Кіріспе

"Миф жасаушылар" – британдық ғылыми-фантастикалық телесериал "Доктор Ху" сериалының үшінші маусымының үшінші бөлімі. Дональд Коттонның сценарийі мен Майкл Листон Смиттің режиссерлігінде түсірілген бұл сериал 1965 жылдың 16 қазанынан 6 қарашасына дейін BBC1 арнасында апта сайынғы төрт бөлімнен көрсетілді. Гомердің "Илиада" романына негізделген сериалда Бірінші Доктор (Уильям Хартнелл) және оның серіктері Вики (Морин О'Брайен) мен Стивен (Питер Пурвз) Троя соғысы кезінде Троя қаласына келіп қонақтайды. Доктор гректерге түсіп қалып, қаланы басып алу жоспарын жасауға мәжбүр болады, ал Стивен мен Вики троялықтарға қолға түсіп, гректерді қуу үшін жол табуға тырысады. Осы екеуі сериал соңында Доктордың серігі болатын Катаринамен (Адриен Хилл) танысады. Үшінші маусымда оқиға редакторы және продюсер лауазымдарын алған Дональд Тош пен Джон Уайлс "Доктор Ху" сериалын жаңа бағытқа бұрып, тарихи оқиғаларға көшуді және юморды қолдану арқылы эксперимент жасауды жоспарлады. Коттон BBC үшінші бағдарламасы үшін грек мифологиясы туралы бірнеше мақала жазып, "Доктор Ху" сериалы үшін Трояндық жылқы туралы оқиғаны таңдады. Ол тарихи фактілерді зерттеу үшін көптеген дереккөздерді пайдаланды. "Миф жасаушылар" сериалында Морин О'Брайеннің Вики рөліндегі соңғы пайда болуы болды, бұл шешімді Уайлс түсірілім үзілісінде қабылдады. Адриен Хилл жаңа серік Катарина рөліне бекітіліп, сериалда алғаш рет пайда болды. "Миф жасаушылар" сериалының үшінші өндіріс блогының бірінші бөлімі болды. Түсірілімдер 1965 жылдың қыркүйек-қазан айларында Френшам тоғандарында өтті. Сериалдың төрт бөлімін орташа есеппен 8,35 миллион көрермен тамашалады, бұл маусым басындағы көрсеткіштен төмен болғанымен, өткен жылғы көрсеткішпен салыстырылады. Заманауи және кейінгі шолулар көбінесе жағымды болды, актерлік шеберлігі мен сценарийге жоғары баға берілді. Дегенмен, кейбір көрермендер алдыңғы "Белгісіз миссия" бөлімінен жалғаспағанына байланысты шатасқандықтарын білдірді. Сериалдың бейнежазбалары 1960 жылдардың соңында BBC тарапынан жойылды және қазірге дейін табылмай отыр. Алайда, сериалдың толық аудиожазбасы, сондай-ақ 8 мм пленкаға түсірілген қысқаша үзінділер сақталған, олар DVD форматында жарық көрді. Коттон бұл оқиғаны романға айналдырды, ал аудиожазба аудиокітап ретінде шығарылды.

Сюжет

ТАРДИС Троя қаласының сыртында пайда болады, троялық Гекторды (Алан Хейвуд), патша Приамның (Макс Адриан) ұлын алаңдатады. Грек батыры Ахилл (Каван Кендалл) осы мүмкіндікті пайдаланып, оны өлтіреді. Доктор (Уильям Хартнелл) пайда болғанда, Ахилл оны Зевс кейпіндегі құдай деп ойлайды және оны соғысшы Одиссеймен (Ивор Салтер) бірге грек лагеріне алып келеді. Грек басшысы Агамемнон (Франсис де Вольф) Доктордан троялықтарға қарсы күресуге көмектесуін сұрайды. Ал Доктордың серіктері Вики (Морин О'Брайен) мен Стивен (Питер Пурвс) ТАРДИС-те қалады. Стивен Докторды іздеу үшін жалғыз өзі шығады, бірақ Одиссей оны тұтқынға алып, грек лагеріне жеткізеді. Доктор Зевс екенін айтып, гректерді Стивенді босатуға көндіреді. Приамның ұлы Парис (Барри Ингем) ТАРДИС-ті Трояға кіргізеді. Приамның қызы, аян беруші Кассандра (Франсис Уайт) оны қауіпті деп есептеп, өртеп жіберуді талап етеді. От жақпастан бұрын, Вики ТАРДИС-тен шығып, құдайлардың белгісі ретінде қарастырылады. Оған Крессида есім қойылып, сарайдың сүйіктісіне айналады, бұл Кассандраны ашуландырады, ол Викиді өзінің бәсекелесі деп санайды, бірақ оның қызметшісі Катарина (Адриен Хилл) Викиді қорғайды. Приам Париске Гектордың кектерін алуды тапсырады, бірақ Стивен Диомедтің кейпін киіп, гректерді Виккиді іздеу үшін оны жіберуге көндіреді. Ол келгенде, Вики оны шын атымен шақырып амандасады, бұл Кассандраға олардың екеуінің де тыңшы екенін көрсетеді; оларды түрмеге қамауға апарып жатады. Приамның кіші ұлы Тройлус (Джеймс Линн) Викиге келеді. Ол оларды босатуға көндіреді, олар бір-біріне ғашық бола бастайды. Приам Викиді босатып, Стивенді де босатады. Тройл Гектордың кектерін алу үшін Ахиллді өлтіреді. Доктордың ұсынысымен гректер Троядан ағаш жылқыны қалдырып, жеңілісті мойындағандай болып кетеді. Парис жылқыны қалаға әкеледі. Түн құлпыра бастағанда, гректер мен Доктор жылқыдан шығып, қала қақпаларын ашып, грек әскеріне кіруге және шайқасуға мүмкіндік береді. Шайқас қызулағанда, Доктор Викиді табады. Приам мен Парис өлтіріліп, Кассандра тұтқынға алынады. Катарина Стивенді ауыр жараланған күйінде тауып, оған ТАРДИС-ке оралуға көмектеседі. Вики Докторды тастап, Тройлусты табуға асығады; қирап бара жатқан қаланың сыртында олар бір-біріне махаббатын білдіріп, қашып кетеді. Доктор Стивен мен Катаринамен бірге ТАРДИС-ті демотериализуейциялайды, Стивеннің жараларын емдеу үшін бір жерге қонуға үміттенеді.

