Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Француз ботанигі Пьер Магноль (8 маусым 1638 – 21 мамыр 1715) француз ботанигі болған. Ол Монпелье қаласында дүниеге келді және өмірінің көп бөлігін сонда өткізді. Ол Ботаника профессоры және Монпелье корольдік ботаникалық бағының директоры болды, сондай-ақ қысқа мерзімге Париж Корольдік ғылым академиясының мүшесі болды. Ол өсімдіктерді жіктеудің ботаникалық жүйесін жасаған инноваторлардың бірі еді. Ол өсімдіктер отбасылары туралы қазіргі түсініктердегі ұғымды алғаш рет жариялады, яғни ортақ белгілері бар өсімдіктердің топтарын табиғи түрде жіктеуді ұсынды.
French botanist
Pierre Magnol (8 June 1638 – 21 May 1715) was a French botanist. He was born in the city of Montpellier, where he lived and worked for most of his life. He became Professor of Botany and Director of the Royal Botanic Garden of Montpellier and held a seat in the Académie Royale des Sciences de Paris for a short while. He was one of the innovators who devised the botanical scheme of classification. He was the first to publish the concept of plant families as they are understood today, a natural classification of groups of plants that have features in common.
Жастар және білім беру
Пьер Магноль дәріханагерлер отбасында дүниеге келген. Оның әкесі Клод дәріхана басқарған, ал әкесінің әкесі Жан Магноль да дәріхана иесі болған. Пьердің анасы дәрігерлер отбасынан шыққан. Пьердің ағасы Сезар әкесінен кейін дәріхананы жалғастырды. Пьер кіші бала болғандықтан, өзіне қалаған мамандықты таңдауға көбірек мүмкіндік алды және дәрігер болуды қалады. Ол өмірінің басында-ақ табиғат тарихына, әсіресе ботаникаға қызығушылық танытқан. 19 мамыр 1655 жылы Монпелье университетінің медицина факультетіне оқуға түсті. Магнольдің заманында Монпелье қаласы маңызды сауда және білім орталығы ретінде қалыптасқан еді. Монпелье университеті 1593 жылы Франция королі Генрих IV-нің сыйы ретінде медицина мен фармакологияны зерттеу үшін ботаникалық бақ құрған алғашқы француз университеті болды. Оның медицина мектебі Еуропаның түкпір-түкпірінен студенттерді тартты. Леонхарт Фукс (1501–1566), Гийом Ронделе (1507–1566), Шарль де л'Эклюз (1526–1609), Пьер Ришер де Беллевал (шамамен 1564–1632) және ұлы жазушы (және дәрігер) Франсуа Рабле (шамамен 1493–1553) сияқты медицина мен ботаникада белгілі болған тұлғалар осы университетте білім алған. Осылайша Магноль білімін интеллектуалдық және ботаникалық астаналардың бірінде алды. 1659 жылдың 11 қаңтарында докторлық дәрежесін алды. 1659 жылдан бастап ол көп уақытын ботаниканы зерттеуге арнады және Лангедок, Прованс, Альп және Пиреней тауларына бірнеше сапар жасады. 1664 жылы Монпельеде "Өсімдіктерді көрсетуші" лауазымы бос болды және Магноль осы лауазымға ұсынылды. Алайда, діни дискриминацияға байланысты оған тағайындалған жоқ. 1667 жылы да осы жағдай қайталанды, ол медицина профессоры лауазымына басты үміткер болған кезде. Осы аралықта Магноль көптеген белгілі ботаниктермен байланыста болды және замандастары оны жоғары бағалады. Ол Джон Рей, Уильям Шерард және Джеймс Петивер (Англия), Пол Герман және Петрус Хоуттуйн (Лейден), Ян Коммелин (Амстердам), Дж. Г. Лаватер (Цюрих) және Дж. Сальвадор (Барселона) сияқты адамдармен хат алмасты. 1687 жылы, католиктік дінге ауысқаннан кейін, Магноль Монпельедегі ботаникалық бақта "Өсімдіктерді көрсетуші" болып тағайындалды. 1693 жылы, сол кездегі патшаның жеке дәрігері болған Гай Крессент Фагон (1638–1718) және оның шәкірті Джозеф Питон де Турнефор (1656–1708) ұсынғаннан кейін, ол "патша сарайының дәрігері" болып тағайындалды. 1694 жылы ол Монпелье университетінің медицина профессоры болып тағайындалды. Фагонның көмегімен ол корольдік профессорлық патент алды. Магноль 1696 жылы ботаникалық бақтың директоры болып тағайындалды, үш жылдық мерзімге. Одан кейін ол өмір бойына "Бақша инспекторы" атағын алды. Магноль Монпелье Корольдік ғылымдар қоғамының (1706) негісқалаушы мүшесі болды және ботаникадағы үш кафедраның бірін басқарды. 1709 жылы ол Парижге шақырылды, оның бұрынғы студенті Джозеф Питон де Турнефорт ерте қайтыс болғаннан кейін бос қалған Париждің Корольдік ғылым академиясының орындығын иелену үшін. Магнольдің шәкірттерінің арасында Турнефор және Антуан мен Бернар де Юсье ағайындылары болды.
