Орта Платонизм: философияның даму кезеңі (б.з.д. 90-б.з. 3 ғ.). Антиох Аскалондықтан неоплатонизмге дейінгі кезең, Стоиктер мен Перипатетиктердің ықпалы, Платонның идеялары.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Философияның даму сатысы
Stage of philosophy development
Орта платонизм – Платон философиясының даму кезеңінің қазіргі атауы. Бұл кезең шамамен б.з.д. 90 жылдан басталып, Антиох Аскалондық Жаңа академияның скептицизмін жобалағаннан кейін, 3 ғасырда Плотин аясында неоплатонизмнің дамуына дейін созылды. Орта платонизм бәсекелес Перипатетикалық және стоик мектептерінің көптеген ұстанымдарын сіңірді. Осы кезеңдегі көрнекті философ Плутарх (шамамен 45–120 жж.) ерік бостандығы мен жанның өлмейтіндігін қорғады. Ол Құдай әлемді жарату кезінде жамандықтың ыдысы ретіндегі материяны әлемнің құдайлық жанына айналдырғанын көрсетуге тырысты, онда ол барлық жамандықтың бастауы ретінде әрекет етуін жалғастырды. Құдай – трансценденттік болмыс, ол құдайлар мен демон арқылы іс-әрекет етеді. Апамеялық Нумений (шамамен 160 ж.) платонизмді неопифагорейлік және басқа да шығыс философияларымен біріктірді, бұл неоплатонизмнің дамуын болжады.
Middle Platonism is the modern name given to a stage in the development of Platonic philosophy, lasting from about 90 BC – when Antiochus of Ascalon rejected the scepticism of the new Academy – until the development of neoplatonism under Plotinus in the 3rd century. Middle Platonism absorbed many doctrines from the rival Peripatetic and Stoic schools. The pre eminent philosopher in this period, Plutarch (c. 45–120), defended the freedom of the will and the immortality of the soul. He sought to show that God, in creating the world, had transformed matter, as the receptacle of evil, into the divine soul of the world, where it continued to operate as the source of all evil. God is a transcendent being, who operates through divine intermediaries, which are the gods and daemons of popular religion. Numenius of Apamea (c. 160) combined Platonism with neopythagoreanism and other eastern philosophies, in a move which would prefigure the development of neoplatonism.
Тарих
Антиох Аскалондық (б.з.д. 125–68 жж.) – Филон Лариссалықтың шәкірті және Цицеронның ұстазы. Оның ықпалы арқылы платонизм академиялық скептицизмнен эклектицизмге өтті. Филон әлі де ешнәрсе толыққанды анық емес деген тұжырымды ұстанатын болса, Антиох қайтадан догматизмге бет бұрды. Академиялық скептицизмге қарсы пікір білдірушілердің арасында берік сенімсіздікпен өмірдің рационалды мазмұны мүмкін емес деген ой болды. Ол ештеңені дәлелдеуге болмайтынын немесе ештеңе дәлелденбейтінін дәлелдеудің өзі қайшылық екенін атап өтті; жалған идеялар туралы айтумен бірге жалған мен шындықтың аражігін жоққа шығаруға болмайды. Ол академиялық, перипатетикалық және стоикалық жүйелерді осы үш мектептің бір-бірінен ұсақ-түйек айырмашылықтары бар екенін көрсету үшін түсіндірді. Ол негізінен этикаға қызығушылық танытып, Зенон, Аристотель және Платон арасында орта жол табуға тырысты. Мысалы, ол ізгілік бақытқа жеткілікті, бірақ бақыттың ең жоғары деңгейі үшін денелік және сыртқы игіліктер де қажет деді. Бұл эклектикалық бейімділікке Платонның догматикалық еңбектерінің болмауы себеп болды. Орта платонизм философияның Платоннан кейінгі мектептерінің негізгі теорияларын, мысалы, Аристотельдік логика мен стоикалық психология және этиканы (игіліктер мен сезімдер теориясы) қарастыру қажеттілігімен дамыды. Бір жағынан орта платонистер кейінгі перипатетиктер сияқты Платонның ілімдерін түсіндіру және оның диалогтарын зерделеу сияқты ғылыми қызметпен айналысты; екінші жағынан олар платондық теорияларды жүйелі түрде дамытуға тырысты. Неопифагоризмнің ықпалына ілескендіктен, ол неоплатонизмге жол ашуда маңызды рөл атқарды. Орта платонистердің ең маңыздысы Плутарх (45–120 жж.), ол тарихшы ретінде де танымал болды. Платонист болғанымен, ол перипатетиктердің ықпалына, тіпті кейбір егжей-тегжейлі мәліметтерде стоиктерге, олардың принциптеріне қарсы пікір білдіргеніне қарамастан, ашық болды; ол тек эпикурейшілікті мүлдем қабылдамады. Ол стоиктердің материализмі мен эпикурейшілердің «атеизміне» қарсы тұрып, Платонның Құдай туралы түсінігіне сәйкес келетін таза идеяны ұстанды. Халық діндеріндегі құдайлар – бір ғана құдайлық болмыстың және оларға қызмет ететін күштердің әр түрлі атаулары. Апулей (шамамен 125 ж.) латын тілінде жазылған «Сократтың