Кіріспе

Бір немесе бірнеше актерлер немесе модельдер бар статикалық сахна – «Modern Family» эпизоды.

Табло виван (tablo vivɑ̃; көбінесе «табло» деп қысқартылады; көпше түрі: tableaux vivants) – француз тілінде «тірі сурет» деген мағынаны білдіреді, бұл бір немесе бірнеше актерлер немесе модельдер бар статикалық сахна. Олар көбінесе костюм киіп, мұқият поздалған, реквизит және/немесе декорациялармен жабдықталған, сондай-ақ театрлық жарықпен жарықтандырылуы мүмкін, қозғалмай және үнсіз болады. Осылайша, театр мен бейнелеу өнерінің элементтері біріктіріледі. Бұл орта ғасырларда танымал болған форма, 19 ғасырдан бастап қайта жанданды, мүмкін, фотосуретке түсіруге өте ыңғайлы болғандықтан. Қатысушылардың көпшілігі әуесқойлар болды, олар бір кеште ұйымдастырылатын, актерлік шеберлік пен сөйлеу дағдыларын талап етпейтін, оңай әуесқойлық драманың түріне қатысты. Олар түрлі қоғамдық шаралар мен шерулерде де танымал болды. 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында кәсіби театрларда да қолданылатын таблоның бір түрі болды, актерлердің қозғалмауына байланысты заң жалаңаштықты көрсетуге мүмкіндік берді. Таблода жартылай жалаңаш модельдердің «икемді поздары» («poses plastiques») бейнеленді, бұл сахнада да, баспа бетінде де эротикалық ойын-сауық түрін ұсынды. Табло бүгінгі күнге дейін тірі мүсіндер түрінде сақталған, көшеде костюм киіп, кейіпкерлік көрсететін артистер осылай өнер көрсетеді. Фильмде немесе тікелей эфирдегі театрларда актерлер кейде қысқа уақытқа мұздап қалып, табло виван әсерін жасайды.

Тарих

Орта ғасырларда миссаға кейде қысқа драмалық көріністер мен картина сияқты композициялар қосылатын. Олар патшалық үйлену тойларында, тәж кигізу салтанатында және патшаның қалаға кіру рәсімінде маңызды рөл атқаратын. Әдетте, актерлер қазіргі заманғы көше суретшілері сияқты, бірақ үлкен топтарда және негізгі шеру жолы бойында орналасқан әсем уақытша тұғындарда мүсіндерді немесе суреттерді бейнелейтін. Йохан Хуизинга «Орта ғасырдың күзі» еңбегінде кеш орта ғасырлардағы тірі картиналардың (tableaux vivants) қолданылуы мен дизайнын сипаттайды. Көптеген картиналар мен мүсіндер, мүмкін, осы тірі картиналарды қайта жасайды, және өнер тарихшылары кейде осы арқылы статикалық фигуралардың топтарын түсіндіреді. Көркемшілер көбінесе осындай қоғамдық мерекелердің дизайнын жасауға жауапты болды. Батыс бейнелеу өнерінің тарихы, қазіргі заманға дейін, символдық, реттелген ұсынылымға баса назар берді және (тікелей жеке портреттерден басқа) костюмдік модельдерге көп тәуелді болды, оларды шағын масштабты тірі картиналар деп қарастыруға болады, мұнда суретші уақытша көрермен рөлінде болды. Натуралистік бейнелеулерге көшкен Реализм қозғалысы 19 ғасырдың ортасынан бастау алды, бұл Романтизм мен оның стильдік тірі картиналар форматына қатты тәуелділігіне тікелей қарсылық болды. Фотографияның пайда болуы осы форманың қайта жаңғыруына әкелді. Бастапқыда фотография қымбат болғандықтан, бұл форма Англиядағы байлардың үйлерінде гүлденді. Виктория патшайымы осының ерте жақтастарының бірі болды (бірақ өзі көрермен рөлінде ғана болды). 1850 жылдардың ортасында актерлер оның балалары болды, олар 1854 жылы ата-аналарының 14 жылдық тойына арналған тірі картиналарды орындады. 1890 жылдары декорациялар өте әсем болды, мысалы, оның үшінші ұлы Коннотт пен Стратхерн герцогы Артур, оның әйелі және үш баласы 1891 жылы жапондық көрініс үшін позда берді. Олар қоғамдық шаралар мен фестивальдерде танымал болды, көбінесе балалар қолданылып, көрермендер мен камераға арналған тірі картинаға отыру алдында шеруге шығатын.

