Кіріспе

Хамстер түрі: Ресейлік қысқы ақ жұлдызды хамстер (Phodopus sungorus)

| сурет = Campbells dwarf. jpg
| күйі = LC
| күйі жүйесі = IUCN3.1
| күйі туралы мәлімет =
| туыс = Phodopus
| түрі = campbelli
| авторы = (Thomas, 1905)
| синонимдер = * Phodopus tuvinicus Орлов және Искарова, 1974
Phodopus crepidatus Hollister, 1912
| синонимдер туралы мәлімет = Томас 1905 жылы түпкі үлгіні Cricetulus campbelli деп сипаттады. Бұл джунгарлық хамстер және Кэмпбелл хамстері. Кэмпбеллдің кішкентай хамстерін көбінесе джунгарлық хамстермен (Phodopus sungorus) шатастырады, себебі кейбір жалпы атаулар, мысалы "Сибірлік хамстер" джунгарлық хамстерді сипаттау үшін де қолданылады. Тұтқында олар пропорционалды түрде ірі болады, өйткені коммерциялық жануарларға арналған тағам мен жемістер табиғи ортада таба алатындарына қарағанда көбірек қоректік заттар береді. Еріндері мен екі жағында ақ түк болады, ал бетінің қалған бөлігі сұр немесе қоңыр болуы мүмкін. Желкеден мойынның артына дейін, құйрыққа дейін қара және жіңішке жолақ жүреді. Монғолия сияқты суық климатты елдерде жануардың жылу сақтауы үшін қол-аяқтарының беті ақ түсті болады. Табиғатта да, тұтқында да Кэмпбеллдің кішкентай хамстерлері өз аумақтарын Harderian бездері арқылы иіспен белгілейді, бұл бездер құлақтың артында орналасқан. Олар байланыс үшін зәр мен нәжісті пайдаланады. Кэмпбеллдің кішкентай хамстері ұқсас джунгарлық хамстерден кішкентай құлақтарымен және кейбір түстерінде басының үстінде қара дақ болмауымен ерекшеленеді. Кэмпбеллдің кішкентай хамстерінің арқасындағы жолақ джунгарлық хамстерге қарағанда жіңішке, қысқа және қара болады, ал Кэмпбеллдің кішкентай хамстерінің ішкі жағындағы түк сұр, ал джунгарлық хамстерде ақ. Кэмпбеллдің кішкентай хамстері төмен температураға қарсы тұру үшін үнемі қозғалыста болады және жасырынуға тырысады, джунгарлық хамстер керісінше, жиырылып, өздігінен терморегуляциясына сенеді. Тағам диастема арқылы осы қаптарға түседі. Қаптың ішкі жағында көптеген дермальды папиллалардың бүктемелері бар. Қап толғанда, ол кеңейіп, терінің құрылымының бір бөлігіне айналады. 11 күндік шамасында жақ қаптары толыққанды жетіліп, күнбағыс тұқымындай заттарды көтере алады. Жақ қаптары толғанда, олар иыққа дейін созылып, қозғалысты шектейді. Олар сүт бездерінің, өкпелердің, жатырдың және жұмыртқалық бездердің ісіктерін дамытуы мүмкін. Жануар канцерогенді химиялық заттарға ұшыраса, ісіктер пайда болуы мүмкін.

Өмір сүру ұзақтығы

Тұтқында ұсталған хомяктар шамамен 2,0–2,5 жыл өмір сүреді. Жас хомяктарға өмірінің басында әртүрлі тағамдар берілсе, олар есейгенде ас қорыту проблемаларына сирек шалдығады, бірақ жабайы табиғатта тамақ жетіспеушілігіне байланысты мұны істеу әрқашан мүмкін болмайды. Осы себепті, тұтқында ұсталған хомяктардың өмір сүру ұзақтығы жабайы хомяктардан жоғары болады.

Диета

Кемпбеллдің ергежейлі хомяктері барлық жейтін жануарлар болғандықтан, әртүрлі тағамдарды жейді. Хомяк үшін теңгерімді диетада 16-24% ақуыз, 60-65% көмірсулар және 5-7% май болуы керек, сонымен қатар әрдайым таза суға қол жеткізуі тиіс. Табиғи ортада ергежейлі хомяктер көбінесе тек өсімдіктермен қоректенеді. Егер хомяк тұтқындықта болса, Кемпбеллдің ергежейлі хомяктеріне қажетті қоректік заттарды хомяктар үшін арнайы жасалған коммерциялық тағамдардан алуға болады, олар әдетте құрғақ астықтар, жаңғақтар және тұқымдардың қоспасын қамтиды, сонымен қатар витаминдер мен минералдармен толықтырылған болуы мүмкін. Кез келген тұқымның немесе жаңғақтың көп мөлшерде пайдаланылуы ас қорыту проблемаларына, семіздікке және қоректік заттардың жетіспеуіне әкелуі мүмкін. Тұтқындықтағы хомякқа кейде құрттарды немесе жер құрттарын беруге болады, себебі оларда ақуыздың жоғары концентрациясы бар. Қайнатылған жұмыртқаның ағы мен кішкентай, таза, пісірілген тауық еті де қосымша ақуыздың көзі болып табылады. Шоколад және арахис майы сияқты жабысқақ тағамдар хомяктің еркекше қалталарында қаттырып, инфекцияға әкелуі мүмкін, бұл өлімге соқтыруы мүмкін. Дегенмен, барлық таралу аймақтарында олар қыркүйек айының соңында немесе қазан айының басында аяқталады. Тұтқындықта Кемпбеллдің ергежейлі хомяктерінің жүктілік мерзімі 18 мен 20 күн аралығында, ал тұтқындықтағы аналықтың ең қысқа жүктілік мерзімі 13 күнге дейін тіркелген. Балалар дүниеге келгенде, олардың денесінде түк болмайды және салмағы шамамен… Инцизорлар мен тырнақтары қалыптасқан, бірақ саусақтары, көздері және құлақ қабықшалары жабық және пайдалануға болмайды. Жастардың даму қарқыны таралу аймағына байланысты өзгереді. Алайда, айырмашылықтар көбінесе бір күннен аспайды. Тувада құлақ қабықшалары туғаннан бастап бір күні ашылады және үш күн дамудан кейін толық ашылады. Ал Моңғолияда осы процесс екі-төрт күн даму кезеңінде жүреді. Түк алдымен басының үстінде, арқасында және ішінде өсе бастайды. Жастар әдетте жеті күн дамығаннан кейін толыққанды түкпен жабылады. Сонымен қатар, осы аналықтардың жүктілік мерзімі шамамен төрт-бес күнге дейін қысқа.

