Кіріспе

Норман Мейлердің 1965 жылғы романы «Американдық арман». Оны «Диал Пресс» баспасы жариялаған. Мейлер оны «Esquire» журналы үшін бөлік-бөлікпен жазып, Чарльз Диккенс және басқа ерте заманғы романда суретшілер қолданған әдістемені қайта жаңғыртуға тырысты, Мейлер әр тарауды ай сайынғы мерзімдерге қарай жазды. Кітап поэтикалық стильде, көптеген метафоралармен жазылған, ерекше және гипнотикалық повестеу мен диалог құрайды. Романның оқиғасы негізгі кейіпкері Стивен Роджактың өмірінде 32 сағаттың ішінде орын алады. Роджак – орденмен марапатталған соғыс батыры, бұрынғы конгрессмен, ток-шоу жүргізушісі және университет профессоры. Ол американдық арманның метафоралық бейнесі ретінде бейнеленген.

Өмірбаян

1963 жылы Мейлер екі тұрақты рубрика жазды: бірі дін туралы «Жауаптар мен пікірлер» («Responses and Reactions») деп аталды, ол «Комментарий» журналы үшін, екіншісі – «Esquire» журналы үшін «Үлкен тісім» («Big Bite») деп аталды. Мейлер үшінші әйелі Жанна Кэмпбелден ажырасып, төртінші әйелі болатын Беверли Бентлимен танысты. Бентли Испанияда Хемингуэйді білген, ал Нью-Йоркте Майлз Дэвистің қысқа мерзімді серігі болған, Мейлермен танысқанға дейін. Бентли мен Мейлер ұзақ саяхат жасап, Арканзастағы әскери досы «Фиг» Гвалтниді, қатерлі ісікпен ауырған адамның мәйіттемесін қарады, Лас-Вегаста Сонни Листон мен Флойд Паттерсонның жекпе-жегін тамашалады және Сан-Францискода Бит қауымымен уақыт өткізді. Сан-Францискода Мейлер «жұқа тақталармен жүріп, жүйкесі мен тепе-теңдігін сынады». Олар бірнеше күн Беверлидің отбасымен Джорджияда болды және тамыз айында Нью-Йоркке оралды, Беверли бірнеше айлық жүкті болған кезде. Мейлер Кэмпбелден ресми түрде ажырасып, Бентлимен үйленгеннен кейін. Леннонның сөзінше, осы оқиғалар Мейлердің қыркүйекте жаза бастаған «Америкалық арман» («An American Dream») романына әсер еткен. Мейлер мен Роджек арасында ұқсастықтар бар: екеуі де Гарвардта оқыған, Екінші дүниежүзілік соғыста қызмет еткен, саяси мансапқа ұмтылған және телешоуларда пайда болған. Мейлер Роджактың әйелі Дебораны өлтіруіне өзінің екінші әйелі Адель Моралесті пышақтаған оқиғасын негіз еткен сияқты. Мейлер бұл ұқсастықтарды жоққа шығармады, бірақ былай деді:

Ел аралап сапар шеккеннен кейін және «үлкен романымен» көп табысқа жете алмағаннан кейін, Мейлер «Esquire» журналының редакторына қысқа роман жазу туралы идеямен жүгінді: ол 1964 жылдың қаңтарынан тамызына дейін жарияланатын 10 000 сөзден тұратын сегіз бөлімнен тұратын роман жазатын болады. Редактор келісімін берді, ал Мейлер өзінің соңғы «Үлкен тісім» («Big Bite») рубрикасында романды жариялады.

Қысқаша мазмұны

Алкогольдік ашуға ерік беріп, Роджак жоғары қоғамдағы әйелін өлтіреді. Ол түнгі клуб әншісі, сондай-ақ жоғары лауазымды мафиозидің сүйіктісі Чери Меланимен танысқаннан кейін Манхэттеннің джаз клубтары, барлары мен мафиялық сындардың қараңғы әлеміне құлайды. Роджак өлімді өзіне-өзі қол салу сияқты көрсетіп, қаншалықты қатаң тексерілсе немесе қандай ауыр салдарлар болса да, өзінің кінәсіз екенін мойындамайды. Роджак зорлық-зомбылықтан құтылғандай сезінеді және Айдан хабарлар алатынын, оның кінәсін жоққа шығаруға бұйрық беретін дауыстарды еститінін ойлайды. Алдағы жиырма төрт сағат ішінде Роджак Нью-Йорк полициясына, оған пышақ көрсеткен афроамерикандық артистті қорқытуға және қайтыс болған әйелінің әкесі, Барни Освальд Келлидің саяси беделіне күш салады. Келли жоғары саяси топтар Роджақтың тағдырына қызығушылық танытып отырғанын айтады.

Айдың порттары

Роджак бақшада құсып, өзін-өзі өлтіруді ойлайды. Ол тойдан шығып, бұрынғы әйелі Дебораны шақырады, ол оны шақырғаннан кейін оның үйіне барады. Қызметші Рута оны кіргізеді. Ол Дебораның ішіп жүргенін байқады. Ол оны қажет кезде қорлап, ол оны жерге құшақтап өлтіреді.

