Кіріспе

Экономикадағы теңдеу Микроэкономикада, Евгений Слуцкийдің есімімен аталған Слуцкий теңдеуі (немесе Слуцкий сәйкестігі) Маршалл (компенсацияланбаған) сұранысының өзгеруін Хикс (компенсацияланған) сұранысының өзгеруіне байланыстырады, ол өйткені пайдалылықтың белгіленген деңгейін сақтау үшін өтемақы береді. Слуцкий теңдеуінің екі бөлігі бар, атап айтқанда, алмастыру эффектісі және табыс эффектісі. Жалпы алғанда, алмастыру эффектісі тұтынушылар үшін теріс болуы мүмкін, өйткені ол таңдауды шектейді. Ол бұл формуланы баға өзгерген кезде тұтынушының реакциясын зерттеу үшін жасаған. Баға өскенде, бюджет жиыны ішке қарай жылжиды, бұл сұраныстың азаюына себеп болады. Ал баға төмендегенде, бюджет жиыны сыртқа қарай жылжиды, бұл сұраныстың артуына әкеледі. Алмастыру эффектісі салыстырмалы баға өзгеруінің нәтижесі, ал табыс эффектісі табыстың босатылуының нәтижесі. Теңдеу бағаның өзгеруінен туындаған тауарға сұраныстың өзгеруі екі эффектінің нәтижесі екенін көрсетеді:

алмастыру эффектісі: тауардың бағасы өзгергенде, егер тұтынушының тұтынуы бірдей болса, оның орнына арзандаған тауарға сұраныс артады, бұл тұтынушыға басқа тауарларды сатып алуға мүмкіндік береді. табыс эффектісі: бағаның төмендеуі нәтижесінде тұтынушының сатып алу қабілеті артады, сондықтан тұтынушы енді жақсырақ өнімдерді немесе бірдей өнімдердің көбірек мөлшерін сатып ала алады, бұл өнімнің өзі қалыпты тауар ма, әлде төмен сапалы тауар ма екеніне байланысты. Слуцкий теңдеуі i тауарға сұраныстың өзгеруін j тауар бағасының өзгеруіне жауап ретінде бөлшектейді:

мұнда Хикс сұранысы және Маршалл сұранысы, баға деңгейлерінің векторында , байлық деңгейі (немесе, баламалы түрде, табыс деңгейі) және бастапқы баға мен табыста пайданы максимизациялау арқылы берілген тұрақты пайдалылық деңгейі, формалды түрде жанама пайдалылық функциясы арқылы беріледі. Теңдеудің оң жағы u пайдалылық деңгейінде ұстап тұрған i тауарға сұраныстың өзгеруіне тең, j тауардың сұраныс мөлшеріне көбейтілген байлықтың өзгеруі. Оң жақтағы бірінші термин алмастыру эффектісін, ал екінші термин табыс эффектісін білдіреді. Пайдалылық байқалатын болмағандықтан, алмастыру эффектісі тікелей байқала алмайды, бірақ оны Слуцкий теңдеуіндегі басқа екі терминге сілтеме жасай отырып есептеуге болады, олар байқалатын. Бұл процесс кейде сұраныс өзгеруінің Хикс ыдырауы деп аталады. Теңдеуді серпімділік тұрғысынан қайта жазуға болады:

мұнда εp - (компенсацияланбаған) баға серпімділігі, εph - компенсацияланған баға серпімділігі, εw,i - i тауардың табыс серпімділігі, ал bj - j тауардың бюджет үлесі. Жалпы алғанда, қарапайым сөздермен айтқанда, Слуцкий теңдеуі сұраныстың жалпы өзгеруі табыс эффектісінен және алмастыру эффектісінен тұрады және екі эффектінің жиынтығы сұраныстың жалпы өзгеруіне тең болуы керек. Жоғарыдағы теңдеу пайдалы, өйткені ол сұраныстың өзгеруі әртүрлі тауар түрлерін көрсетеді. Алмастыру эффектісі әрқашан теріс болады, өйткені бейтараптық қисықтары әрқашан төмен қарай еңіседі. Алайда, бұл табыс эффектісіне қатысты емес, өйткені ол тауардың тұтынуы табысқа байланысты қалай өзгеретініне байланысты. Қалыпты тауарға түсетін табыс эффектісі теріс, ал егер баға төмендесе, сатып алу қабілеті немесе табыс артады. Керісінше, бағалар өсіп, сатып алу қабілеті немесе табыс төмендесе, сұраныс та төмендейді. Жалпы, барлық тауарлар "қалыпты" емес. Кейбір тауарлар экономикалық мағынада төмен сапалы болып табылады. Алайда, бұл олардың сапасы нашар дегенді білдірмейді, керісінше, олардың табысқа қатысты теріс профилі бар, өйткені табыс өскен сайын тұтынушылардың тауарды тұтынуы төмендейді. Мысалы, азық-түлік сатып алуға ақшасы жетпейтін тұтынушылар тез дайындалатын лапша сатып алады, бірақ бұл өнім әдетте адамдар күнделікті тұтынатын нәрсе ретінде қарастырылмайды. Бұл ақшалай шектеулерге байланысты; байлық өскен сайын тұтыну азаяды. Бұл жағдайда алмастыру эффектісі теріс, бірақ табыс эффектісі де теріс. Кез келген жағдайда, бағаның өсуі кезінде алмастыру эффектісі немесе табыс эффектісі тауардың түріне байланысты оң немесе теріс болуы мүмкін:
+Жалпы эффектіАлмастыру эффектісіТабыс эффектісі +Алмастыру тауарларыАлмастыру тауарларыТөмен сапалы тауарларҚосымша тауарларТөмен сапалы тауарларҚалыпты тауарлар

Дегенмен, жалпы эффектінің әрқашан теріс болатынын, егер төмен сапалы қосымша тауарлар туралы айтылса, айту мүмкін емес. Мысалы, алмастыру эффектісі мен табыс эффектісі қарама-қарсы бағытта әрекет етеді. Жалпы эффект қай эффектің күшті екеніне байланысты болады.

Гифен тауарлары

Гиффен тауары – бағасы көтерілгенде сұранысы артатын өнім, ол төмен сапалы тауарлардың ерекше түрі болып табылады. Кірістің өте төмендеуі кезінде, кірістің әсері алмастыру әсерінен күшті болып шығады, нәтижесінде бағаның өсуіне байланысты сұраныстың жалпы өсуі байқалады. Сұраныстың өзгеруін таза алмастыру әсері мен кіріс әсеріне бөлген Слюцкий әдісі Гиффен тауарлары үшін сұраныс заңының неге орындалмағанын түсіндіреді.