Сахнада

Радио, кино және теледидардан бұрын, tableaux vivants ойын-сауықтың танымал түрі болды, тіпті Американың шекаралық қалаларында да. Суреттерді түстермен қайта жасау дәуірінен бұрын, кейде эскиз немесе суретке негізделген сахнада сурет салу үшін табельді қолданған. Бұл сурет салу бөлмесінде әуесқойлық іс-шара ретінде немесе театр сахнасында бірінен кейін бірі ұсынылатын кәсіби түрде жасалған картиналар сериясы ретінде, әдетте, барлық әдеттегі тұзақтар мен толық театр қойылымының өндірісін талап етпей, әңгіме айту үшін жасалуы мүмкін. Осылайша олар Виктория мен Эдвард дәуірлерінің кейінгі кездері жасалған сиқырлы фонарь шоуларының формасына әсер етті, сондай-ақ, бәлкім, ретті баяндайтын комикстерге де (олар алғаш рет 1890-шы жылдардың соңында қазіргі формада пайда болды). Tableaux vivants Виктория дәуірінде Англияда мектептегі Рождестволық қойылымдардың бір бөлігі ретінде жиі орындалатын; бұл әдет әлі күнге дейін Лафборо орта мектебінде (Англияның қыздар үшін ең көне грамматикалық мектептерінің бірі деп саналады) сақталады. Мектепте жыл сайын бірнеше картина орындалады, соның ішінде гравюраның бейнесі (оларда суреттер боялған және толығымен сұр түсті киінген). Сонымен қатар, "Табло" атты қойылымдар қайырымдылық шаралары үшін де орындалды. 1917 жылдың ақпан айында шыққан американдық журнал Harper's Bazar Лондондағы екі шара туралы көптеген фотосуреттермен баяндады, онда қоғам әйелдері көбінесе суреттер ретінде бейнеленген. Бір шара Джеймс МакНилл Уистлер мен Джон Сингер Сардженттің картиналарына бағытталған, Лондонда америкалық әйелдер бейнеленген. Екіншісі - Вайолет Трефузис пен Леди Диана Купер. Ағылшын заңдарының ерекшелігі бойынша сахнадағы жалаңаш болуға рұқсат етілмеді, егер орындаушылар сахна перделері ашық болған кезде қозғалмай тұрса; АҚШ-тағы орындардағы жағдай жиі ұқсас болды. ХХ ғасырдың алғашқы жылдары орындаушылар бұл ерекшелікті пайдаланып, кейде жалаңашлықты ортаға салып, "пластикалық бейнелеулер" деп аталатын қойылымдар жасады. Бұл жолдағы ең табанды орындаушы - неміс бишісі Ольга Десмонд, ол Лондонда басталды, кейін Германияда "Көркем кештер" (Schönheitsabende) қойылды, онда ол классикалық өнер туындыларын ("тірі суреттер") еліктеп, жалаңаш күйде тұрды. Ағылшынның қатал ойын-сауық дәстүрі 1960 жылдары ағылшын заңдары өзгергенге дейін жалғасты. XIX ғасырда tableaux vivants суреттері "Суға түскен нимфалар" және "Аңшы Диана" сияқты атауларды алып, Лондонның Ұлы жел диірмендер көшесіндегі Рим залы сияқты орындарда кездесті. Басқа орындар Strand-тағы Coal Hole және Maiden Lane-дегі Cyder Cellar болды. Ашық және жартылай ашық пластикалар АҚШ-тағы әртүрлі шоулардың жиі көрінісі болды: алдымен Нью-Йорктегі Бродвейде, содан кейін елдің басқа жерлерінде. Зигфелдтің ақымақтық әуендері 1917 жылдан бастап осындай суреттерді көрсетті. Лондондағы жел диірмен театрында (1932-1964) сахнада жалаңаш пластикалар қойылды; бұл 20-ғасырдағы Лондонда бірінші және көптеген жылдар бойы жалғыз орын болды. Tableaux vivants жиі жәрмеңкелер көріністеріне кіргізілген (бұл 1961 жылғы "А тәтті бал" фильмінде көрсетілген). Мұндай шоулар 1970-ші жылдары өліп қалды, бірақ Сомерсеттегі Бриджвотер карнавалінде жалғасуда. Лагуна Бичте (Калифорния) жыл сайынғы шеберлер байқауында таблолар басты тартымды орын алады.

Фильм

Пиер Паоло Пазолинидің 1963 жылы түсірілген «Ла рикотта» фильмінде режиссер актерлерге Исаның құмарлық шегуі туралы Жакопо Понтормо мен Россо Фиорентиноның екі картинасын сомдауға тырысады. 1969 жылы түсірілген Сергей Паражановтың «Гранат түсі» фильмі армян ақыны Саят Нованың өмірбаянын армян киімдерінің, кестелеулердің және діни рәсімдердің тізбегі арқылы көрсетеді, бұл ақынның өмірінен көріністер мен өлеңдерді бейнелейді. Жан-Люк Годардың «Пассион» (1982) фильмі классикалық еуропалық музыкасымен сүйемелденген классикалық еуропалық картиналарды қайта жасайтын амбициялық көркем фильмнің түсірілуі туралы. Картиналардың ішінде Рембрандттың «Түнгі күзеті»; Гояның «Парасол», 1808 жылғы 3 мамыр, «Жылаңаш Маха», Испанияның Карл IV және оның отбасы; Ингрестің «Вальпинсон моншалаушысы», «Түрік моншасы»; Делакруаның «Крестоносшылар Константинопольге кіргенде», Яков пен Періште күресі; Эль Греконың «Көкке көтерілуі»; Ваттоның «Китераға аттану». Дерек Джарманның «Караваджо» (1986) фильмінде Караваджоның көптеген картиналары оның өмірімен байланысын зерттеу үшін тірі кескіндеме (tableau vivant) түрінде қайта жаңғыртылады. 1991 жылғы «Менің жеке Айдахо» фильмінде сексуалдық көріністер осы эффектіні пайдалана отырып бейнеленген. 2013 жылғы «Англиядағы дала» фильмі фильмнің жалпы мистикалық атмосферасын күшейту үшін осы эффектті қолданады. 2014 жылы эстондық көркем фильм, толығымен тірі кескіндеме форматында түсірілді, ол «Ағымдағы желде» деп аталды.