Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тизенхауз сарайы (литвалық Tyzenhauzų rūmai) – Литваның Вильнюс қаласында орналасқан 18 ғасырға жататын үй.
Tyzenhauz Palace (Lithuanian Tyzenhauzų rūmai) is an 18th century mansion located in the city of Vilnius, Lithuania.
Тарих
1579 жылғы тарихи дереккөздерде сол жерде Халықаралық готика стилінде салынған ғимарат туралы мәлімдеме бар. Бірақ кейін ол пайдаланылмай, уақыт өте келе қирап кетті. 1765 жылы жер телімін Литваның қазынашысы, Гродно старостасы және Польша королі Станислав Август Понятовскийдің жақын досы Антони Тизенхауз (литов тілінде Антанас Тизенхаузас) сатып алды. Тизенхауз – сол дәуірдің көрнекті тұлғасы, Литва Ұлы Герцогтығындағы корольдік жерлерді басқарды және Гродно аймағындағы ірі индустрияландыру жобаларына жауапкер болды. 1770 жылдардың басында ол жаңа, классикалық стильдегі сарай салуға бұйрық берді. Үйді, бастысы, венециялық сәулетші Джузеппе де Сакко салған. 1777 жылы Тизенхауз банкротқа ұшырап, қызметтен босатылғаннан кейін сарай қолданыстан шықты. 1785 жылы Тизенхауздың қайтыс болуынан кейін ол генерал Фитингофтың әйеліне сатылды. Ол сарайды 1789 жылы сатып алып, келесі жылы оны қайта жаңартуға және жөндеуге бұйрық берді. Бұл жұмысты неміс текті сәулетші және Вильнюс иезуит академиясының профессоры Мартин Кнакфусс орындаған болуы мүмкін. Жаңа, қарапайым фасады қосылып, «Күміс зал» деп аталатын зал салынды. Қайта құрудан кейін сарайда 30 зал және 16 кішкентай бөлме болды, ол Литвадағы ең ірі аристократиялық резиденциялардың біріне айналды. 1807 жылы Миколай Шулц тағы бір жөндеу жұмыстарын жүргізді, содан кейін интерьер жаңартылып, сарайға жаңа баспалдақ қосылды. Дегенмен, 19 ғасырда сарай қайтадан қолданыстан шығып, түрлі дүкендер мен сауда орындары арасында бөлінді. Бірінші қабатқа көптеген есіктер мен терезелер қосылды, ал сарайдың сәнді бөлігі тозығы жетті. 20 ғасырдың басында сарайды Э. Борткевич сатып алып, екінші қабатты қайта құруға бұйрық берді. Кейіннен, 1922 жылы Вильнюс/Вильно қаласы Польшаның құрамына енгеннен кейін, екінші және үшінші қабаттар қайтадан жөнделіп, иесінің атымен аталатын Соколовский қонақ үйіне айналды. Польшаның қорғаныс соғысы кезінде Вильноға жасалған неміс бомбалаулары кезінде ғимарат қатты зақымданды. 1944 жылы «Остра Брама» операциясы кезінде одан да көп зақымданды, тек жертөле, бірінші қабат және сыртқы қабырғалары сақталды. Вокетий көшесіндегі көптеген ғимараттардың айырмашылығы, сарай 1945 жылы қайта салынды. 1957 жылы сарайды толық қайта құруға Алгимантас Умбрасас жетекшілік етті. Сол кездегі көптеген сарайлар сияқты, оны да кеңес билігі шағын пәтерлерді орналастыру үшін қайта жаңартуға тырысты. Бұл Вильнюстегі тұрғын үйлердің көп бөлігі қирағандықтан орынның жетіспеушілігіне байланысты болды. Төртінші қабат салынды, бірақ ол сарайдың сыртынан көрінбейді. Литва тәуелсіздік алғаннан кейін Вильнюстің ескі қаласы беделді орынға айналды, ал сарайдағы көптеген тұрғындар өз пәтерлерін жоғары бағаға сатуға мүмкіндік алды. Сарайдан бөлінген 40 пәтердің көп бөлігі қазір кеңселер немесе дүкендер ретінде пайдаланылады.
