Кіріспе

Цинь әулетінің ғалымы және саясаткері Хун Лянцзи (1746-1809), әдеби есімдері Джунцзи (君直) және Цзичунь (稚存), қытай ғалымы, мемлекет қайраткері, саяси теоретик және философ болған. Ол Цянлон императорына бағытталған сындық эссесімен танымал, оның салдарынан ол Шыңжаңдағы Йилиге жер аударылды. Қазіргі заманда ол халық санының өсуі және оның әлеуметтік-саяси салдары туралы "Чжи Пин Пян" (治平篇, "Мемлекетті басқару және халқының әл-ауқаты туралы") атты эссесімен есімдері сақталған. Онда ол сол кезеңде Англияда Мальтус көтерген көптеген мәселелерді талқылады.

Өмір

Хонг Чанчжоу қаласында дүниеге келді және 44 жасында джинси дәрежесіне қол жеткізді. Он тоғызыншы ғасырдың басында Хешен сияқты жемқор шенеуніктерді жоюға немесе Хешенге билікке ие болуға мүмкіндік берген бюрократияны реформалаудағы императордың сәтсіздіктеріне сын бағыттағанға дейін ол кішігірім үкіметтік лауазымдарда қызмет етті. Ниеті жақсы болғанымен және шақыру ретінде қарастырылса да, оның осы әрекеті үшін алғашқы жазасы бас кесу болды, бірақ жаңа Цзяцин императоры оны Илиге жер аударып, жазасын жеңілдетті. Кейін император Хонгтың жазасын тағы да жеңілдетіп, 1800 жылы толық кешірім берді.

Философия

Хонг Жаңа мәтін іліміне жақтас болды және саяси наразылық білдіру – Конфуцийлік парызының бір бөлігі деп есептеді, осы пікірді оның замандастарының көптеген философтары да қолдады. Ол халық санының реттелуі, география, қытай классикасы және мемлекеттік жемқорлық сияқты мәселелермен айналысты. Қытайда халық санының артуы – жақсы үкіметтің белгісі деген кең таралған қағиданы ол сын тұрғысынан қайта қарастырды.

Цзи Пин Пян және халық санының өсуі туралы теория

Хунның тұсында Қытай тарихындағы халық санының ең жылдам өсуі болды. Жаңа дүниеден келген жүгері сияқты егістердің таралуының арқасында Қытай халқы 100 миллионнан (1651–1661) 300 миллионға (1790) дейін үш есеге өсті. Халықтың осылай өсуі бірқатар әлеуметтік-экономикалық проблемаларға әкеп соқты және мандариндердің алаңдаушылығын тудырды. 1791 жылы Цянлун императоры сарай шенеуніктеріне ресурстардың өсіп келе жатқан халықты қамтамасыз ете алмайтынынан алаңдауын білдірді. Екі жылдан кейін Хун "Чжи Пинг Пян" атты өзінің "Пікірлер" (意言) антологиясының 26-шы мақаласын жариялады. "Чжи Пинг Пян" мақаласында Хун күнкөріс құралдарының өсуі мен халық санының өсуі арасындағы шиеленіске назар салады. Ол бұл шиеленісті апаттар, ашаршылық және жұқпалы аурулармен жеңілдетуге болатынын жазады. "Егер үй шаруашылықтары туралы айтатын болсақ, олардың саны жүз жыл бұрынғыдан 20 есе көп. Кімде-кім жаңа жерлерді өңдеуге және тұруға қосымша орын табуға болатынын ұсынады. Бірақ оларды екі есе немесе үш есе, ең көп дегенде бес есе арттыруға болады, ал халық саны сол уақытта оннан жиырма есеге өседі. Сондықтан тұрғын үйлер мен егістік жерлер жетіспейді, ал халық саны әрқашан артық болады. Кейбір үй шаруашылықтары монополистерге айналғандықтан, көптеген адамдардың суықтан, аштықтан зардап шегуі және тіпті қайтыс болуы таңқаларлық емес. Көк осы шиеленісті қалай шешеді? Су тасқыны, құрғақшылық және жұқпалы аурулар – осы мәселені шешу үшін Көк қолданатын құралдар". Хун үкіметтің салық саясатын реттеу, отарлауды қолдау және әлеуметтік қорғау жүйесін күшейту сияқты шаралар арқылы мәселені реттеуге болатынын айтады. Алайда ол осындай туа біткен құрылымдық дилемманы шешуде адамның саясатының шектеулігіне алаңдаушылық білдіреді.