Кіріспе
Испан тілінің көптеген диалектілерінде ⟨ll⟩ мен ⟨y⟩ дыбыстарының бірігуі кездеседі. Йеизм (ɟʝeˈismo; сөзбе-сөз "Y-изм") – испан тілінің белгілі бір диалектілеріне тән ерекшелік, ол дәстүрлі тілдік жақтан жақын дауысты дыбыс фонемасының (⟨ll⟩ арқылы жазылатын) жоғалуымен және оның (⟨y⟩ арқылы жазылатын) фонемасымен бірігуімен сипатталады. Бұл – делятерализацияның мысалы. Яғни, йеизм болған жағдайда ⟨ll⟩ мен ⟨y⟩ бірдей дыбысты білдіреді. "Йеизм" термині испан тіліндегі "ye" әрпінің атауларының бірінен шыққан. Испан тілінде сөйлейтін адамдардың 90%-дан астамы осы фонемалық бірігуді көрсетеді. Ұқсас бірігулер басқа тілдерде де кездеседі, мысалы француз, итальян, венгр, каталон, баск, португал немесе галисиан тілдерінде, бірақ әртүрлі әлеуметтік жағдайлармен байланысты. Кейде "льеизм" (ʎeˈismo) термині ⟨ll⟩ мен ⟨y⟩ арасындағы фонемалық айырмашылықты сақтауды білдіру үшін қолданылады.
Yeísmo (ɟʝeˈismo; literally "Y ism") is a distinctive feature of certain dialects of the Spanish language, characterized by the loss of the traditional palatal lateral approximant phoneme (written ) and its merger into the phoneme (written ). It is an example of delateralization. In other words, and represent the same sound when yeísmo is present. The term yeísmo comes from one of the Spanish names for the letter (ye). Over 90% of Spanish speakers exhibit this phonemic merger. Similar mergers exist in other languages, such as French, Italian, Hungarian, Catalan, Basque, Portuguese or Galician, with different social considerations. Occasionally, the term lleísmo (ʎeˈismo) has been used to refer to the maintenance of the phonemic distinction between and .
Айтуға
Екі дыбысты біріктіретін көптеген диалекттер қалған дыбысты дауысты қатаң жұмсақ ұсқын ретінде береді, бұл ағылшын тіліндегі "your" сөзіндегіге ұқсас. Дегенмен, кейде ол дауысты қатаң жұмсақ жарылысқа айналады, ағылшын тіліндегі "jar" сөзіндегіге ұқсап дыбысталады, әсіресе "j" немесе "ch" дыбыстарынан кейін немесе сөздің басында пайда болғанда. Мысалы, "relleno" сөзі деп айтылады, ал "conllevar" сөзі немесе деп айтылады. дыбысы сақталатын диалекттерде оның айтылуы альвеолярлық немесе пост-альвеолярлық және жұмсақ аймақтарда тартылуды қамтиды. Дауыстылар арасындағы оның ұзақтығы қарапайым дыбыстан 20%-ға ұзақ, ал келесі дауыстыға форманттық өту шамамен екі есеге ұзақ. Сондықтан, оны ауыстыруды жұмсартудың бір түрі деп санауға болады, себебі ол жабылу деңгейінің төмендеуіне әкеледі.
In dialects where is maintained, its pronunciation involves constriction in both the alveolar or post alveolar area and in the palatal area. Its duration when between vowels is 20% longer than that of a simple , and the formant transitions to the following vowel are nearly twice as long. Replacing with can thus be considered a type of lenition since it results in a lower degree of closure.
