Кіріспе

Кореялық каллиграф (1786–1856)

Ким Чжон Хуй (хангул=김정희, ; 1786–1856) Кореяның кейінгі Жосон кезеңінің ең танымал каллиграфтарының, эпиграфистерінің және ғалымдарының бірі болды. Ол Кёнджу Ким руының мүшесі еді. Ол әртүрлі өнер есімдерін қолданды: Вандан (阮堂), Чуса (秋史), Едан (禮堂), Сиам (詩庵), Гвапа (果坡), Ногва (老果) және т.б. (кейбір есептер бойынша 503-ке дейін). Ол корей эпиграфиясын өзгерткені және ежелгі корей және қытай эпитафияларын зерттеу нәтижесінде "Чуса че" (хангул=秋史體) стилін жасағандығы үшін ерекше атаққа ие. Оның тұқымдас бояумен салған суреттері, әсіресе орхидеялар, да жоғары бағаланады. Ғалым ретінде ол Силхак (Практикалық Білім) мектебіне, сондай-ақ Пухак (北學, "Солтүстік Білім") мектебіне жатты. Ол король Ёнджоның екінші әйелі, королева Чжонсунмен туыс болды, ал асырап алған анасы Нам Ян Хонг арқылы король Годжонның (高宗, кейін 光武帝 Гвангму императоры аталды, 1852–1919) әкесі болуға тиіс болған Намён Гун И Гумен туысқандық байланысы болды. Хунгсон Дэвонгун (興宣大院君, 1820–1898), король Годжонның әкесі, оның регенті және белгілі каллиграф, біраз уақыт Кимнің шәкірті болған.

Ерте өмір

1786 жылы Ким қазіргі Оңтүстік Чунчхон провинциясының Есан қаласындағы отбасылық үйде дүниеге келді. Ол - аға ұл. Оның туған әкесі Ким Но Гён (金魯敬, 1766–1840), әкесінің әкесі Ким И-жу (金頤柱, 1730–1797) және арғы атасы Вёльсеоңги Ким Хан Син (月城尉 金漢藎, 1720–1758) болды, ол Йонгджо патшасының екінші қызы, ханшайым Хвасунмен (和順翁主, 1720–1758) үйленген. Оның ата-бабалары мен туыстары көптеген жоғары әкімшілік лауазымдарды иеленген, ал кейбіреулері каллиграфия өнерімен танымал болған. Оның анасы Гиге Ю руынан шыққан, Ю Юнжудың (兪駿柱) қызы, ол Гимхэ қаласының губернаторы болған. Ол бала кезінен-ақ керемет каллиграф болған деп есептеледі. 7 жасында белгілі ғалым Чхэ Че Гонг (蔡濟恭, 1720–1799) отбасылық үйінің қақпасына жапсырылған, көктемнің басталуын білдіретін "Ипчун Дагиль Чхонха Дапёнчхун" (立春大吉 天下太平春) деген сәттілік белгісін көргенде қатты таңырқанған. 15 жасынан бастап ол Бухак (北學, "Солтүстік білімі") ғалымы Пак Чегадан (朴齊家, 1750–1805) білім алды.

Жастық шағы

1790 жылдары отбасының басшысы, оның үлкен ағасы Ким Но Ён (金魯永, 1747–1707) жер аударылды, ал тағы бір ағасы сондай-ақ оның әкесі мен анасы да қысқа мерзімде қайтыс болды. Ким Чжон Хуйді Ким Но Ён (бірнеше қызы бар, бірақ ұлы жоқ) асырап алуы және отбасының келесі басшысы болуы шешілді. 1800 жылы, 15 жасында, ол Хансан И руының (閑山李氏) мүшесімен үйленді. Сол жылы Жоңғо патшасы қайтыс болды, ал бұрынғы патша Йонджоның жесірі Жоңсун патшайымы, жаңа патша бала болғандықтан, регент атанды. Ким Чжон Хуидің туған әкесі отбасының регентпен байланысының арқасында жоғары дәрежеге көтерілді.

