Кіріспе

1941 жылы жазылған Роберт А. Хайнлайнның ғылыми-фантастикалық әңгімесі "Шешім қанағаттанғысыз" – американдық жазушы Роберт А. Хайнлайнның 1941 жылы жазылған ғылыми-фантастикалық әңгімесі. Онда АҚШ-тың Екінші дүниежүзілік соғысты аяқтау үшін ядролық қару жасауға жасаған тырабы және оның ел мен әлемге тигізген дистопиялық салдары сипатталады. Әңгіме алғаш рет Франк Крамердің суреттерімен бірге Astounding Science Fiction журналында жарияланды. 1940 жылдың қараша айында Astounding журналының редакторы Джон В. Кэмпбелл Хайнлайнға радиоактивті шаңды қару ретінде қолдану туралы әңгіме жазуды ұсынды, тіпті оның егжей-тегжейлі сценарийін де берді. Хайнлайн Кэмпбеллдің сценарийін қабылдамай, "Сыртқы саясат" деп аталатын басқаша әңгіме жазып, 1940 жылдың желтоқсанында Кэмпбеллге "Мен бастапқы идеяны толығымен өзгерттім, кері бұрып, сілкіп, мүлдем жаңа оқиға жасадым" деген түсіндірмемен жіберді. Кэмпбелл осы туындыны тез қабылдап, атауын "Шешім қанағаттанғысыз" деп өзгертті; ол 1941 жылдың мамыр айындағы санында Хайнлайнның "Ансон Макдональд" псевдонимімен жарық көрді. "Ғәлем" әңгімесі де сол нөмірде Хайнлайнның нақты атымен жарияланды. Бұл әңгіме 1966 жылы "Роберт А. Хайнлайнның әлемі", 1980 жылы "Кеңейтілген Ғәлем" және 2005 жылы ғылыми-фантастикалық кітап клубының антологиясы "Off the Main Sequence: The Other Science Fiction Stories of Robert A. Heinlein" жинағына енді. 1967 жылы итальян тілінде, ал 1972 жылы неміс тілінде аудармалары жарық көрді.

