Польша кавалериясының сәукелесі: тарихы мен эволюциясы
Czapka
Польша, Беларусь, Ресейде кең таралған "шапка" сөзінің тарихы. 19 ғасырдағы польша кавалериясының бас киімі, эволюциясы, Наполеон дәуіріндегі танымалдығы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Czapka (/"//tS//{//p//k//@/, ; сондай-ақ chapka немесе schapska /"//S//{//p//s//k//@/ деп те жазылады) – поляк, белорус және орыс тілдерінде кез келген шапканы білдіретін жалпылама сөз. Дегенмен, ағылшын тілінде сөйлейтін адамдарға бұл сөз 19 ғасырдағы поляк атты әскерінің бас киімі ретінде жақсы таныс, ол алдыңғы бөлігінде полк таңбалары бар биік, төрт бұрышты шапкадан тұрады (поляк тіліндегі толық атауы: czapka rogatywka, бастапқыда: konfederatka), оған кейде қауырсын немесе гүл шоқтары қосылған.
Czapka (/"//tS//{//p//k//@/, ; also spelt chapka or schapska /"//S//{//p//s//k//@/) is a Polish, Belarusian, and Russian generic word for a cap. However, it is perhaps best known to English speakers as a word for the 19th century Polish cavalry headgear, consisting of a high, four pointed cap with regimental insignia on the front (full name in Polish: czapka rogatywka, initially: konfederatka) to which feathers or rosettes were sometimes added.
Шығу тегі
Бұл бас киім бастапқыда шаконың төртбұрышты нұсқасы ретінде дамыды. 1784 жылдан бастап, Галиция Габсбургтер билігінде болған кезде, австриялық уландар оның алғашқы, ықшам түрін енгізді. Польша легионы Наполеон соғыстарында француздар үшін шайқасқанда оны Шығыс Еуропаға таратты. Бұл бас киім Наполеонның француз және одақтас әскерлері, сондай-ақ оның жауларының әскерлері арасында кең таралды, мысалы, Вестфалия, Бавария, Саксония және Неаполь. Варшава Герцогтігі оны жаяу әскер және артиллерия бөлімдерінде пайдаланды, бірақ басқа жағдайларда ол тек улан бөлімдерінде ғана қолданылды. Наполеон соғыстарында поляк найзашылары тиімділігін көрсеткеннен кейін, Еуропаның барлық армиялары шапқыштар полкінің тұжырымын жылдам қабылдады, олардың бас киімі ретінде цәпкіні пайдаланды.
This headdress developed initially as a square topped variant of a shako. In its early, compact form from 1784 onwards the czapka was introduced by Austrian uhlans, during the time Galicia was under Habsburg rule. Its use was spread from eastern Europe by the Polish Legion, fighting for the French in the Napoleonic Wars, and became popular not only among Napoleon's French and allied forces, such as Westphalia, Bavaria, Saxony, and Naples, but also among the armies of his enemies. The Duchy of Warsaw used them for infantry and artillery units, but otherwise they were only ever used for uhlan units. After the Polish lancers proved their effectiveness during the Napoleonic Wars, armies across Europe quickly adopted the concept of the lancer regiments, complete with the czapka as their headdresses.
XIX ғасырдағы қолданысы
Наполеон соғыстарының соңында чапка Германия мен Австриядағы уландар, сондай-ақ Франциядағы желілік лансер полктері, кейін Наполеон III-нің императорлық гвардиясы тарапынан киеді. Британ армиясындағы лансер полктері 1939 жылға дейін толық киімде чапка (ол "лансерлік шапкалар" деп сипатталды) кие берді, ал қазіргі Корольдік лансерлер осы тарихи бас киімді өздерінің лансерлік құрмет гвардиясы үшін сақтап келеді. Дәстүрлі екі жақты пластронды алдыңғы жағы бар лансерлік жакетпен бірге, ол Корольдік еоманридің әскери оркестрі тарапынан да киеді. Екінші француз империясының аяқталуымен лансер полктері, демек чапка француз армиясынан жоғалып кетті. Неміс немесе австро-венгр чапкасы ("шапка") қаралаған, қысылған былғарыдан жасалған, ал алдыңғы жағында тек қалқан болды. Ол бастың артқы жағының ортасына дейін созылып, бастың тек алдыңғы бөлігін ғана қорғады. Шаңыраудың орнына, алдыңғы жағы тік бұрышты қақпақтың алдыңғы нүктесіне орналасқан сабаға ортасталды. Осы қақпақтың сол жақ шетіне ұлттық немесе кокада бекітілді. Сонымен қатар, щеткалы қауырсынды орнатуға арналған иек болды. Денесінің алдыңғы жағында металл эмблема (әдетте бүркіт) орналасқан. Неміс парадтық үлгілерінде осы типтегі бас киімге полктің түстеріндегі Paraderabatte киіліп, толықтырылған. Австро-Мажарстанда олар полктің түсімен астарланған. Басқа шынжырмен бекітілген былғары иек таспасы, оны аттан түскен кезде бас киімнің алдыңғы жағына кигізілген. Австро-Мажарстанда Kommode Tschapka да болды, ол офицерлер үшін далалық қызметке арналған жеңіл және ыңғайлы нұсқа, алдыңғы жағында эмблемасыз және оның орнына Wachstuchschicht болды. Португалиялық кавалерия 1910 жылы монархия құлатылғанға дейін лансер ("lanceiros") полктерін қамтыды, олар толық киімде чапканы сақтап қалды. Испан лансерлері 1833 жылдан бастап 1868 жылдан кейін, тікенекті никельденген бас киім қабылданғанға дейін "поляк стиліндегі" бас киім киді.