Жастық шағы

1801 жылы Ким Чжон Хуйдің туған анасы 34 жасында қайтыс болды. 1805 жылы патшайым Чжонсун қайтыс болды, ал Ким Чжон Хуйдің жас әйелі одан кейін бірнеше апта ішінде қайтыс болды. Сол жылы оның ұстазы Пак Джега да дүние салды және осы көптеген өлімдер оның бұрыннан бар буддизмге деген қызығушылығын одан әрі күшейтіп, көңіл тыныштығы мен мән табуға ықпал етті. Оның асырап алған анасы да шамамен осы кезде қайтыс болды, және оның үшін аза тұрғаннан кейін, 1808 жылы Еан И руынан (禮安 李氏) шыққан, өзінен сәл кіші екінші әйеліне үйленді. 1809 жылы төменгі Gwageo азаматтық емтиханында бірінші орынға ие болды.

Қытайға сапар

1810 жылы оның туған әкесі Цинь Қытайына жыл сайынғы елшілікке вице-елші болып тағайындалды және ол онымен бірге Қытайда шамамен 6 ай өткізді. Ол жерде ол Вэн Фанган (翁方綱, 1733–1818) және Руан Юань (阮元, 1764–1849) сияқты көрнекті ғалымдармен танысты, олар оның қабілетін таныды. Ол сол жерде, әсіресе, тарихи құжаттарды зерттеген болуы мүмкін. Руан Юань оған каллиграфия туралы "Су Чжай Биджи" (蘇齋筆記) кітабын сыйлады, ал Ким Кореяға оралғаннан кейін олармен хат алмасуын жалғастырды. Отанына оралғаннан кейін ол біршама уақыт бойы қандай да бір лауазымға тағайындалмады, бірақ Солтүстік мектебін оқуын және қатаң неоконфуциандыққа сын бағытқан эсселер жазуын жалғастырды. Ол сондай-ақ ежелгі стелалардағы жазуларды зерттеп, тарихи зерттеулермен айналысты. 1815 жылы құрметті Чжоуи алғаш рет Сеулге келіп, Ким Чжон Хуймен кездесті. Осы кездесу терең және ұзаққа созылған қарым-қатынастың бастауы болды. Бәлкім, осы уақыттан бастап Ким шай ішуді бастаған шығар, білу мүмкін емес.

Ұлттық емтихандардың сәтті өтуі

1819 жылы күннің тотығу жылында өткізілген Gwageo ұлттық емтиханын сәтті тапсырып, ол құпия инспектор және мұрагер ханзаданың тәрбиешісі лауазымдарына көтерілді. Ханзаданың қазасынан кейін билік консервативті Андонг Ким руына өтті, ал Кимнің шені төмендетілді, ал оның асырап алған әкесі бірнеше жылға, 1834 жылға дейін жер аударылды. 1835 жылы Хёнжон патша таққа отырғаннан кейін, отбасының бағы өзгерді және Ким Чжон Хуй министрлік шенге ие болды. Сол жылы ол Даэдун са храмындағы (大芚寺), қазір Дэхың са деп аталатын, Венералық Чо Уиді (Вен. Чо уи) кездестірді.

