Кіріспе

Басшылық жүйесіне негізделген саяси жүйенің жоғары деңгейдегі басшысы – аймақтық немесе жергілікті билікке ие, басшылық жүйесімен басқарылатын мемлекеттегі ең жоғары саяси басшы. Бұл термин антропологиялық және археологиялық теорияларда бірнеше әміршіліктердің билеушілеріне немесе өзгелерін бағындырған, ерекше қуатты әміршіліктердің билеушілеріне сілтеме жасау үшін кейде қолданылады. Ағылшын тілділер ең басты басшыларды Түпкілікті американдық конфедерациялар мен аймақтық басшылықтарда анықтады, мысалы, Поухатан конфедерациясы және Солтүстік Американың Чесапик шығанағы аймағында еуропалық отаршылар кездескен Пискатауй тайпасы. Виктория дәуірінде ең басты басшы британдық колониялық әкімшілер жасаған және Британ империясының Азия мен Африкадағы колонияларында қолданылған ресми атақ болды. Олар бұл атақты тек британ монархына тиесілі екенін қамтамасыз ету үшін "патша" сөзінің орнына пайдаланды. "Басшы" атағы аудандық және қалалық әкімшілерге қатысты қолданылғандықтан, билеуші монарх пен жергілікті аристократияны ажырату үшін "ең басты" деген сөз қосылды. Бұл атақ 283 және 289 жылдар аралығында олардың басшысы ретінде қолданылған және Руран конфедерациясымен мемлекеттік атақ ретінде пайдаланылды. Кейіннен түркі халықтары мен моңғолдар Азияның қалған бөлігіне жеткізгенге дейін оны Гөктүрктер қабылдады. VI ғасырдың ортасында парсыларға "Түріктердің қағаны – патшасы" деп белгілі болды.

Жаңа Зеландия

Арки Нуи, Ngati Tuwharetoa тайпасының басшысы, Солтүстік аралдың орталық бөлігіндегі маори тайпасы – мұрагерлік басшылық, ол әлі де зор ықпалға ие. 1850 жылдары Маори патшалығы қозғалысы нәтижесінде Вайкато басшысы Маори патшасы болып сайланды.

Кук аралдары

Кук аралдарындағы ең жоғары басшы Макеа Нуи әулетінің арикиі болған, ол Раротонгадағы Те Ау О Тонга тайпасының басшылығын жүзеге асырған. Раротонга Корольдігі 1858 жылы құрылып, 1888 жылы таратылды.

Фиджи

1987 жылдың қазан-желтоқсанында Генри Гибсон басшылығымен Ротума Республикасы деп белгіленген бір аралдағы тәуелсіздік қозғалысы кезінде оның лауазымы Гагадж Сау Лагфатмаро болды, ол Молмахао руының жоғары басшысы немесе патшасы ретінде қарастырылды. Ескерту: Ротума аралдары кеңесі бұл атауды мойындамады, себебі Гагадж және Сау атаулары ешқашан бірге қолданылмаған. Бас басшы лауазымына ең жақын – қазіргі уақытта Ноа’тау ауданының басшысының (гагадж ‘ес иту’у) құзырындағы Факпуре лауазымы. 1987 жылдың 7 қазанында ел республика болғаннан кейін де Ұлыбританияның монархы «Жоғары басшы» ретінде танылды; алайда бұл мемлекеттік қызмет емес еді.

Полинезия

Рапа-Нуи (Пасха аралы) жоғарғы басшысы немесе патшасы – арики хенуа немесе арики мау*. Самоада, фа'аматаи басшылық жүйесіндегі жоғарғы лауазымдар: Малиетоа, Мата'афа, Тупуа Тамасесе және Туималеали'ифано. Америка Самоасында, фа'аматаи басшылық жүйесіндегі жоғарғы лауазымдар: Туи Ману'а, Ле'иато.