясы Литва, Латвия, Беларусь, Польшаның бір бөлігі және Курляндияны тиімді түрде бақылады, бұл аймақтардың барлығы бұрын Ресей империясының құрамында болған. Обер Ост өзі қазіргі Литва, Латвия, Беларусь, Польша және Курляндияны бақылап тұрды.

Нацистік Германия саясатымен ұқсастықтар

Литвалық тарихшы Вейас Габриелиус Лиулевичус өзінің "Шығыс майданындағы соғыс жері: мәдениет, ұлттық ерекшелік және Бірінші дүниежүзілік соғыстағы неміс оккупациясы" атты кітабында Обер Ост саясаты мен көзқарастарынан нацистік Германияның Шығыс Еуропаға қатысты жоспарлары мен ұстанымдарына дейін байланыс табуға болатынын айтады. Оның негізгі аргументі – "неміс әскерлері 'шығысқа' деген жирену сезімін дамытып, оны соғыстың салдарынан қираған аймақ емес, хаос, ауру және қатыгездікпен толы мәңгілік аймақ деп қабылдады". Ол Шығыспен болған қарым-қатынастың "кеңістіктер мен нәсілдер" туралы түсінік қалыптастырғанын, оларды "тазалау және тазарту" қажеттігін тудырғанын мәлімдейді. Ол неміс және литва тілдеріндегі үкіметтік құжаттар, хаттар мен күнделіктерді қоса, өз тезисін қолдайтын көптеген дәлелдер жинағанымен, оның жұмысында әлі де мәселелер бар. Мысалы, ол неміс саясатына жергілікті халықтың қалай қарайтыны туралы көп айтпайды. Сонымен қатар, ол "Обер Осттағы соғыс кезеңіндегі оккупациялық саясат пен тәжірибені Германияның теңіз арқылы билейтін отарлық территорияларындағы саясатпен байланыстыруға көбінесе тырыспайды".