Жер аудару

Жосон патшасы Суньджоның (1800-1834) 1834 жылдың соңында қайтыс болғаннан кейін, Суньджоның әйелі және Андоң Ким руының мүшесі, патшайым Суньвон, оның немересі Хёнжонг (憲宗, 1827-1849) әлі бала болғандықтан патша болып жарияланғаннан кейін, зор билікке ие болды. Патшайым Ким оның регенті болды. Фракциялық таластар күшейіп, 1840 жылы Қытай елшілігіне қатысуға тиіс болған Ким Чжон Хуй Джеджу аралына жер аударылды. 1842 жылдың соңында оның әйелі қайтыс болды. Соңғы ақырда, 1849 жылдың басында оған үйіне оралуға рұқсат берілді. Осы жер аударылған жылдары ол Корея және Қытай тарихының ең ерте кезеңдеріне жататын үлгілерді зерттеу негізінде "Чуса стилі" деп аталатын каллиграфиялық стильді дамытты. Жер аударылған кезде және үйге қайтқаннан кейін ол құрметті Чо Уиді қазіргі Дэхыңса ғибадатханасы орналасқан Ильчи ам усасында кездестірді. Чо Уи ғибадатханадағы бірнеше құрылыс жобаларын Кимнің жер аударылған кезінде көмектесу үшін арнады және оған Чеджудоға 5-6 рет барып, шай сыйлады. 1844 жылы Джеджу аралында жер аударылған кезінде ол ең танымал сиялы суретін жасады, ол көбінесе "Сехандо" немесе "Вандан Сехандо" (阮堂歲寒圖, 'Вандан' Кимнің ең көп қолданылатын 'Хо' есімдерінің бірі; 'Сехан' – айдың жаңа жылына дейінгі қаһарлы суық, 'до' – сурет) деп аталады. Ол оны шәкірті И Сан Чжоққа (李尙迪, 1804–1865) достығы үшін, соның ішінде Қытайдан құнды кітаптар әкелгені үшін алғыс ретінде сыйлады. Суретте екі бұралаң қарағайдың арасында орналасқан қарапайым үйдің сызбасы бейнеленген. Оның жанында И Сан Чжоққа алғыс айтатын мәтіндер бар. И – ерекше тұлға, ақын және каллиграф, ол 12 рет Қытайға барып, ондағы ғалымдардың үлкен құрметіне ие болды. 1845 жылы И суретпен Қытайға оралды және оны кездескен ғалымдарға көрсетті. Олардың 16-сы суреттің сол жағына бекітілген, ұзын түрме жазуды құрайтын мақтау колофонын жазды. И Кореяға оралғаннан кейін корей ғалымдары да өздерінің құрметтерін қосты, нәтижесінде сурет салу, поэзия және каллиграфияны біріктіретін бірегей жиынтық туынды пайда болды. 1849 жылы патша Хёнжонгтың қабірін көшіру туралы даулар болды, онда Ким Чжон Хуидің досы Квон Дон Ин қатысты. Нәтижесінде екеуі де жер аударылды, Ким 1850-1852 жылдары алыс солтүстікте, Хамгёң провинциясының Букчхон қаласында тұрды.

Соңғы жылдар

Солтүстік жер аударылғаннан кейін ол Гвачхонға (Сеулдің оңтүстігінде, туған әкесінің жерленген жеріне жақын) Гважи Чоданг (瓜地草堂) деп аталатын үйге қоныстанды. 1856 жылы ол қазіргі Сеулдің Гангнам ауданындағы Бонгенса ғибадатханасында біраз уақыт тұрып, монах болған дегенді айтады. Кейін сол жылы ол Гвачхондағы үйіне оралып, қайтыс болған күніне дейін жазуын жалғастырды. Оның қайтысынан кейін шәкірті Нам Бьёнгил және басқалар 1867 жылы оның хаттарының жинағын (Ванданг Чёкдок 阮堂尺牘) және өлеңдерін (Дамьён Джайсиго 覃糧齋詩藁) дайындап басып шығарды; ал оның басқа жазбаларының жинағы (Ванданг Джип 阮堂集) 1868 жылы жарық көрді. Оның барлық шығармаларының толық жинағы (Ванданг Сонсэнг Чонджип 阮堂先生全集) 1934 жылы оның шөбересі Ким Икхван (金翊煥) тарапынан жарияланды.

Жетістіктер

XIX ғасырдың аяғында Ким Чжон Хуидің корей ғалымдарына ықпалы зор болды. Ол шамамен 3000-ға жуық шәкірт тәрбиелеген және 19-ғасырдың соңында Гаехвапа ағарту партиясына айналған жаңару үрдісінің жетекшісі саналды. Оның ізімен кеткендердің арасында Шин Ви (申緯, 1769–1845), О Гьён Сёк (吳慶錫, 1831–1879), Мин Тэ Хо (閔台鎬, 1834–1884), Мин Гю Хо (閔奎鎬, 1836–1878), Ган Ви (姜瑋, 1820–1884) есімдері бар. Оның басты ғылыми қызығушылығы тарихи құжаттар мен ескерткіш жазуларды зерттеу болды. Ол осы мәселелер бойынша Қытайдың көрнекті ғалымдарымен хат алмасып тұрды. Ол ең әйгілісі Бухан тауындағы Силла патшасы Цзиньхеннің (540–576) сапарына арналған стеланы шешіп, анықтағаны үшін танылды. Ол каллиграфия, сиямен салынған суреттер, сондай-ақ проза мен поэзиядағы еңбектерімен есте қалды. Ол белгілі бір досына орхидея суретін сыйға тартқанда өзіне ерекше Хо (қалам аты) таңдауды әдетке айналдырды, осылайша замандастары арасында осындай көп аты бар адам ретінде танылды.