Сюжет

Джон ДеФриз, баяндамашы, Клайд С. Мэннингтің сайлауалды штаб жетекшісі, жаңадан сайланған конгрессмен және жүрек ауруына байланысты медициналық комиссия алған әскери қызметкер. ДеФриз конгрессменді таңдады, өйткені "ол либерал болғанмен, консерваторлардың қолдауын тартуға жететіндей" қатайып білді. 1941 жылы Мэннинг полковник шенімен қайта әскери қызметке шақырылып, ДеФристі адъютанты етіп алады. Ол нацистерден бұрын ядролық қару жасау мақсатымен құпия, ең жоғары басымдыққа ие жобаны шексіз қаржымен басқаруға тағайындалады. 1944 жылға дейін жоба аз ғана нәтижелерге жетеді. Екінші дүниежүзілік соғыс тоқтап қалады; британдықтар мен немістер бір-бірінің қалаларын бомбалауды жалғастырады, ал АҚШ, Еуразиялық Одақ (бұрынғы Совет Одағының жаңа аты) және Жапония бейтараптығын сақтайды. Мэннинг Чесапик шығанағында балықтардың өліп жатқанын естіп, доктор Эстель Карстың жасанды радиоактивті материалдарға жасаған зерттеулерінің қалдықтары осы жерге төгіліп жатқанын біледі. Ол урандағы жасанды бөлінуді алғаш сипаттаған Отто Ханның зертханалық ассистенті болды және Германиядан "погромнан қашу үшін" қашып кетті. Карст радиоактивті материалдарды медициналық мақсаттар үшін зерттейді, бірақ Мэннинг оның радиологиялық қару ретіндегі әлеуетін көреді. Карстың қарсылығына қарамастан, 1944 жылдың соңына қарай АҚШ-та 10 000-ға жуық "бірлік" радиоактивті шаң бар, "бірлік" дегеніміз – "қалыпты таралу кезінде мың адамды жоюға жететін" мөлшер; Берлин сияқты ірі қаланың тұрғындарының барлығын өлтіруге жеткілікті. Мэннинг құпияны білетін барлық адамды, өзінің де ішінде, өлімге кесуге және барлық құжаттарды жоюға бұйрық беруді ойлайды. Бірақ ол осы қадамнан бас тартады, себебі оны немістер немесе орыстар қайтадан таба алады. Керісінше, 1945 жылы Мэннинг президентті Германияға қарсы шаңды қолдануға көндіреді. Америка ресми түрде соғысқа қатыспағандықтан, американдықтар британдықтарға шаңды береді, бірақ британдықтар соғыстан кейінгі әлемде АҚШ-тың толық үстемдігін қабылдауы шартымен. Американдықтар немістерге шаңның малға тигізетін әсерін көрсетіп, Германия үстінен парақшалар тастап, президенттің фюрермен сөйлесуін қамтамасыз етеді, бірақ немістер капитуляциялаудан бас тартады. Ұшақтар Берлинге шаңды шашып, тірі қалғандар болмайды. Нацистік режим құлайды және жаңа үкімет капитуляциялайды. Карст өзін шаңға ұшыратып, өліп қалады. Мэннинг кабинетке жаңа жағдайдың қыр-сырын ескертіп, ядролық қарулану жарысы, өзара толық жойылғандық және екінші соққы мүмкіндігі туралы түсініктерді енгізеді. Ол президентті және кабинетті американдық ядролық монополия әлі сақталғанда оны пайдалану керек деп сендіреді. Еуразиялық Одақ сияқты кез келген басқа держава осындай шаң жасап, бірнеше апта ішінде АҚШ-ты бомбалауы мүмкін. Конгрессмен Мэннинг президентті Конгрестің мақұлдауына уақыт жоқ екенін және Конституцияны айналып өту қажеттігіне көндіреді. АҚШ әлемнің қалған бөлігінің бірден және шартсыз капитуляциясын талап ететін "Бейбітшілік жариялағысы" шығарады. Барлық мемлекеттер қарусыздануға және барлық ұзақ қашықтықтағы азаматтық және әскери ұшақтарды тапсыруға міндетті, себебі кез келген ұшақ шаңды таратуға қабілетті. Әуе тасымалына қойылған тыйым АҚШ-қа да қатысты; әскерилер қажетті азаматтық әуе қатынастарын басқарады. Әлемнің көп бөлігі осы талаптарды орындайды. Еуразиялықтар Мэннинг ескерткендей, шаңды өздері де ойлап тапты және күтпеген шабуыл жасайды. "Төрт күндік соғыстағы" американдық жеңіске Мэннинг үлкен үлес қосады, ол шабуылдан бұрын Конгресс пен президентті Вашингтондан тыс жерге шығарып, Нью-Йорктің обадан босатылуы туралы жалған ақпарат таратады; дегенмен, Манхэттенде 800 000-ға жуық адам қаза табады. Еуразиялық құжаттар Мэннингтің конституцияға қайшы саясатын толық растайды; президент Конгрестің мақұлдауын күткен болса, Америка соғысты жеңіліске ұшырар еді. Мэннинг жаңа Бейбітшілік патрулінің өмір бойына басшысы болады, радиоактивті шаң мен оны жеткізе алатын ұшақтарға әлемдік монополияға ие болады. Ол кез келген нәсіл, түс, ұлттан патрульдік офицерлерді оқыту үшін мектептер ашады. Олар аспанды қарауылдап, өз елдерінен басқа елдердің "бейбітшілігін сақтайды" және қызмет мерзімі аяқталғанша өздерінің туған жерлеріне оралуға тыйым салынады; "комиссия мен жарысқа ғана міндетті және мұқият дамыған корпустық рухпен біріктірілген, әдейі шетелге шығарылған янзарийлер тобы". Мэннинг Патрульдің бастапқы жоспарларын аяқтауға үлгермейді. 1951 жылы президент ұшақ апатында қаза табады; оның изоляционисттік ізбасары Мэннингтің отставкаға кететінін талап етеді және Патрульді таратуға ниеттенді. Мэннинг президентпен дауласып тұрғанда, радиоактивті шаңмен жүктелген және американдық емес пилоттар басқаратын ұшақтар пайда болады. Мэннинг өзін-өзі өлтіруге және АҚШ-тың астанасын "әлемдік бейбітшілікке қатер" деп санайтын кез келген жер сияқты қарауға дайын. Ол қақтығысты жеңіп, әлемнің даусыз әскери диктаторы болады. ДеФриз (өзі радиациялық уланудан қайтыс болып бара жатқан) Мэннингтің, қазірде жер бетіндегі ең жек көрілетін адамның, Патрульді тұрақты және сенімді етуге қабілеттілігіне күмәнданады. Мэннингтің қанша уақыт өмір сүретінін, оның әлсіз жүрегін ескере отырып, білу мүмкін емес. Баяндамашы қорытындылайды:
Өзім үшін, мен ешбір адамның немесе адамдар тобының біздің, көршілеріміздің, барлық адамдардың, барлық жануарлардың, барлық тірі нәрселердің өмірі мен өлімі туралы билігі бар әлемде бақытты бола алмаймын. Мен ешкімнің мұндай билігі болғанын қаламаймын. Және Мэннинг де қаламайды.