Құрастыру және жазу

1965 жылғы сәуірде оқиға редакторы лауазымын алғаннан кейін Дональд Тош «Доктор Ху» сериалының шығармашылық шеңберін кеңейтуді қалады, атап айтқанда тарихи оқиғалардағы қорқыныш пен юмор элементтерін сынап қарауды. Көп ұзамай Тошқа жаңа продюсер Джон Уайлс қосылды, олар бірден жақсы қарым-қатынас орнатты. Олардың мақсаты – шоуды «балаларға арналған» ғылыми фантастикадан ауыстырып, тарихи оқиғаларға және ересектерге арналған ғылыми фантастикаға көшу болды. Соңғысы Рэй Брэдбери мен Исаак Азимов сияқты авторлардан шабыт алды. Оның алғашқы үш оқиғасы – «Уақыт бұрмалаушысы», «Галактика 4» және «Белгісіз миссия» – бұрынғы редакторы Деннис Спунер тапсырғандықтан, «Миф жасаушылар» Тош толық бақылауға алған алғашқы сериал болды. Ол Дональд Коттонмен байланысқа түсті, ол Гилдхолл музыка және драма мектебінде оқыған кезінен таныс болатын. Коттонды «Доктор Ху» үшін оқиға идеясын ұсынуға шақырды. Коттон бастапқыда күмәнмен қарады, себебі бұл оған жат сала еді, бірақ ол тақырыбын (Трояндық жылқы) және кейбір топ мүшелерін (BBC үшінші бағдарламасындағы әріптестері) өзі таңдауға келіссе, қабылдайтынын айтты. Бұл талаптар Тош пен Уайлсты қанағаттандырды. Коттон үшінші бағдарлама үшін грек мифологиясы туралы бірнеше материалдар жазғандықтан, осыған ұқсас тақырыпты «Доктор Ху» үшін де қарастырды. Тош Коттонның қабілетіне күмәнмен қарады, өйткені ол оның теледрамаға тәжірибесіз екенін білген. Сценарийге тапсырыс беруден бұрын, 1965 жылғы сәуірдің соңында Тош одан оқиғаның жоспарын сұрады. Коттон тарихи фактілерді зерттеу үшін бірнеше көздерді пайдаланды, соның ішінде «Кембридж ежелгі тарихы», Н.Г.Л. Хаммондтың «322 жылға дейінгі Грекия тарихы», Честер Старрдың «Грек өркениетінің пайда болуы» және Леонард Уиблидің «Грек тағылымдарына анықтамалығы». Ол мәтіндер арасындағы кейбір қарама-қайшылықтарды және олардағы грек есімдерінің (Гомердің «Илиадасындағы» сияқты) нақты грек түрінен бұрмаланған түрлерін байқады. Коттон Трояндық жылқының «көптеген жағдайда миф екенін» жазды, бірақ оны сценарийге Доктордың қатысуымен енгізуді маңызды деп санады. Тош 13 мамырда «Доктор Ху және Миф жасаушылар» сериалының алғашқы екі эпизодын тапсырыс берді, 4 маусымда тапсыру мерзімін белгіледі. Соңғы екі эпизод 11 маусымда тапсырылды, ал сериал енді «Миф жасаушылар» деп аталды. Тош бұл оқиғаны «жоғары комедия» деп сипаттады – бұл термин кейіннен жарнама материалдарында қолданылды. Шілде айының ортасындағы құжаттамада сериал «Доктор Ху және троялықтар» деп аталды. Эпизодтардың атаулары уақыт өте келе өзгерді, әсіресе BBC Коттонның атаулардағы ойын-қалжыңдарды қолдануына тыйым салды: бірінші эпизод бастапқыда «Deus ex Machina» деп аталды, ал төртіншісі бір кезде «Аттың ішінде дәрігер бар ма?» деп аталды, бірақ Уайлс оны өзгертуді талап етті. Коттон үшінші эпизодтың «Шпионның өлімі» деген атауын сценарий жазылғаннан кейін оған таңуға мәжбүр болғанын, осылайша Циклоп кейіпкерін енгізуге тура келгенін еске алды. 1965 жылғы маусымда «Миф жасаушылар» сериалының режиссері ретінде бұрынғы екі сериал – «Галактика 4» және «Белгісіз миссия» – режиссерлік еткен Дерек Мартинус қарастырылды, бірақ бұл рөл ақыры BBC штаб директоры Майкл Листон Смитке берілді. Бұл шоу үшін оның жалғыз жұмысы болды, бірақ Уайлс кейіннен олар қайтадан ынтымақтасады деген үмітте оған хат жазды. Троя сәулетін зерттеу үшін Британ мұражайына барған Джон Вуд олардың құрылысының қарапайым екенін, көбінесе үлкен тас бөлшектерінен жасалғандығын байқады. Костюмдық жетекші Дафна Дейрді бірінші эпизодта Тони Пирс алмастырды, ал Элизабет Блатнер алғашқы екі эпизодта тұрақты макияж дизайнері Соня Маркхэмді алмастырды. Коттон сериалға музыка жазу үшін үшінші бағдарламадан композитор Хамфри Сёрлді шақырды. Ол Лондон симфониясынан сегіз музыканттан тұратын топқа жетекшілік етті. Бұл музыканттар бұрын Коттонның үшінші бағдарламадағы грек трилогиясы үшін музыка жазған. Олар шамамен 14 минуттық музыкалық сүйемелдеме жасады, оның көп бөлігі гитара мен горнмен орындалды.

