Кіріспе

Адамға демалуға көмектесетін кез келген әдіс, процесс, процедура немесе іс-әрекет. Жеңілдік техникасы (сондай-ақ демалу жаттығулары деп те аталады) – адамға демалуға, тыныштық деңгейін арттыруға, немесе ауырсыну, алаңдаушылық, стресс немесе ашу сезімін азайтуға көмектесетін кез келген әдіс, процесс, процедура немесе іс-әрекет. Жеңілдік техникалары көбінесе стресті басқару бағдарламасының бір бөлігі ретінде қолданылады және бұлшықеттердің ширығуын азайтуға, қан қысымын төмендетуге, жүрек соғу мен тыныс алу жиілігін баяулатуға және басқа да денсаулыққа пайдалы әсерлерге ие. Жеңілдік терапиясы, яғни жеңілдік техникаларын қолдану, стресс, алаңдаушылық, депрессия және ауырсынуды емдеуге көмек ретінде әртүрлі жағдайларда қолданылуы мүмкін. Ол стрестің психологиялық және физиологиялық әсерлерін, мысалы, жүрек соғуының жеделдеуін, тершеуді және бұлшықеттердің ширығуын қамтиды. Жеңілдік техникаларының көптеген түрлері бар, оның ішінде прогрессивті бұлшықеттерді босаңсыту, автогендік жаттығу, бейнелеу арқылы басқару, биологикалық кері байланыспен демалу және тағы да басқа әдістер. Осылайша, жеңілдік техникалары стресс, ашу, алаңдаушылық және депрессиялық көңіл күйінен туындаған эмоционалдық ауырсынуға, сондай-ақ созылмалы ауырсынуға, бір жақты бұлшықеттерді пайдалануға, қолайсыз позаға, омыртқаның белгілі бір бөліктерінде қозғалыстың шектелуіне, дене шынықтыру кезінде дұрыс емес позаға және стрестік позаға көмектеседі. Көптеген жеңілдік техникалары бұлшықеттердің ширығуын азайту және физикалық немесе психикалық ауырсынуды басаздау үшін бірдей принципке негізделген. Кейде адамдар жеңілдік техникаларын қолданғаннан кейін жағымсыз әсерлер туралы хабарлайды.

Өмірбаян

Қазіргі және бұрынғы зерттеушілер әртүрлі әдістер арқылы физикалық және психикалық аурулар арасындағы байланысты зерттеді және демалу техникаларының әсерін қарастырды. Келесі әдебиет шолуында соңғы зерттеулердің қысқаша және айқын шолуы ұсынылады, бұл демалу техникаларын түсіну үшін негіз құрайды. 1865 жылы Клод Бернард сыртқы орта мен жағдайлардың өзгеруіне қарамастан, тұрақты ішкі ортаны – біздің ішкі үйлесімділігімізді сақтаудың өмір мен денсаулық үшін маңызды екенін байқаған. Сонымен қатар, созылмалы стресс факторлары жағымсыз салдарға әкелуі мүмкін, және олар адамдарда, әсіресе жиі кездеседі, мүмкін олардың жоғары танымдық қабілеттерінің арқасында, түрлі қиын өмірлік және жұмыстық жағдайларға үздіксіз стресс реакциясын тудыруы мүмкін. Психосоциалдық стресс факторлары мен созылмалы аурулар арасындағы байланыс күрделі және түрлі факторларға тәуелді, мысалы, стресс факторларының түрі, мөлшері және ұзақтығы, сондай-ақ жеке тұлғаның биологиялық сезімталдығы (генетика және туа біткен ерекшеліктері сияқты) және олардың үйренген қабылдау тәсілдері. 1980 жылдары жарияланған зерттеулер стресс пен денсаулық арасындағы байланысты күшейтті және бұрынғыдан гөрі кең ауқымды демалу техникаларының тиімділігін көрсетті. Бұл зерттеу ұлттық бұқаралық ақпарат құралдарының назарына іліккен, соның ішінде 1986 жылғы New York Times мақаласы. Соңғы зерттеуде прогрессивті бұлшықеттерді босаңсыту, терең тыныс алу және бейнелеуді басқару тәжірибесін жасаған қатысушылар бақылау тобымен салыстырғанда, статистикалық тұрғыдан айтарлықтай демалу деңгейіне жеткені анықталды. Оқуға дейін демалу деңгейінде маңызды айырмашылық болмаса да, барлық тәжірибелік топтар оқудан кейін бақылау тобымен салыстырғанда айтарлықтай жоғары демалу деңгейін көрсетті. Негізгі техникалар – прогрессивті бұлшықеттерді босаңсыту, автогенді жаттығу, бейнелеуді басқару және биокері байланыс көмегімен демалу.

