Кіріспе

Изобель (немесе Изобелла) Ганн (1 тамыз 1781 ж. - 7 қараша 1861 ж.), сондай-ақ Джон Фаббистер немесе Мэри Фаббистер деп те белгілі, шотланд жұмысшысы және Хадсон шығанағы компаниясының (HBC) қызметкері. Ол өзін ер адам ретінде көрсетіп, Батыс Канаданың бір бөлігі болып табылатын Руперт жеріне сапар шеккен алғашқы еуропалық әйел атанды. Ганнның алдауы 1807 жылы, HBC қызметінде жұмыс істеп жүргенде ұл туғанда ғана ашылды.

Ерте өмір

Ганн Шотландияның солтүстік жағалауындағы Кирквалл қаласына жақын Оркни аралдарындағы Орфирде дүниеге келген. Ол Джон Ганн мен Гирзал Алланның қызы болды. Оның ерте өмірінен 1806 жылдың жазына дейін көп мәлімет белгілі емес, сол кезде ол Джон Фаббистер деген атпен HBC-мен үш жылға жұмысшы ретінде жылына 8 фунт стерлинг еңбекақымен келісімшарт жасады. Оның мұндай қадамға не себеп болғаны белгісіз, бірақ дәстүр бойынша ол өзін тастап кеткен жарына ілесіп келген болуы мүмкін. Оның ағасы Джордж та HBC-де жұмыс істеген, және оның оқиғалары мен табыс табу мүмкіндігі оны осы жұмысқа итермелеген болуы да мүмкін. Ағаларының батырлық оқиғаларын естігеннен кейін, Ганн бұл мүмкіндікті табыс табудың жолы ретінде қарастырған болуы мүмкін. Бетінде шешек іздері болғандықтан, оның үйлену мүмкіндігі төмен болды, сондықтан ол өзін өзі қамтамасыз етуге мәжбүр болды. Қазіргі зерттеушілер HBC-нің қарапайым жалақысы сол кезде Оркнидегі әйелдерге қарағанда әлдеқайда көп болғанын және оған өзі үшін шамалы табыс табуға мүмкіндік бергенін айтады. Қазіргі зерттеушілер HBC-нің қарапайым жалақысы Гуннның сол кезде Оркниде әйел ретінде таба алатын жалақысынан жоғары болғанын атап көрсетеді. HBC ресми саясаты еуропалық әйелдерді жұмысқа алуға тыйым салған, бірақ алғашқы халықтардың әйелдері компанияның бекеттерінде аспазшы және үй қызметшісі ретінде жұмыс істеген.

Шотландияны табу және Шотландияға оралу

1807 жылдың күзінде Ганн алыстағы бекеттерді жабдықтау міндеті тапсырылған бригадаға бекітілді және олармен бірге Мартин Фоллсқа, содан кейін қазіргі Солтүстік Дакота штатындағы Қызыл өзендегі Пембинадағы HBC бекетіне сапар шекті. Бұл алдамшылық 1807 жылдың 29 желтоқсанына дейін сақталды, сол күні Ганн Александр Генридің үйінде ұл бала тауып алды, алдында ауырып, Александр Генриден пана сұрағаннан кейін. Генридің күнделігінде былай делінген: «Мен бөлмеме қайтып келдім, көп ұзамай ол менің адамдарының біреуін жіберіп, менімен сөйлесуге рұқсат сұрады. Мен оған түстім де, оны оттың үстінде жатқанда, қатты зар аунап тұрғанын көріп таң қалдым. Ол маған қолын созып, өрескел дауыспен көмек сұрады, менің жаныма аянып, өзін бақытсыз, тасталып кеткен кемпір деп санаған менің ойымнан өзгеше екенін айтты. Бірақ ол Оркнейлік қыз, жүкті және шын мәнінде босануда екен. Осыны айтқанда ол жакетін ашып, көзіме әдемі дөңгелек ақ кеуделерін көрсетті. Шамамен бір сағаттан кейін ол сау ұл тауып алды, және сол күні менің коляскамда үйіне жеткізілді, ол жақын арада жазылып кетті». Баланың әкесі – Джон Скарт болған, ол Ганн Руперт жеріндегі қызметінде жиі байланысқан HBC қызметкері. Скарт Ганнның жынысын білгеннен кейін оның алдамшылығын әшкерелеумен қорқытып, оны зорлаған немесе азғырған деген болжам бар. Бала туғаннан кейін Ганн Мэри Фаббистер деп танылды, ал 1808 жылдың басында Олбаниге қайтаруға бұйрық берілді. Ол келгеннен кейін ол енді ер адамдармен жұмыс істеуге рұқсат етілмеді, керісінше, кір жууші ретінде жұмыс істеуге ұсынылды – бұл әйелдерге көбірек лайықты жұмыс. Ганн мен оның баласы үш жыл бұрын, 1809 жылдың 20 қыркүйегінде Руперт жеріне әкелген кемемен бірге Шотландияға қайтарылды. Ганн мен кішкентай Джеймс олардың күнәлі істеріне байланысты жас отбасыны жек көретін қалаға оралуға тиіс болды – неке институтын құрметтемей, жыныстық қатынас жасау. Ол онда кедейлікте өмір сүрді, 1861 жылы 81 жасында қайтыс болғанға дейін шұлық және қолғап тігуші болып жұмыс істеді.

Мұра

Изобель Ганнның өмірі кейіннен Одри Томас жазған тарихи көркем шығарманың, Стивен Скобидің "Изобель Ганнның балладасы" атты деректі поэманың негізіне айналды, сондай-ақ Энн Уилер режиссерлік еткен "Оркней жігіті: Изобель Ганнның тарихы" атты деректі фильмнің тақырыбы болды. Канадалық халық әншісі Айлин МакГанн да "Изабелла Ганн" балладасымен оған құрмет көрсетті.