Орындаушылар мен кейіпкерлер

1965 жылғы 21 мамырда Морин О'Брайен мен Питер Пурвз "Миф жасаушылар" фильмі аяқталғанға дейін рөлдері бойынша келісімшарт жасады. "Галактика 4" және "Белгісіз миссия" фильмдерін түсіргеннен кейін өндіріс үзілісінде Уайлс Пурвздің келісімшартын тағы 20 эпизодқа жаңартуға шешім қабылдады, бірақ О'Брайеннің келісімшартын жаңартпады, себебі ол "Галактика 4" репетициясында оның диалогына қатысты дау-жанжалды көрген. О'Брайен мен Пурвз 3 қыркүйекте Уайлстың шешімі туралы хабардар болды. О'Брайен таң қалды, өйткені ол демалыстан оралғанда өзінің әдеттегі рөлін сақтап қалатынын күткен; алайда, ол рөл мен сценарийлерді ұнатпағандықтан, ақырында алға жылжуға қуанды. Викидің кетуі сценарийді қайта жазуды талап етті, сондай-ақ келесі сериалға, "Далектердің бас жоспарына", енгізілген Викидің орнына жаңа кейіпкерді қосу қажет болды. 9 қыркүйекте Адриен Хилл "Миф жасаушылар" сериясының соңғы бөлігінен бастап бес эпизодта Катарина рөлін ойнауға келісімшарт жасады; оны "Далектердің бас жоспары" фильмінің өндіріс тобы таңдады. Хилл "Миф жасаушылар" эпизодын түсірген кезде кейіпкерді жалғастыру туралы шешім қабылданды және ол Катаринаның өлімін "Далектердің бас жоспары" үшін алдын ала түсірді. Котон актер Макс Адрианды Приам патшасының рөліне шақырды. Одиссей мен Менелай рөлдерін сомдаған Айвор Салтер мен Джек Мелфорд 1964 жылы Торндайк фильмінде Листон Смитпен бірге жұмыс істеген. Тәжірибелі актер Фрэнсис де Вольф Агамемнон рөліне бекітілді, ол бұрын "Доктор Кто" сериалындағы "Мариннің кілттері" (1964) фильмінде Васор рөлін ойнаған. Адриан мен де Вольф Хартнелдің репликаларды жаттап алудағы қиындықтарына ашуланды, ал Хартнелл актерлер оны көлеңкеге қалдыра ма деп қорқып, қызғанышпен Уайлсқа жүгінді. Паристің рөлін ойнаған Барри Ингем бірнеше ай бұрын "Доктор Ху және Далектер" фильмінде Алидон рөлін сомдаған. Франсис Уайт Кассандра рөліне таңдалды, бірақ оның есімі барлық жарияланымдардан алынып тасталды; кейбір дереккөздер Уайттың Radio Times-тегі актерлер тізімінен оның есімін алып тастауды Уайлстан сұрағанын айтады, бірақ ол мұны есіне түсірмейді және өзінің рөлімен мақтан тұтады.