Буддизм

Ким Чжон Хуй бала кезінен будда ғибадатханаларына жиі баратын. 1805 жылы немесе сол кездері жақын адамдарының кенеттен қайтыс болуы оны буддалық тәжірибесін тереңдетуге итермелегені туралы мәліметтер бар. Оның каллиграфиялық еңбектері арасында буддалық сутралар мен басқа да мәтіндердің бірнеше көшірмелері сақталған. Ол Daeheung sa, Bongeun sa және басқа да ғибадатханалар залдарына атау тақталарын жазды. Практикалық оқыту дәстүрінің реформаторлары қатаң зайырлы неоконфуциандық философияға қарсы реакциясының бір бөлігі ретінде католиктік немесе буддизмге қызығушылық танытты. Ол әсіресе Чхоуи Сёнса (草衣禪師, Уисэон (意恂, 1786–1866) және Бэкпа Даэса (白坡大師, Гынсон 亘璇, 1767–1852) есімді монахтармен жақын қарым-қатынаста болды. 1815 жылы Чхоуи Сеулге алғаш рет барып, көптеген жоғары білімді ғалымдармен тығыз қарым-қатынас орнатты, олардың бірнешеуі Қытайда болған, олар оның достары мен ізбасарлары болды. Бұлардың ішінде король Чжондзоның (正祖 r. 1776–1800) күйеу баласы, Хагео доин Хонг Хён Джу 海居 道人 洪顯周 (1793–1865) және оның ағасы Йончон Хонг Сок Джу 淵泉 洪奭周 (1774–1842), Дасан Чжон Як Ённың ұлы, Унпо Чжон Хак Ю 耘逋 丁學游 (1786–1855), сондай-ақ Ким Чжон Хуи және оның ағалары Санчон Ким Мён Хуи 山泉 金命喜 (1788–1857) және Гемми Ким Сан 琴糜 金相喜 (1794–1861) кірді. Буддалық монахтың, қоғамдағы ең төменгі дәрежедегі адам ретінде қаралатындығына қарамастан, конфуциандық элита мүшелері тарапынан ақын және ойшыл ретінде танылуы өте ерекше жағдай еді. Монах ретінде Чхоуиге Сеул қаласының қабырғаларына кіруге рұқсат етілмеген, сондықтан ол астананың шығыс қақпасының сыртындағы Чонгянгса ғибадатханасында немесе солтүстік төбелердегі шағын ғибадатханада тұрып, осы ғалымдардың келуін күтетін. Ким Чжон Хуи Сеонның басқа бір танымал шебері Бэкпа Гынсонмен (白坡 亘璇, 1767–1852), Сеонмун сугьёнг (禪文手鏡 Сеон әдебиетінің қолды кітабы) еңбегін жазғанмен пікір келіспеушілікке түсті. "Бэкпа Манджэунсиподжо" (白坡 妄證十五條 Бэкпаның қартайғандығы туралы он бес белгі) атты еңбегінде Ким былай деп жазды: "Сеонның шындығы тігіссіз жаңа киім сияқты, көктегі киімдей. Бірақ киім адам баласының шеберлігімен жамалып, тозған киімге айналады". Бэкпа кейбір дәстүрлердің басқаларынан артық екенін айтқан, ал Ким мұндай талас-тартыстарды уақытты ысырап ету және Сеонның мәнін түсінбеу деп есептеді. Дегенмен, 1852 жылы Бэкпа Хваом са ғибадатханасында қайтыс болғанда, Ким оған эпитафия жазды: 華嚴宗主白坡大律師大機大用之碑. [6]