Украиндық кобзар дәстүрі: Тарас Шевченко өлеңдері жинағы
Kobzar
Украиндық кобзарлар: XVI ғасырдан бастау алатын көшпелі бардтар, бандурамен ән салайтын, көбінесе соқыр музыканттар. Шевченко өлеңдері де осы дәстүрде.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Украиналық әнші және тарихи әлеуметтік институт. Тарас Шевченконың өлеңдер жинағы.
Ukrainian minstrel and historical social institution
the collection of poems by Taras Shevchenko
Кобзар (көпше түрі: Кобзарлар) – көшпелі украиндық жыршы, өзінің сүйемелдеуімен ән салған, көп ішекті кобза немесе бандурада ойнаған адам.
A kobzar (, pl. kobzari ) was an itinerant Ukrainian bard who sang to his own accompaniment, played on a multistringed kobza or bandura.
Дәстүр
Кәсіби кобзар дәстүрі Украинада Хетманат дәуірінде шамамен XVI ғасырда қалыптасты. Кобзарилер көбінесе соқыр болған, ал 1800 жылдарға қарай олардың саны басым болды. Кобзар сөзбе-сөз "кобзада ойнайтын адам" дегенді білдіреді, кобза – украиндық ішекті аспап, лютня отбасынан шыққан, сондай-ақ кобзар дәстүрімен байланысты музыкалық материалды орындайтын адамды да білдіреді. Кобзарилер бандурада да ойнаған, бұл аспаптың кобзадан дамығаны саналады. Кобзар бола алатындар тек ер адамдар ғана еді.
The professional kobzar tradition was established during the Hetmanate Era around the sixteenth century in Ukraine. Kobzari were often blind and became predominantly so by the 1800s. Kobzar literally means 'kobza player', a Ukrainian stringed instrument of the lute family, and more broadly — a performer of the musical material associated with the kobzar tradition. Kobzari also played the bandura, an instrument which was likely developed from the kobza. Only men could become kobzari.</blockquote>
Үйреншік
Ауылдық өмірде әркімнің тіршілікке үлес қосуы күтілді, ең маңыздысы – шаруа еңбегі. Осы еңбектерге арқан тоқудан басқа көмектесе алмайтын соқырлар, орындаушы ретінде табыс табудың басқа жолын тапты. Жебранкалар – өмірдің құндылығын, соқырлықтың қиындықтарын, садақа сұрау үшін кешірім тілеуді және рушниктерге (киімге) қатысты мәдени немесе діни сілтемелерді жиі көрсететін тілеу әндері. Istorychni pisni және dumy – псалмдарға ұқсас тарихи әндер, олар жеке және ұлттық деңгейде маңызды тарихи оқиғалар мен қазақ батырларының дастандарымен байланысты. Олар өз ауылдарында тілеу сұрамайтын, саяхат кезінде басқа қобзар немесе лирниктердің үйінде тұратын. Бұл балалар көбінесе жетім немесе мүгедек болғандықтан, шаруа еңбегіне үлес қоса алмайтын. Бұл фильм «Оскар» сыйлығының «Ең үздік шетелдік фильм» номинациясына ұсынылды. Сюжетте әкесі Сталиннің құпия полициясы тарапынан жазаланған, кейіннен соқыр украиндық халық әншісі – қобзардың құтқаруына ие болатын баланың оқиғасы баяндалады.
In rural life, everyone was expected to contribute to survival, with farm labor being the most important. The blind, unable to help with these tasks aside from rope work, developed an alternate source of income as performers. Zhebranka were begging songs often highlighting the fleeting nature of life, a description of life with the disability of blindness, an apology for seeking alms, and a cultural or religious reference to cloth (rushnyky). Istorychni pisni and dumy are historical songs of form similar to psalmy, and related historical events and epic stories of Cossack heroes which were important on a personal or national level. They would not beg in their own village, and when traveling, would stay in the home of a fellow kobzar or lirnyk These children were often orphans or disabled themselves so that they likewise could not contribute to farm labor. This film was nominated for a best foreign language Oscar. The plot features a boy whose father is executed by Stalin's secret police and who is subsequently saved by a blind Ukrainian folk minstrel, a kobzar.
Әйелдердің үлесі
Көптеген қобзарилер үйленген, және әйел мен балалы қобзары қалыпты жағдай деп есептелген. Қыздар мен әйелдерге ән айтуды үйретуге және рұқсат беруге болатын болса да, гильдиялар ерлердің әйелдерге қарағанда ақшаға көбірек мұқтаж екеніне сенді, себебі олар күткіндерін асырауы керек еді. Сондықтан, қыздар мен әйелдерге аспаптармен немесе жырлармен, немесе тарихи әндермен қоғамда орындауға тыйым салынды (өйткені осылар орындаушыларға көбірек табыс әкелетін). Әйелдердің бұл жеке білімі дәстүрді құжаттауға және сақтауға үлкен үлес қосты. Олар қобзары болу үшін алғашқы ашық емтиханға түсуден бұрын үш жылға созылатын қатаң оқушылық жүйесін құрды. Гильдияға қабылдану үшін қажетті кәсіби біліктіліктің бірі – лебиска мова деп аталатын құпия гильдия тілін толық меңгеру еді. Осы гильдиялар православие шіркеулерінің бауырластықтары үлгісінде құрылған деп саналады, өйткені әр гильдия нақты бір шіркеумен байланысты болған.