және
Аргентина мен Уругвайдың көп бөлігінде біріктірілген дыбыс дауысты postalveolar фрикатив ретінде айтылады; бұл zheísmo деп аталады. Бұл дыбыс Аргентина мен Уругвайда жергілікті американдық тілдердің сол кездегі тұрғындар сөйлейтін отарлық испан тіліне тигізген әсерінен пайда болған болуы мүмкін; содан кейін бұл аймаққа отарлықтан кейінгі итальяндықтардың, немістердің, испандықтардың және басқалардың жаппай көшіп келуінен кейін айтылуы сақталды, бұл аймақтың демографиялық құрамын күрт өзгертті және испан тілінің әртүрлі аспектілеріне, соның ішінде (ең байқалатыны) интонацияға әсер етті. Осы отарлық иммиграция толқынына дейін, Оңтүстік Американың көптеген елдеріндегідей, Аргентина мен Уругвай халқының көп бөлігі испан және американдық текті адамдардың араласуынан туған метистерден құралды; Буэнос-Айресте бұл дыбыс жақында жас сөйлейтіндер арасында дауыссызға айналды (sheísmo). Zheísmo және sheísmo екеуі де yeísmo түрлері болып табылады, ол тек /s/ және /ʃ/ арасындағы фонемалық айырмашылықтың жоқтығын білдіреді, біріктірілген фонеманың нақты фонетикалық айтылуына емес. Қарама-қарсылығы, Эквадордың Сьерра аймағында (Имбабурадан Чимборасо провинцияларына дейін, мұнда /ʎ/ дыбысының айтылуы отарлық текті метистердің көпшілігі арасында сақталған), Аргентина мен Уругвайдағыдай, сөйлеу дыбыстары бірікпеген; айырмашылық сақталады, бірақ бастапқы испан тіліндегі /s/ дыбысының орнына /ʃ/ дыбысы, ал /ʎ/ дыбысы /ʝ/ дыбысын білдіреді. Эквадордың осы аймағында /ʎ/ дыбысынан /ʝ/ дыбысына ауысу 20 ғасырдан бұрын болды деп есептеледі және эквадорлық испан тіліне де, кечуа тіліне де әсер етті; тарихи тұрғыдан алғанда (17 ғасырдың басына дейін) бұл аймақта испан тілінде сөйлейтіндер /s/, /ʎ/ арасындағы айырмашылықты сақтады. Бұл үштік айырмашылық әлі де Оңтүстік аймақтардағы кечуа тілінде сақталуда, мысалы, Азуай провинциясында, бұл дыбыстарды ажырату үшін <zh>, <ll> және <y> графемалары қолданылады. Эквадорлық кечуа тілінің кейбір диалекттерінде, эквадорлық Анд испан тілінің орфографиясының ықпалымен, /ʃ/ дыбысын білдіру үшін де <x> графемасы қолданылады. Колумбияның кейбір бөліктерінде, Эквадордың Анд аймақтарындағыдай, /s/ дыбысы /ʃ/ дыбысын, ал /x/ дыбысы /s/ дыбысын білдіретін айырмашылық сақталады. Бұл айырмашылықтың түрі Антиокия департаментінің оңтүстігінде және Норте-де-Сантанде департаментінің оңтүстік-шығыс шетінде кездеседі. Анд Колумбиясының көп бөлігі /s/ және /ʃ/ арасындағы айырмашылықты сақтайды және жалпы алғанда, Колумбия yeísmoға қатысты үлкен әртүрлілікті көрсетеді. Осы /s/ дыбысынан /x/ дыбысына, содан кейін /ʃ/ дыбысына (қазіргі /s/ дыбысына) ауысу тарихи түрде ескі испан тілінің дамуында да болған; осыған байланысты испан тіліндегі mujer мен португал тіліндегі mulher, ojo мен olho, hija мен filha сияқты сөздердің жұптасуын түсіндіруге болады.
Географиялық аумағы
Филиппинде, Анд таулы Эквадорда және Перуде, Парагвайда, жота және жазық Боливияда, сондай-ақ Парагваймен шектесетін Аргентинаның солтүстік-шығыс бөліктерінде және арасындағы айырмашылық сақталады. Испан тілінің басқа тілдермен, әсіресе америкалық тілдермен – аймара, кечуа және гуарани тілдерімен (гуараниден басқа, олардың өзінде фонема бар) бірге қолданылуында, немесе Испанияның каталан және баск тілдерімен тілдік байланысы бар аймақтарында айырмашылықты сақтау жиі кездеседі. 1989 жылға қарай, Богота және Испанияның көп бөлігі, Канар аралдары сияқты дәстүрлі түрде еиста емес аймақтар, бір ғана буын ішінде еизмоны жылдам қабылдай бастады. Еизмо өзгермелі болатын аймақтарда жиі және бейресми сөйлеуде жоғалады. Сондай-ақ, еизмо мен сөйлеу жылдамдығы арасында идиолектік байланыс бар, яғни жылдам сөйлейтін адамдар еизмоға бейім.
Роман тілдері
Стандартты португал тілі , және айырмалайды, ал көптеген бразилиялық португал тілінде сөйлейтіндер мен біріктіреді, соның салдарынан (етістік) және екеуі де бірдей болады. Кейбір сөйлейтіндер, әсіресе Бразилияның Кайпира диалектісінде, мен біріктіреді, соның нәтижесінде және екеуі де бірдей болады. Кейбір Кайпира тілінде сөйлейтіндер этимологиялық және айырмалайды, мысалы, olho және óleo деп айтады. Стандартты француз тілінде тарихи дыбысы -ға айналды, бірақ жазуы сақталды, сондықтан briller (бұрынғысы), Versailles (бұрынғысы). Роман тілі және итальян тілінің оңтүстік және орталық диалекттері стандартты итальян тіліндегі немесе оған сәйкес келетін дыбыстарға ие; бұл бірігу көптеген солтүстік итальян тілдерінде де болды, бірақ елдің солтүстігінде қолданылатын аймақтық итальян тілінде сирек кездеседі, онда көбінесе ретімен бірігеді.
Басқа
Венгр тілінде, көптеген диалекттерде дыбысы , бірақ жазылуы сақталды, сондықтан lyuk. Швед тілінде, сөз басында дыбысы , бірақ жазылуы сақталды, сондықтан ljus. Кипр грек тілінде, көбінесе, әсіресе жас сөйлеушілер арасында, деп айтылады. Стандартты қазіргі грек тілінде ол әрқашан болып келеді.