The historical sources of 1579 mention an International Gothic building in the same place. However, it later fell into disuse and then into ruin. Around 1765 the parcel was bought by Antoni Tyzenhauz (Antanas Tyzenhauzas in Lithuanian translation), a treasurer of Lithuania, starost of Grodno and a close friend of the Polish king Stanisław August Poniatowski. A notable personality of the epoch, Tyzenhauz was a manager of royal grounds in the Grand Duchy of Lithuania and was responsible for a major industrialisation effort in the area of Grodno. In the early 1770s he ordered the construction of a new, classical style palace. The house was most probably constructed by a Venetian architect Giuseppe de Sacco. After Tyzenhauz went bankrupt and was dismissed in 1777, the palace fell into disuse. After Tyzenhauz' death in 1785, it was sold to General Fitinhof's widow. She bought the palace in 1789 and she ordered its reconstruction and refurbishment the following year. The work was most probably carried out by German born architect and professor at the Jesuit Academy of Vilna Martin Knakfuss. The new simplistic façades were added and a so called Silver hall was built. After the reconstruction, the palace had 30 halls and 16 smaller rooms; and was one of the biggest aristocratic residences in Lithuania. In 1807, yet another refurbishment was carried out by Mikołaj Szulc, after which the interior was modernised and a new staircase was added to the palace. Despite that, in the 19th century the palace yet again fell into disuse and was parcelated between various shops and stores. Many doors and windows were added on the ground floor and the luxurious part of the palace deteriorated. In the early 20th century the palace was bought by E. Bortkiewicz, who ordered the reconstruction of the second floor. Later, after the city of Vilnius/Wilno became a part of Poland in 1922, the 2nd and 3rd floors were yet again reconstructed to house a Hotel Sokołowskiego, named after its owner. During the German bombings of Wilno during the Polish Defensive War the building was heavily damaged. It was further damaged during Operation Ostra Brama in 1944, and only the cellars, ground floor and outer walls were preserved. Unlike many buildings on Vokiečių street, the palace was rebuilt in 1945. In 1957 the total reconstruction of the palace was led by Algimantas Umbrasas. As with most of the palaces at that time, it was reconstructed by the Soviet authorities to house small apartments. This was due to the shortage of living space in Vilnius caused by a great deal of residential buildings having been destroyed. A fourth floor was added, yet it is invisible from the outside of the palace. After Lithuania regained her independence, the Vilnius Old Town became a prestigious place, and many of the occupants of the palace took the opportunity to sell their flats for a high price. Out of 40 flats that were carved out of the palace, most currently serve as either offices or shops.
Ғимарат
Сарайдың көше жағында 3, ал аула жағында 4 қабаты бар. Аула ғимаратпен толық қоршалған және екі қақпа арқылы кіруге болады, олардың әрқайсысы жанындағы көшелерде орналасқан. Сарай трапеция пішіндес. Көше жағында ғимараттың биік шатыры бар. Онда 2 деңгейлі готикалық жертөле бар, ол қазір пайдаланылмайды. Көше жағындағы шатырдың астында бірден көзге түсетін мүсіндер ең қызықты элементтердің бірі болып табылады; көптеген әртүрлі барельефтер бар. Көшеге қараған бөлмелер екі қатарға орналасқан: әр бөлмеде көшеге де, аулаға да ашылатын терезелер бар. Аулаға қараған қабырғалар тар. Сарайдың қалған бөліктері басқа аулаларға қарап тұр. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін қайта жаңартудан кейін шатыр пайдаланылмады, бірақ Кеңес Одағы тарағаннан бері коммерциялық мақсатта қолданылуда.
The palace has 3 floors on the street side and 4 floors on the courtyard side. The courtyard is fully enclosed by the building and is accessible through 2 gates, one on each of the adjacent streets. The palace is of trapezoid form. On the street side, the building has a tall attic. It has 2 level gothic cellar, which is currently unused. One of more interesting elements are sculptures which can be seen immediately beneath the attic on the street side; there are many different bas reliefs. The rooms on the sides of building facing the street are in two lines: each room has windows opening on both the street and the courtyard. The walls facing the courtyard are narrower. Other exposures of the palace face other courtyards. The attic was unused following the rebuilding after World War II, but has been put to commercial use since the collapse of the Soviet Union.