Өте жылдам бұлшықеттердің серпілуі (PMR)

Прогрессивті бұлшықетті релаксациялау (ПМР) – 1920 жылдары доктор Эдмунд Джейкобсон әзірлеген ең маңызды және оңай меңгерілетін релаксация техникаларының бірі, ол релаксация техникаларын дамытуға негіз салды. Ол 14 түрлі бұлшықет тобын тиімді және қайта-қайта релаксациялауды қамтиды және мазасыздық, кернеулі бас аурулары, мигрень, ТМЖ, мойын ауыруы, ұйқысыздық, екіполярлық бұзылыс, алаңдаушылық, арқаның ауыруы, жоғары қан қысымы және т.б. сияқты жағдайларды емдеу үшін қолданылады. ПМР – бұл екі қадамдық практика, ол белгілі бір бұлшықет топтарында шиеленіс тудыруды, содан кейін оны босатуды және шиеленіс сезімі мен терең релаксация туралы сезінуді арттыруды қамтиды. Процесті бірнеше рет қайталау және стрестің алғашқы белгілерінде физикалық бұлшықеттердің релаксациясын тудыру үшін үнемі жаттығу жасау ұсынылады. ПМР-ды алғашқы рет орындағаннан кейін, максималды эффектке жету үшін кейбір бұлшықет топтарына қосымша шиеленіс және релаксация қажет болуы мүмкін. Доктор Эдмунд әдетте бұлшықеттердің шиеленісін азайтуды денеге дереу және үздіксіз жауап беру үшін «жаттығу» деп ұсынады. Сезімдерді белсенді түрде пайдалану және нақты контексттік ерекшеліктерге назар аудару арқылы, бейнелеуге бағытталған ойлар адамдарға жарқын және шынайы психикалық бейнелерді жасауға мүмкіндік береді, бұл ойша ұсынылған жағдайда күшті болу және оған толыққанды ену сезімін тудырады, бұл теріс ойлар мен сезімдерден назарды аударуға көмектеседі және релаксация мен тыныштық сезімін арттырады. Прогрессивті бұлшықетті релаксациялаумен (ПМР) бірге қолданғанда, ПМР бейнелеуі (ПМР ББ) жүрек айну мен құсу симптомдарын басқарудың және пациенттердің жалпы психикалық әл-ауқатын жақсартудың өте тиімді тәсілі болып табылады.

Табиғатқа негізделген және дәстүрлі ТМ

Зерттеулер табиғи ортамен байланыс пен денсаулық нәтижелері арасындағы бірнеше байланысты анықтады. Атап айтқанда, табиғатқа ұшыраудың танымдық қабілеттерді, мидың белсенділігін, қан қысымын, психикалық денсаулықты, физикалық белсенділікті және ұйқыны жақсартуға байланысты нақты дәлелдер бар. Дегенмен, жағдай мен контекстке байланысты, табиғи ортада уақыт өткізу арқылы мазасыздық симптомдарын басу әрқашан мүмкін болмауы мүмкін. Зерттеулер көрсеткендей, табиғатқа негізделген ГИ (жасыл инфрақұрылым) араласуларын енгізу табиғи ортаға қол жеткізудің шектеулі мүмкіндіктерін жеңіп, ГИ араласуларының тиімділігін арттыра алады. Жүрек соғуының, қан қысымының немесе бұлшық еттерінің кернеуінің өзгеруі туралы кері байланыс және нақты уақыт ақпаратын ұсынатын электрондық құрылғының көмегімен адамдар өздерінің релаксация деңгейін бақылауға, сондай-ақ стресске дененің қалай жауап беретінін тануға және реттеуге үйренеді.

Басқа әдістер

Адамдар демалу жағдайын жақсарту үшін әртүрлі техникаларды қолданады. Кейбір техникалар жеке орындалады; ал кейбіреулеріне басқа адамның (көбінесе тәжірибелі маманның) көмегі қажет; кейбіреулері қозғалысқа, ал кейбіреулері тыныш болуға бағытталған; басқа техникаларда түрлі элементтер қолданылады. "Ресми және пассивті демалу жаттығулары" деп аталатын белгілі бір демалу техникалары көбінесе тыныш отырып немесе жатып, ең аз қозғалыс жасап орындалады және "біршама шегініс" қамтиды. Суға батыру терапиясы (флотация терапиясы) – бұл жаңадан танымал бола бастаған техника, онда магний сульфатының (эпсом тұзы) ерітіндісі дене температурасына дейін жылытылып, адамға күш жұмсамай су бетінде қалуға мүмкіндік береді. АҚШ және Швецияда жүргізілген зерттеулер жиырма минуттан кейін күшті және терең демалуға қол жеткізілетінін көрсетті. Кейбір жағдайларда, суға батыру ауру мен стресті азайтуға және эндорфиндерді босатуға көмектеседі. Тіпті паркте серуендеу сияқты қарапайым әрекеттер де, себебіне қарамастан, демалу сезімін күшейтуге көмектеседі. Университеттердегі медицина студенттері үшін арнайы әзірленген жаңа демалу техникалары курсының мазасыздық, эмоционалдық тұйыққа тірелу және депрессияны азайтуда тиімді екені анықталды, бұл академиялық үлгерім мен бағаланған көрсеткіштерде айтарлықтай жақсаруға әкелді. Бұл курс енгізілуінің маңыздылығы зор, себебі медицина студенттері арасындағы стресске байланысты психикалық аурулардың таралуы жалпы халықтан әлдеқайда жоғары. Дегенмен, кейбір адамдар уайымның күшеюі, мазасыз ойлар немесе бақылау жоғалту қорқынышы сияқты жағымсыз әсерлер туралы хабарлаған жағдайлар да болды. Әсіресе, кейбір демалу техникалары белгілі бір медициналық немесе психикалық денсаулық мәселелері бар адамдарға қолайлы болмауы мүмкін. Сирек жағдайларда, бұл техникалар қазіргі симптомдарды күшейте алады. Мысалы, кейбір демалу әдістері эпилепсия, психикалық аурулар немесе зорлық-зомбылық немесе жарақат тарихы бар адамдарда симптомдарды тудыруы немесе нашарлатуы мүмкін екені туралы хабарлар бар.