Тақырыптар

"Шешім қанағаттандырмас" ядролық қаруды жасаудың көптеген аспектілерін және олар тудыратын қиындықтарды дәл болжады, президент Рузвельт генерал Лесли Гроувс басқарған Манхэттен жобасын санкциялағанға дейін бір жыл бұрын. Ғылыми кеңесшілер 1943 жылы Гроувске "Радиоактивті материалдарды әскери қару ретінде қолдану" тақырыбында меморандум жазды: Радиоактивті соғысты қолдануға болады Эвакуацияланған аумақтарды ірі қалаларға қарсы тұруға жарамсыз ету үшін, үрей тудыру және азаматтық халық арасында құрбандықтар жасау үшін. Материалды тыныс алған кезде адам өліміне жеткізу үшін қажет мөлшері өте аз. Бір миллионнан бір бөлігі грамм адам денесінде жиналғанда өлімге себеп болатыны естілді. Бұл Хайнлайннің болашақ тарихының бөлігі болмаса да, оқиға Хайнлайннің туындыларында "Патрульдің" алғашқы пайда болуын көрсетеді. Бейбітшілікті сақтауға толыққанды берілген ұшқыштардың ерекше ордені туралы ұғым Хайнлайннің кейінгі жұмыстарында, соның ішінде "Ұзақ күзет" атты әңгімесінде қайтадан пайда болады. "Жастарға арналған" Space Cadet Патруль кадеттерінің оқуы мен идеологиялық тәрбиесін сипаттайды. Кадеттерге басқаның елі немесе планетасы туралы сұрамауға, Ривераға құрмет көрсетуге және оған еліктеуге тырысуға үйретеді, ол өз туған қаласын ядролық бомбалауға бұйрық берген және жарылыста өзі де қаза тапқан аңызға айналған Патрульші. "Шешім қанағаттандырмас" Хайнлайннің ядролық қаруларға деген қызығушылығының бастауын білдірді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Хайнлайн ядролық қарулану жарысының өте маңызды мәселе деп сенді. Ол 1940 жылдардың ортасында ядролық соғыс туралы бірнеше жұмыс жазды, мысалы "Америка Құрама Штаттарының соңғы күндері", "Тірі қалуға қалай дайындалу керек" және "Аспаннан келген пирог", бірақ "Айдың артында" еңбегінен басқа, олар баспагерлер тарапынан қабылданбады. Хайнлайн былай деп жазды: Мен Хиросимадан кейінгі дәуірге жарық түсіру мақсатында тоғыз мақала жаздым, мен ешқашан бірде-бір жазбада осылай көп жұмыс істемедім, астарында осылай мұқият зерттемедім, (қасіретті және қорқынышты) хабарды қызықты және оқуға оңай етуге осылай тырысқан емеспін. Мен оларды коммерциялық нарыққа ұсындым, ақша табу үшін емес, бірақ адамдарға әсер етуге мүмкіндігі бар жалғыз үгіт-насихатты редакторлар ақша табушы клиенттер көңіл көтеретініне сеніп сатып алатын әдемі безендірілген түрінде ұсындым. Менің жұмысым онша әдемі болған жоқ. 1980 жылы ол оларды "Expanded Universe" журналында "Шешім қанағаттандырмас" мақаласымен бірге жариялады.

Кейінгі көркем әдебиеттегі көріністер

1984 жылы Вернор Виндждің "Бейбітшілік соғысы" романында әскери зерттеуші ғалымдар "бобблер" деп аталатын құрылғыны ойлап тауып, оның көмегімен әлемді басып алып, осылайша әлемдегі бейбітшілікті күштеп орнатуға ұқсас жағдай туындайды.