Pierre Magnol was born into a family of apothecaries (pharmacists). His father Claude ran a pharmacy as did his grandfather Jean Magnol. Pierre's mother was from a family of physicians. Pierre's older brother Cesar succeeded his father in the pharmacy. Pierre, being one of the younger children, had more freedom to choose his own profession, and wanted to become a physician. He had become devoted to natural history and especially botany at an early stage in his life. He enrolled as a student in medicine at the University of Montpellier on 19 May 1655. By Magnol's time the city of Montpellier was already long established as an important commercial and educational centre. The University of Montpellier was the first French university to establish a botanic garden, donated in 1593 by King Henry IV of France for the study of medicine and pharmacology. Its medical school attracted students from all over Europe. Individuals well known in medicine and botany such as Leonhart Fuchs (1501–1566), Guillaume Rondelet (1507–1566), Charles de l'Ecluse (1526–1609), Pierre Richer de Belleval (c. 1564–1632), and the great writer (and doctor) François Rabelais (c. 1493–1553), all studied at this university. So it was in one of the intellectual and botanical capitals that Magnol took his education. He got his doctor's degree (M. D.) on 11 January 1659. From 1659 on he devoted much of his time to the study of botany and made several trips through the Languedoc, the Provence, to the Alps and to the Pyrenees. In 1664 there was a vacancy for 'Demonstrator of plants' in Montpellier and Magnol was proposed for the position. He was denied the appointment because of religious discrimination. This happened again in 1667 when he was the leading candidate for the chair of Professor of medicine. Meanwhile Magnol had contacts with many prominent botanist and was highly esteemed by his contemporaries. He corresponded with John Ray, William Sherard and James Petiver (England), Paul Hermann and Petrus Houttuyn (Leiden), Jan Commelin (Amsterdam), J. H. Lavater (Zürich) and J. Salvador (Barcelona), among others. In 1687, after his conversion to Catholicism, Magnol eventually became 'Demonstrator of plants' at the botanic garden of Montpellier. In 1693, recommended by Guy Crescent Fagon (1638–1718), then court physician, and his own student Joseph Pitton de Tournefort (1656–1708), he was nominated 'doctor to the kings court'. In 1694 he finally was appointed Professor of medicine at the University of Montpellier. Through intervention of Fagon, he received a brevet de professeur royale. Magnol was also appointed Director of the botanic garden in 1696, for a three year period. After that, he received the title 'Inspector of the garden' for the rest of his life. Magnol was one of the founding members of the Société Royale des Sciences de Montpellier (1706) and held one of the three chairs in botany. In 1709 he was called to Paris to occupy the seat in the Académie Royale des Sciences de Paris that was left empty when his former student Joseph Pitton de Tournefort died prematurely. Among Magnol's students were Tournefort and the brothers Antoine and Bernard de Jussieu.
Ғылымға қосқан елеулі үлесі
Магнольдің ғылымға ең маңызды үлесі, сөзсіз, өсімдіктер отбасылары тұжырымын ойлап табу болып табылады – морфологиялық белгілердің жиынтығына негізделген табиғи жіктеу, оны ол 1689 жылғы «Prodromus historiae generalis plantarum, in quo familiae plantarum per tabulas disponuntur» еңбегінде баяндаған (негізгі еңбектер бөлімін қараңыз). Оның жұмысын өмір ағашын құруға жасалған алғашқы қадамдардың бірі деп санауға болады. «Prodromus» еңбегінде ол 76 кесте жасады, олар өсімдіктерді отбасыларға топтастырып қана қоймай, сонымен қатар оларды морфологиялық белгілер арқылы оңай және жылдам анықтауға мүмкіндік берді – дәл осы белгілерді ол топтарды құру үшін де пайдаланған (Магноль, 1689).