Гибридтер

Тұтқында, тек Кемпбелл егеуқұйрықтары мен Джангар егеуқұйрықтары ғана тірі ұрпақ немесе будандар тудыра алады. Будандар үй жануарлары ретінде жарамды болғанымен, будандарды өсіру және клондау мұрагерлік ауруларға байланысты денсаулық проблемаларын тудыруы мүмкін. Генетикалық ақпарат өте ұқсас болғандықтан, генетикалық денсаулық проблемалары немесе осалдықтар ұрпаққа оңай берілуі мүмкін. Будандардың кең таралған өсірілуі мен таралуы экожүйенің таза түрлері мен кіші түрлерінің болуына қауіп төндіруі мүмкін. Бұл соңында кіші түрлердің жойылуына әкелуі мүмкін. Әр ұрпақ көбейген сайын кішірейеді және жас ұрпақтар жиі көптеген туа біткен проблемаларды мұраға ала бастайды. Phodopus егеуқұйрықтарының екі түрі (P. sungorus және P. campbelli) хромосомалардың саны жағынан бірдей, ал хромосомалардың мөлшері мен морфологиясы ұқсас. Дегенмен, бірнеше хромосомалар C гетерохроматин блоктарының орналасуы мен мөлшері тұрғысынан құрылымдық айырмашылықтарды көрсетеді. Табиғатта бұл екі түр кездеспесе де, тұтқында жұптасып, ұрпақ береді. Алайда, екі жақты будандастырудың нәтижесінде де тұқымсыз гибрид еркектер мен төмендетілген фертильділікке ие әйелдер пайда болады. Ата-ананың түрінің қандай екені анық әсер етеді. P. sungorus еркегі x P. campbelli аналығы будандастыруда екі аталық түрге тәндей қалыпты өсетін ұрықтар пайда болады. Ал P. campbelli еркегі x P. sungorus аналығы будандастыруда ұрықтың үлкейіп өсуі, яғни эмбриондардың өлімі байқалады.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Кемпбелл нанғы хомяктері Орталық Азияның далалары мен жартылай шөлдерінде, Алтай тауларында, Тываның автономды аймақтарында және Қытайдың солтүстік-шығысындағы Хэбэй провинциясында қоныстанды. Олардың қуыстары құрғақ шөппен немесе қой жүнімен төселген. Кейде олар солтүстік Манжурияның далалары мен жартылай шөлдерінде ғана дауыр пикаларымен бірге қоныс етеді. Моңғолияның кейбір аймақтарында хомяктар өздері қазудан қорғану үшін *Meriones* туысына жататын түрлермен қоныс бөліседі. Тывада Кемпбелл нанғы хомяктері басқа хомяктармен, мысалы, қытай жолақты хомягі, Роборовский хомягі және ұзын құйрықты нанғы хомякпен бірге тіршілік ететіні анықталды. Хомяктардың үш түрі де бір түрлі тамақ үшін таласқаннан сақтану үшін әртүрлі тамақтануы керек, сондықтан олар бірге тұрады. Кемпбелл нанғы хомяктері адам қоныстану аймақтарының жанында да тіршілік ете алады. Моңғолияда оларды қыс айларында жылыну үшін киіз үйлерде кездестіруге болады, себебі олар джунгар хомягі сияқты дене температурасын реттеу қабілетіне ие емес. Барлық таралу аймақтарында аналықтары аталықтарынан көп, себебі аталықтары жыртқыштардан көбірек қауіп көреді, олар аналықтарындай жылдам қимылдай алмайды.

Қалыптануы мен сақталуы

Бұл хомяқтың Халықаралық табиғатты қорғау одағы (IUCN) "Төменгі қызығушылық" санатында тіркелген. Оның популяциясы мен таралу аймағы кең, және түрге қатысты елеулі немесе кең таралған қауіптер белгілі емес. Дегенмен, таралу аймақтарында, мысалы, Орталық Азия далаларында малдың саны артуына байланысты, кейбір қуыстардың бұзылу қаупі бар. Құрғақ аймақтардағы су көздерінің азаюы да шағын алаңдау тудырады. Бұл хомяқтар қорғалатын аумақтарда сақталады.