Many kobzari were married, and a kobzar with a wife and children was considered normal. Though girls and women could be taught and allowed to sing, guilds believed men were more in need of money than women in order to support dependents, and as a result prohibited girls and women from performances with instruments or of epic poetry or historic songs (which earned performers more money). This privately held knowledge by women contributed to documentation and preservation of the tradition. They developed a system of rigorous apprenticeships (usually three years in length) before undergoing the first set of open examinations in order to become a kobzar. Among the marks of professional competence necessary to gain entry to a guild was mastery of a secret guild language known as the lebiiska mova. These guilds were thought to have been modelled on the Orthodox Church brotherhoods as each guild was associated with a specific church.
Кобзари мен лирныки
Бұл кезеңдегі дәстүрлі музыканттардың арасында лира немесе гарди-гарди ойнаған лирниктер де болды. Кейбір дереккөздер кобзарлардың әрқашан соқыр болмағанын айтады, бірақ лирниктердің мүгедек болуы мүмкін, ал жалпы алғанда, кобзар немесе лирник деп есептелу үшін музыкант соқыр болуы керек еді. Бұл оқиға кеңес баспасөзінде жарияланбаған, бұл нақты құжаттамалық дәлелдерді табуды қиындатады. 1930 жылдары жойылған дәстүрлі, нағыз кобзарларды алмастыру мақсатымен кеңес кобзарлары бандурада стильді орындаушылар ретінде құрылды. Дәстүрлі кобзарлар соқыр болса, дәстүрді жаңғыртуға тырысатындар көбінесе жас, көретін және Украинаның тәуелсіздігіне баса назар аудап, Украинаның тарихы мен ұлттығын дәріптеуді көздейді. Хнат Хоткевич (музыкатанушы, бандурист, инженер және этнограф), Олександр Бородай (инженер және бандурист) және Опанас Сластион (суретші және этнограф) командасы ақыры жұмысты өз мойнына алды. Бородай Америкадан бірнеше граммофонды өз қаражатына сатып алды. Алғашқы жазбалар белгілі кобзар Михайло Кравченконың думалары үшін жасалды. Алайда, Бородай мен Хоткевич арасындағы қайшылықтарға байланысты олардың жұмысы 1904 жылы тоқтатылды. Жұмыс Квитка отбасы – Климент Квитка және ақын Леся Украинканың бастамасымен қайта жаңғыртылды, олар жобаға өз қаражатын салды. 1908 жылы олар украин этнографы Филарет Колессаны жұмысқа шақырды. Олар Wikimedia грантын пайдаланып 56 цилиндрді цифрландырып, жазбаларды Creative Commons лицензиясы бойынша қолжетімді етті.
Traditional minstrels from this time period also included lirnyky or lirnyks, musicians who played the lira or hurdy gurdy. While some sources suggest that kobzari were not always blind, lirnyky were likely disabled, and in general to be considered a kobzar or lirnyk, the minstrel was blind. This event was not covered in the Soviet press which complicates precise documentary evidence. Soviet kobzars were stylised performers on the bandura created to replace the traditional authentic kobzari who had been wiped out in the 1930s. While traditional kobzari were blind, those reviving the tradition tend to be young, able to see, and with a focus on Ukrainian independence, seeking to celebrate Ukraine's history and nationhood. A team of Hnat Khotkevych (musicologist, bandurist, engineer, and ethnographer), Oleksandr Borodai (engineer and bandurist), and Opanas Slastion (artist and ethnographer), have eventually taken the job. Borodai bought several phonographs in America for his own money. The first records were taken for dumas of the noted kobzar Mykhailo Kravchenko. However due to the conflict between Borodai and Khotkevych their work stopped in 1904. The work was restarted by the initiative Kvitka family, Kliment Kvitka and poet Lesya Ukrayinka, who put their money into the project. In 1908 they invited Ukrainian ethnographer Filaret Kolessa to do the job.) used a Wikimedia grant to digitize 56 cylinders and make the records available under the Creative Commons license.
Терминнің басқа қолданылуы
Кобзар – Украинаның ұлы ұлттық ақыны Тарас Шевченконың маңызды поэзия жинағы. "Кобзар" термині кейде Беларусьте айналдырғыш аспапты (hurdy-gurdy) ойнаушыларға қатысты қолданылады (онда бұл аспап көбінесе "кобза" деп аталады), сондай-ақ Польшада сыбызғы (bagpipe) ойнаушыларға қатысты қолданылады, мұнда сыбызғы "кобза" немесе "коза" деп аталады.
Kobzar is a seminal book of poetry by Taras Shevchenko, the great national poet of Ukraine. The term "kobzar" has on occasion been used for hurdy gurdy players in Belarus (where the hurdy gurdy is often referred to as a "kobza", and bagpipe players in Poland where the bagpipe is referred to as a "kobza" or "koza").