Ойын бөлмесінен қашушы

Роджак Рутамен оның бөлмесінде жыныстық қатынасқа түседі. Содан кейін ол Дебораның бөлмесіне қайта оралады, кісі өлтірудің дәлелін тазартады, содан кейін оны балкондан лақтырып тастайды, оның өлімі өзін-өзі өлтіргендей болып көрінеді. Ол Рутаға миссис Роджак өзін-өзі өлтіргенін айтады.

Маниактың хабаршысы

Роджак Рутадан полицияға кездесулері туралы ештеңе айтпауын өтінеді. Ол көшеге жүгіріп шығып, алғаш рет түнгі клуб әншісі Чери Меланиді көреді. Ол детектив Робертспен "өзіне-өзі қол жұмсау" оқиға орнында кездеседі. Суретте Дебораның денесі соққыдан қирап, көлік шапқан. Олар қайта жоғары көтеріледі, ал Роджак Дебораның қатерлі ісігі болғандықтан өз-өзіне қол жұмсағанын айтады. Полиция Роджакты сұраққа алу үшін қала орталығына баруын талап етеді. Олар жолшыбай лейтенант Лезникині кездестіреді. Лезники мен О'Брайен Роджакты полиция бөліміне бара жатырғанда жақсылап сұраққа тартып алады. Роджак Дебораның салдарынан болған көліктер қақтығысындағы бір көліктің Эдди Гануччиге тиесілі екенін біледі, ол сотқа шақыру қағазымен іздеп отырған мафия басшысы. Кейін Роджак Черриді қайта көреді. Ол оған қызығады. Дебораның шындығында қатерлі ісігі болғаны анықталады, сондықтан Роджакты босатады. Роджак Черри өнер көрсететін Гринвич Виллидждегі клубқа барады.

Шаршаудың жасыл шеңберлері

Рожак барда отырып, ішіп, Черридің өнерін тыңдайды. Ол Черри мен оның "достарымен" бірге ішіп, оның "кездесушісі" Ромеомен сөз таластырады. Олар Рожакпен флирт жасап, сүйіседі; Рожак Робертстен қоңырау алады, ол оған кетуді ескертеді. Ол Тонимен кездеседі, ол Черриге тағы бір жиынтық ән айтуды бұйырады. Ол гимн айтады, сондықтан Тони оны жұмыстан босатады. Ол Рожакпен бірге кетеді, олар таңғы ас ішеді, және ол оны ерекше жерге шақырады.

Әдептілік

Арнайы орын - Черридің өлімнен кейінгі апасының ескі пәтері. Олар жыныстық қатынасқа түседі, ал Роджак оған ғашық болғанын түсінеді. Түстен кейін ол өзінің пәтеріне оралады және Артурмен сөйлеседі, ол Роджактың телешоуының тоқтатылғанын хабарлайды. Содан кейін ол доктор Тёрчманмен сөйлеседі, ол Роджакка колледжден демалуға тура келетінін айтады. Кейін Бетина Джигомен сөйлескенде ол Дебораның әкесі мен қызы туралы бір нұрақты алады. Роджек полиция бөлімшесінде Робертске кездеседі, ол оған Роджекті кінәлайтын үш дәлелді ұсынады. Робертс оған мойындауды талап етеді. Роджак бас тартады және кінәсіз деп танылады. Роджак Черриге қайта оралып, олар махаббат жасайды.

Шөл даладағы аян

Роджак пен Черри Роджактың телешоуы туралы әңгімелеседі. Содан кейін, Шери өзінің өмірлік оқиғасын айтады: өлген ата-анасы; ағасының инцест; Келли болып шығатын "Әке Уорбакс"; оның Вегастан қашып кетуі; оның қарым-қатынастары; оның екі аборты, біреуі Келлимен, біреуі Шаго деген кісімен; ақыры Роджекпен вагинальді оргазмге ие болуы; және көп ұзамай оның өлімін болжауы. Шаго тараудың соңында пайда болады және Роджакка кетуге айтады.

Қасиетті жері дайындалады

Роджак пен Шаго төбелес кешеді. Роджак үстемдік танытып, Шагоны баспалдақтан төңкеріп жібереді.

Арыстан мен жыланның жанында

Роджек Келлимен кездесу үшін Уолдорф мұнарасына барады. Келлимен тамақтануға дейін Роджек Рута мен Дидремен сөйлеседі. Роджек Дебораны өлтіргенін мойындайды, содан кейін ғимараттың төбесіндегі қоршаудың үстімен серуендеп, қашып кету алдында Келлиді Шагоның қолшатырымен ұрады. Ол Черриге қайтып оралады, бірақ Робертс оның өлтірілгенін хабарлайды.

Айдың порттарында (эпилог)

Роджак Лас-Вегасқа саяхаттайды, онда ойын үстелінде көп ұтады және барлық қарыздарын төлейді. Оңтүстікке, Гватемала мен Юкатанға аттанар алдында ол Көктегі Шәкімен сөйлесіп тұрғанын қиялдайды.