Кіріспе
Uto Aztecan тілінің АҚШ-тағы Numic тармағы – Uto Aztecan тілдер отбасының ең солтүстік тармағы. Оған Ұлы ойпаңда, Колорадо өзенінің алабында, Жылан өзенінің алабында және Ұлы жазықтың оңтүстігінде дәстүрлі түрде өмір сүрген американдық жергілікті халықтардың жеті тілі кіреді. "Numic" атауы барлық Numic тілдеріндегі "адам" деген сөзден шыққан, және прото-Numic тілінде осылай жазылған. Мысалы, үш орталық Numic тілінде және екі батыс Numic тілінде ол , Kawaiisu тілінде , ал Колорадо өзенінің бойында және болып табылады.
Numic is the northernmost branch of the Uto Aztecan language family. It includes seven languages spoken by Native American peoples traditionally living in the Great Basin, Colorado River basin, Snake River basin, and southern Great Plains. The word Numic comes from the cognate word in all Numic languages for “person”, which reconstructs to Proto Numic as For example, in the three Central Numic languages and the two Western Numic languages it is In Kawaiisu it is and in Colorado River , and .
Дауыстың негізгі өзгерістері
Numic дыбыс жүйесі келесі кестелерде баяндалған.
Негізгі орталық нумикалық ым дыбыс алмасулары
Прото-орталық нумикалық пен прото-нумикалық арасындағы басты айырмашылық – прото-нумикалық қос дауыстылардың қос дауыстылар мен алдын-ала аспирацияланған дауыстыларға фонемалық жіктелуі. Бұл процеске ықпал ететін факторлар стресс өзгерістерімен байланысты және күрделі. Алдын-ала аспирацияланған дауыстылар көбінесе дауыссыз дауыстылардың алдында дауыссыз үскіріктер ретінде пайда болды. Шошони және Команчи тілдерінде велярлық мұрын дауыстылары жоғалып, олар велярлық мұрын тоқтау кластерлеріне біріктірілді немесе оларға айналды. Команчи тілінде мұрын тоқтау кластерлері қарапайым тоқтауларға айналды, бірақ осы кластерлерден алынған дауыстылар арасындағы дауыстың әлсіреуі болған жоқ. Бұл өзгеріс 1786 жылғы Команчи тілінің ең алғашқы жазбасынан кейін, бірақ 20-шы ғасырдан бұрын болды. Команчи тіліндегі қос дауыстылар да фонетикалық тұрғыдан алдын-ала аспирацияланған.
Оңтүстік нумикалық дауыссыздардың негізгі өзгерістері
Прото-оңтүстік нумикалық прото-нумикалық дауыстық жүйесін көбінесе сақтап қалды, бірақ жеке тілдерде бірнеше өзгерістер болды. Қазіргі заманғы Кавайису тілінде мұрындық дауыссыз тоқтаулар жиынтығы дауысты тоқтаулар ретінде қайта қарастырылды, бірақ ескі жазбаларда осы жиынтықтың қалдықтары сақталған. Екі еселенген дауыссыз тоқтаулар мен аффрикаттар дауыссыз, ал екі еселенбеген дауыссыз тоқтаулар мен аффрикаттар дауысты фрикативтер болып табылады. Жұмсақ таңдайы мұрындықтары тіл ұшы мұрындықтарымен бірігіп кетті. Колорадо өзенінің Чемехуевиден шығысқа қарайғы диалекттерінде [бір элемент жоғалды]. Кайбабтан шығысқа қарайғы диалекттерде мұрындық дауыссыз тоқтаулар жиынтығы екі еселенген дауыссыз тоқтаулар мен аффрикаттармен бірігіп кетті.
Батыстық нумикалық дауыссыздардың негізгі өзгерістері
Батыс нумика тілі протонумика тіліндегі мұрындық дауыссыз тоқталыс тіркестерін дауысты екі еселенген дауыссыз дыбыстарға айналдырды. Моно және Оңтүстік Невада диалектісінен басқа Солтүстік Пайют тілінің барлық диалектілерінде бұл дауысты екі еселенген дауыссыз дыбыстар дауыссызға айналды.