Кіріспе

Артурий аңызындағы кейіпкер

Элейн Астолат (Elaine of Astolat), сондай-ақ Элейн Асколат және оның басқа да түрлері – Артурий аңызындағы кейіпкер. Ол Астолат қамалынан шыққан ханым, сэр Ланселотқа деген өшпеген махаббатынан көз жұмды. Оның оқиғасының кең таралған нұсқалары сэр Томас Малоридің 1485 жылғы "Артурдың өлімі" кітабында, Альфред, Лорд Теннисонның 19 ғасырдың ортасындағы "Патшаның жырлары" және Теннисонның "Шалот ханым" поэмасында кездеседі. Оны Ланселоттың Галахадтың анасы Корбеник Элейнімен шатастыруға болмайды.

Аңыз

Әңгіменің алғашқы нұсқасы XIII ғасырдың басындағы француз прозалық романы «Mort Artu»-да пайда болған, онда Эскалот ханым (Демоизель д’Эскалот) Ланселотқа деген жауапсыз махаббатынан көз жұмып, қайықпен өзен арқылы Камелотқа қарай иеді. 14 ғасырғы ағылшын поэмасы «Станзайк Морте Артур»-да ол Асколот қызы деп белгілі. Томас Малоридің 15 ғасырғы Артур жырларының жинағы «Le Morte d’Arthur» осы оқиғаны қамтиды. Тағы бір нұсқасы XIII ғасырғы итальяндық «La Damigella di Scalot» әңгімесінде (жинақтағы Il Novellino: Le ciento novelle antike, № LXXXII) айтылады. Теннисонның екі танымал және ықпалды өлеңі, екеуі де «Шалот ханым» (1832 және 1842) деп аталады, кейіннен итальяндық нұсқадан шабыттанды.

Артурдың өлімі

Малоридің айтуынша, Элейннің оқиғасы оның әкесі Бернард, Астолат әміршісі (Уильям Кэкстонның Малоридің түпнұсқалық Асколатын қате оқығаны) Артур патша мен оның рыцарьларының қатысуымен турнир ұйымдастырғаннан басталады. Сэр Ланселот бастапқыда қатысуды жоспарламаған еді, бірақ көндіріліп, турнирден бұрын Бернард пен оның екі ұлымен кездеседі. Ланселот оның отбасында болғанда, Элейн оған ғашық болады және алдағы турнирде өзінің нышанын тағуын сұрайды. Королева Гвиневра турнирге келетінін түсіндірген соң, ол нышанды тағуға келіседі, бірақ танылмау үшін жасырын күресуге тура келетінін айтады. Ол Бернардтан өзінің танылатын қалқанын қалдырып, басқасын алуға рұқсат сұрайды. Бернард келіседі және оған Элейннің ағасы, сэр Торренің қарапайым ақ қалқанын береді. Ланселот маскировкамен жауынгерлік турнирде жеңіске жетеді, Артур патшаның тобымен шайқасып, турнирде олардың қырық адамды жеңеді. Дегенмен, ол сэр Борстың найзасынан жанына жарақат алады және Элейннің екінші ағасы, сэр Лавайн оны Елейннің басқа ағасы, сэр Бодвиннің үңгіріне апарып жатады (Бодвин бұрын Дөңгелек үстелдің рыцары болған). Содан кейін Элейн әкесінен жараланған Ланселотты өзінің бөлмесіне алып келуге рұқсат сұрайды, онда ол оған күтім көрсетеді. Ланселот жазылғаннан кейін, ол кетуге дайын болып, Элейнге оның күтімі үшін ақы төлеуді ұсынады; Элейн мұнан ренжіп, өзі сақтап келген қалқанын әкеледі, ал сақ Ланселот қаланы тастап кетеді, енді оның сезімдерін білген күйі, ешқашан қайтып оралмайды. Он күннен кейін Элейн қайғыдан көз жұмады. Оның өсиетімен, оның денесі кішкентай қайыққа салынады, бір қолында лилия, екіншісінде соңғы хаты болады. Содан кейін ол өзен арқылы Камелотқа қарай жүзіп келеді, онда оны король Артурдың сарайы табады, олар оны «кішкентай лилия гүл қызы» деп атайды. Ланселот шақырылып, хаттың мазмұнын тыңдайды, онда болған жағдай түсіндіріледі. Ұялып, ол оның қымбат жерлеу рәсіміне ақы төлейді.

Суреттер

Элейн көптеген суретшілердің қиялын баурап алып, Артурий жырларының ең танымал екінші дәрежелі кейіпкерлерінің біріне айналды. Оның тарихын өнер туындыларында бейнелегендер қатарында Данте Габриэль Россетти, Эмили Отун, Эдвард Реджинальд Фрэмптон, Элеонора Фортескью Брикдейл, Элизабет Сиддал, Говард Пайл, Джон Аткинсон Гримшоу, Джон Уильям Уотерхаус ("Шалот ханым"; "Шалот ханым Ланселотқа қарайды"; "Шалот ханым: Мен көлеңкеден шаршадым" дейді), Луис Рхед, Роберт Гибб, Сидни Пагет, Уолтер Крейн, Уильям Холман Хант ("Шалот ханым"), Софи Генгембр Андерсон және Уильям Моу Эгли сияқты суретшілер бар.