At the end of the Napoleonic Wars the czapka continued to be worn by uhlans in Germany and Austria, as well as in France by Line Regiment Lancers and later the Imperial Guard of Napoleon III. Lancer regiments in the British Army continued to wear czapkas (described as "lance caps") for full dress until 1939 and the modern Royal Lancers still retains this historic headdress for its Lancer Honour Guard. Along with the traditional double breasted plastron fronted lancer jacket, it is also still worn by the band of the Royal Yeomanry. With the end of the Second French Empire lancer regiments, and thus the czapka, disappeared from the French Army. The German or Austro Hungarian czapka ("shapka") consisted of a body of pressed blackened leather, known as the cap and only given a shield on the front. This ended halfway down the back of the head and only protected the front of the head. Instead of a peak, the front was centred on the front point of a four cornered lid on a stem on top of the helmet. On the left front edge of this lid was attached the National or cockade. There was also a sleeve for the insertion of a brush plume. On the front of the body was a metal emblem (usually an eagle). In German parade examples, a Paraderabatte in the regimental colours was also worn on this type of helmet. In Austro Hungary they were lined in the regimental colour. A leather chin strap on chains was attached, worn up on the front of the helmet when dismounted. In Austro Hungary there was also the Kommode Tschapka, a lighter and more convenient version for field service for officers, without the emblem on the front and with a Wachstuchschicht instead. The Portuguese cavalry included lancer ("lanceiros") regiments until the overthrow of the Monarchy in 1910, and these retained the czapka in full dress. Spanish lancers wore the "Polish style" headdress from 1833 until after 1868 when a nickel plated helmet with spike was adopted.
Бірінші дүниежүзілік соғыс
1914 жылы чапка Германия, Австрия-Венгрия, Ұлыбритания, Бельгия және Ресейдің барлық лаңкес (улан) полктері толық әскери киімнің бір бөлігі ретінде киеді. Олардың бәрі төрт қырлы, академиялық киімдегі миномет басқа ұқсас болғанмен, әрқайсысының ерекшеліктері болды. Парадтарда қауырсындар жиі кездесетін, ал аталған армиялардың бірнешесінде әртүрлі полктер чапканың жоғарғы немесе бүйір бөліктерінің түсімен ерекшеленді. Бельгиялық, австро-венгерлік және неміс лаңкестері соғыстың алғашқы апталарында чапканы әскери қызметте киді, көбінесе сұр немесе су өткізбейтін жабындармен. Австро-Венгрияның улан полктерінде мұндай жабындар жеткіліксіз болғандықтан, көптеген чапка шлемдері дереу сұр түспен боялды. Неміс және австро-венгерлік улан полктері Бірінші дүниежүзілік соғыс кезеңінде чапка киді, бірақ 1916 жылы "Stahlhelm" болат шлемі қабылданғаннан кейін оны далалық форма ретінде кию тоқтатылды.
In 1914 czapkas were still worn in full dress by all Imperial German, Austro Hungarian, British, Belgian, and Russian lancer (uhlan) regiments. They varied in detail but all had the characteristic four sided top, resembling the mortar board of academic dress. Plumes were common on parade and in several of the armies named the different regiments were distinguished by the colour of the top or sides. Belgian, Austro Hungarian, and German lancers wore their czapkas on active service during the opening weeks of the war, usually with dull coloured or waterproof covers. In the case of the Austro Hungarian Uhlans, since there were not enough of these coverings, many czapka helmets were summarily painted grey. German and Austro Hungarian uhlans wore the czapka during the First World War, though it ceased to be worn for field uniform after the adoption of the "Stahlhelm" steel helmet in 1916.
Польша тілінде қолданылуы
ХХ ғасырда шапка Польша ұлттық тәуелсіздігінің бірінен айналды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін жаңа поляк армиясы төрт бұрышты форманы rogatywka түріндегі стандартты ұлттық бас киімі ретінде қабылдады. 1952 жылдан кейін бұл шапка стиліндегі бас киім совет стиліндегі дөңгелек қалпақпен ауыстырылды, бірақ rogatywka стилін сақтаған жұмсақ далалық бас киімдер қолданыста болды. 1982 жылы rogatywka Белведер сарайын қорғайтын салтанатты қарауылдың бас киімі ретінде қайта пайда болды. Қазіргі Польша армиясының офицерлері белгілі бір форма киімдерде төрт жақты қалпақты киеді, бірақ әдеттегі бас киім – берет.
During the twentieth century the czapka became one of the symbols of Polish national independence. After World War I, the new Polish Army adopted a four pointed form as its standard issue national headdress in the form of a rogatywka. After 1952 this czapka style hat was replaced by a round peaked cap of Soviet style, apart from soft field caps, which retained rogatywka style. In 1982 the rogatywka re appeared as the headdress of the ceremonial honour guard protecting Belvedere Palace. Officers of the modern Polish Army wear the four sided cap in certain orders of dress, although berets are the normal headdress.