Magnol's most important contribution to science is without doubt the invention of the concept of plant families, a natural classification, based on combinations of morphological characters, as set out in his Prodromus historiae generalis plantarum, in quo familiae plantarum per tabulas disponuntur (1689) (See under major works). His work may be regarded as one of the first steps towards the composition of a tree of life. In his Prodromus he developed 76 tables, which not only grouped plants into families but also allowed for an easy and rapid identification by means of the morphological characters, the same he used to compose the groups (Magnol, 1689).
Негізгі жұмыстар
1676 ж., Ботаника Монспелиенсе, немесе Монпелье төңірегінде өсетін өсімдіктер тізімі. Лион.
1676, Botanicum Monspeliense, sive Plantarum circa Monspelium nascentium index. Lyon. [Flora of Montpellier, or rather a list of the plants growing around Montpellier]
1686 ж., Ботаника Монспелиенсе, немесе Монпелье төңірегінде өсетін өсімдіктер тізімі. Әртүрлі өсімдіктердің сипаттамалары мен суреттері қосылды. Жаңадан табылған өсімдіктерді қамтитын және бұрынғы қателерді түзететін қосымшамен. Монпелье.
1686, Botanicum Monspeliense, sive Plantarum circa Monspelium nascentium index. Adduntur variarum plantarum descriptiones et icones. Cum appendice quae plantas de novo repertas continet et errata emendat. Montpellier. [Flora of Montpellier, or rather a list of the plants growing around Montpellier, with descriptions and plates of several plants added. With an appendix that contains plants newly found and corrects previous errors]
1689 ж., Өсімдіктердің жалпы тарихына кіріспе, онда өсімдіктер отбасылары кестелер арқылы жіктеледі. Монпелье.
1689, Prodromus historiae generalis plantarum, in quo familiae plantarum per tabulas disponuntur. Montpellier. [Precursor to a general history of plants, in which the families of plants are arranged in tables]
1697 ж., Монпелье корольдік бағы, немесе Монпелье корольдік бағында көрсетілген өсімдіктер каталогы. Монпелье.
1697, Hortus regius Monspeliense, sive Catalogus plantarum quae in Horto Regio Monspeliensi demonstrantur. Montpellier. [The royal garden of Montpellier, or rather a catalogue of the plants that are on show in the royal garden of Montpellier]
1720 ж., Өсімдіктердің жаңа белгісі, екі трактатқа бөлінген: біріншісі – шөптер мен жартылай бұталар туралы, екіншісі – бұталар мен ағаштар туралы. Монпелье, қазадан кейін шығарылған, оның ұлы Антуан Магноль (1676–1759) қатысқан.
1720, Novus caracter [sic] plantarum, in duo tractatus divisus: primus, de herbis & subfructibus, secundus, de fructibus & arboribus. Montpellier, posthumous edition, attended to by his son, Antoine Magnol (1676–1759). [New character of plants, divided into two treatises: the first on herbs and small shrublike plants, the second on shrubs and trees]
Епоним
1703 жылы Чарльз Плюмиер (1646–1704) Мартиника аралынан алынған гүлдейтін ағашқа Магнолия деген ат берді, осылайша Магнолдың құрметіне атады. Бұл атауды Уильям Шерард та кейін қабылдады, Иоганн Якоб Диллениус жазған «Hortus Elthamensis» және Марк Кейтсби жазған «The Natural History of Carolina» еңбектеріндегі номенклатуралық бөлімдерді дайындағанда, қазір Магнолия виргиния деп белгілі ағашты көрсету үшін, оны Плюмиер сипаттаған түрмен бірдей санайды. Линей бұл атауды «Species plantarum» еңбегінің бірінші басылымында қолданып, Плюмиер мен Шерардтың есімдеріне сілтеме жасады. Осылайша магнолия гүлдейтін әсем ағаштардың ірі туысының ресми атауына айналды.
In 1703 Charles Plumier (1646–1704) named a flowering tree from the island of Martinique Magnolia, after Magnol. The name was later adopted by William Sherard, when he did the nomenclatural parts of Hortus Elthamensis by Johann Jacob Dillenius, and The Natural History of Carolina by Mark Catesby, to denote a flowering tree now known as Magnolia virginiana, taking it for the same species as that described by Plumier. Linnaeus took over this name in the first edition of Species plantarum, including references to both Plumier's and Sherard's names. In this way, Magnolia became the generally recognized name of a large genus of ornamental flowering trees.