Кіріспе

Миронның мүсіні – Дискобол (Δισκοβόλος, Diskobólos) – б.з.д. 460–450 жылдар шамасында классикалық кезеңнің басында аяқталған ежелгі грек мүсіні. Ол дискіні лақтырып жатқан ежелгі грек атлетін бейнелейді. Грек тіліндегі түпнұсқасы қоладан жасалған, бірақ қазірде жоғалған. Бұл туынды римдік көшірмелер арқылы белгілі, олардың ішінде мрамордан жасалған толық көлемді нұсқалары (қолаға қарағанда арзан) бар, мысалы, Паломбара Дискоболы – табылып, қалпына келтірілген алғашқы мүсін, сондай-ақ қоладан жасалған кіші масштабты нұсқалары да бар. Ежелгі гректердің жеңіл атлетикасындағы қалыпты жағдай ретінде, Дискобол жалаңаш бейнеленген. Оның позы адамға табиғи емес секілді көрінеді және қазіргі стандарттар бойынша дискіні лақтырудың тиімсіз тәсілі саналады. Миронның шеберлігі дене қозғалысының сезімін статикалық ортада ең жоғары кернеу мен сәні кезінде жеткізу қабілетінде көрінеді. Ол күнделікті спорттық әрекетті тепе-теңдік пен үйлесімділіктің бейнесіне айналдырған. Миронды осы стильді меңгерген алғашқы мүсінші деп есептейді. Дегенмен, атлеттің күш-жігері оның бет-әлпетінен көрінбейді, ол тек жеңіл шоғырлануды ғана көрсетеді. Дене мүшелері кеңінен жайылып тұрса да, денеде бұлшық еттердің шиеленісі байқалмайды. Бұл мүсіндегі Миронның тағы бір айрықша белгісі – дененің пропорционалдығы, яғни симметрия. Атлеттің денесі әрбір бұлшық ет пен сіңірге назар аудара отырып, пропорционалдық сезімін көрсетеді, лақтырушының физикалық қимылдарының динамикасын бейнелейді. Атлеттің салмағын бір аяқтан екіншісіне жұмсақ ауыстыратын контрапостолық поза, қозғалысқа ұқсас және туындыға реализм елесін қосады. Бұл мүсіннің тығыз оралған позындағы потенциалдық энергия, лақтыру алдындағы тоқтау сәтін бейнелейді және классикалық мүсіннің архаикалық мүсіннен дамуын көрсетеді. Кларк атап өткендей: "Мирон спорттық энергияның мәңгілік үлгісін жасады. Ол атлетика студенттерінің әлі де оның мүмкін еместігін талқылайтын, өте қысқа уақытқа созылатын әрекеттің сәтін алып, оған камеоның толықтығын берді. Қазіргі көзқарас бойынша, Миронның кемелділікке ұмтылысы жеке бұлшық еттердегі кернеуді тым қатаң басып тастағандай көрінеді". Дискобол Грекияның өнер және спорт жетістіктерінің шарықталу кезінде жасалды. Ежелгі Олимпиада ойындары тек спорттық жарыстар ғана емес, грек мәдениеті мен дінімен тығыз байланысты болды. Миронның туындысы дене мен жанның үйлесімді дамуы туралы грек философиясын, калокагатия деп аталатын идеяны бейнелейді, онда физикалық сұлулық пен қабілеттер ізгі өмірдің ажырамас бөлігі ретінде құрметтелді.

Дискоболус және дискофорус

Бұл мүсіннің табылуына дейін, "Дискоболус" термині 17 және 18 ғасырларда дискіні ұстап тұрған, тік тұрған адамды – "Дискофорос"ты білдірген. Эннио Кирино Висконти оны Плиний есімді автордың айтуынша, Аргос қалалық Наукид жасаған Дискоболус деп атады (Хаскелл мен Пенни 1981: 200).

Дискоболус Паломбара немесе Ланцеллотти

1781 жылы табылған Дискоболус Паломбара – осы әйгілі мүсіннің алғашқы көшірмесі. Бұл Миронның б.з. I ғасырындағы түпнұсқа қоласының көшірмесі. Ол Массимо отбасының римдік меншігінде, Эскилин төбесіндегі Вилла Паломбарада табылғаннан кейін бастапқыда Джузеппе Анжелинимен қалпына келтірілді; Массимо оны Массимо алле Колонна сарайына, содан кейін Ланчелотти сарайына орнатты. Италиялық археолог Джованни Баттиста Висконти мүсінді Миронның түпнұсқасынан жасалған көшірме деп анықтады. Массимо оған қол жеткізуді қызғанышпен сақтағанмен, мүсін бірден танымал болды (Haskell and Penny 1981:200). 1937 жылы Адольф Гитлер оны сатып алу туралы келіссөздер жүргізді және 1938 жылы Галеаццо Чиано, Сыртқы істер министрі, білім министрі Джузеппе Боттай мен ғылыми қауымдастықтың наразылығына қарамастан, оны бес миллион лираға сатуға қол жеткізді. Ол теміржолмен Мюнхенге жеткізіліп, Глиптотекада қойылды және 1948 жылы қайтарылды. Қазір ол Римнің Ұлттық мұражайында, Массимо сарайында қойылған.

Таунли Дискоболус

Дискоболус Паломбара табылғаннан кейін, 1790 жылы Адриан вилласында тағы бір маңызды Дискоболус қазылып алынды, және ол Римдегі ағылшын антиквары және өнер сатушысы Томас Дженкинс 1792 жылы аукционда сатып алды. (Осы уақытта Тиволиде де табылған тағы бір мысал Ватикан мұражайларына қосылды.) Ағылшын сардары Чарльз Таунли Дженкинске мүсін үшін 400 фунт стерлинг төледі, ол 1794 жылы Лондонның Парк-стриттегі Таунли тапсырыс берген жартылай қоғамдық галереясына жеткізілді. Ричард Пайн Найт көрсеткендей, бас дұрыс емес қалпына келтірілді, бірақ Таунли өзінің түпнұсқа және жақсы көшірмесі екеніне сенді. 1805 жылдың шілде айында ол Таунлидің қалған мәрмәрлерімен бірге Британ мұражайына сатылды.

Басқа көшірмелері

Мармардан жасалған басқа да римдік көшірмелер табылды, ал 17 ғасырда белгілі болған, бірақ қате қалпына келтіріліп, толықтырылған торстар, кейіннен Майронның үлгісінен жасалған қосымша көшірмелер ретінде анықталды. Мәселен, 18 ғасырдың басында Пьер Этьен Монно бір торсты қалпына келтірді, ол қазір Миронның "Дискобол" мүсінінің мысалы ретінде танылған. Бұл мүсін, жерге құлағанда бір қолымен өзін ұстап тұрған жараланған гладиатор бейнесінде бейнеленген; толықтырылған мүсін 1734 жылға дейін Папа Клемент XII Капитолий мұражайына сыйға берілді және ол әлі де онда сақталуда. Тағы бір көшірме 1906 жылы бұрынғы патшалық меншік болған Кастель Порцианодағы Рим вилласының қираған жерлерінен табылды, қазір ол да Ұлттық Рим мұражайында сақталуда. 19 ғасырда "Дискоболдың" гипстен жасалған көшірмелерін көптеген ірі академиялық жинақтарда кездестіруге болар еді, бірақ қазір олардың көпшілігі тарап кеткен. "Денелер" көрмесіне "Дискобол" мүсінінің қайта жаңартылған нұсқасы қосылған. "Диск лақтырушы" – түпнұсқа мүсін сияқты позда тұрған, пластикацияланған адам денесі, дискісімен бірге.