құдайы» және «Платон және оның ілімі» атты кітаптарында платонизмнің эклектикалық көзқарасын түсіндірді. Тирлік Максимус (шамамен 180 ж.), Плутарх сияқты, трансценденттік Құдай мен материя арасындағы алшақтықты көптеген дәймонды делдал ретінде қарастыру арқылы жабуға тырысты. Аттик (шамамен 175 ж.) мектепке енген эклектицизмге қарсы шығып, Аристотельдің теорияларын Платоннан ауытқу деп бағалады. Ол Платонның тұжырымдамасын сөзсіз қолдаушысы болды және өлімсіздік теориясын бүкіл жүйесінің негізі деп есептеді. Дегенмен, осы теологияда ол стоиктердің имманенттік идеясына жақындады. Апамеялық Нумений (шамамен 160 ж.) неопифагоризм мен платонизмді біріктірді. Ол синкретизмнің жоғары деңгейін көрсетті. Плутарх сияқты, ол да зұлым жанның материямен біріккенін айтты. Осыдан адам жанының өлшеусіз бөлігі пайда болды, ол екінші ақылсыз жан деп сипатталды. Күнәсі үшін жан денесіз өмірден денеге түсті, ал денеден шыққаннан кейін, егер оған басқа денеге көшу қажет болмаса, ол Құдаймен ажырамас бірлікке ие болады. Құдайдың сыйы – даналық, ол ең жоғары игілік, және бұл сый тек өзін ең жақсы нәрсеге арнағандарға ғана беріледі.
Antiochus of Ascalon (c. 125–68 BC), was the pupil of Philo of Larissa, and the teacher of Cicero. Through his influence, Platonism made the transition from Academic skepticism to Eclecticism. Whereas Philo had still adhered to the doctrine that there is nothing absolutely certain, Antiochus returned to a pronounced dogmatism. Among other objections to Academic scepticism was the consideration that without firm convictions no rational content of life is possible. He pointed out that it is a contradiction to assert that nothing can be asserted or to prove that nothing can be proved; that we cannot speak of false ideas and at the same time deny the distinction between false and true. He expounded the Academic, Peripatetic, and Stoic systems in such a way as to show that these three schools deviate from one another only in minor points. He himself was chiefly interested in ethics, in which he tried to find a middle way between Zeno, Aristotle, and Plato. For instance, he said that virtue suffices for happiness, but for the highest grade of happiness bodily and external goods are necessary as well. This eclectic tendency was favoured by the lack of dogmatic works by Plato. Middle Platonism was promoted by the necessity of considering the main theories of the post Platonic schools of philosophy, such as the Aristotelian logic and the Stoic psychology and ethics (theory of goods and emotions). On the one hand the middle Platonists were engaged like the later Peripatetics in scholarly activities such as the exposition of Plato's doctrines and the explanation of his dialogues; on the other hand they attempted to develop the Platonic theories systematically. In so far as it was subject in this to the influence of neopythagoreanism, it was of considerable importance in preparing the way for neoplatonism. The most important of the middle Platonists was Plutarch (45–120), who also won fame as a historian. Although he was a Platonist, he was open to the influence of the Peripatetics, and even, in some details, to the Stoics, despite his polemics against their principles; he absolutely rejected only Epicureanism. In opposition to Stoic materialism and Epicurean "atheism," he cherished a pure idea of God that was more in accordance with Plato. The gods of popular religion are merely different names for one and the same divine Being and the powers that serve them. Apuleius (c. 125), a popular writer, expounded an eclectic Platonism in his books On the God of Socrates and On Plato and his Doctrine, which are written in Latin. Maximus of Tyre (c. 180), like Plutarch, endeavoured to bridge the gulf between a transcendent God and matter by the assumption of numerous daemons as intermediaries. Atticus (c. 175) opposed the eclecticism which had invaded the school and contested the theories of Aristotle as an aberration from Plato. He was an uncompromising supporter of Plato and regarded the theory of immortality as the basis of his whole system. Nevertheless, in this theology he approached more closely to the Stoic idea of immanence. Numenius of Apamea (c. 160) combined both neopythagoreanism and Platonism. He exhibited a far going syncretism. Like Plutarch he supposed that an evil soul was combined with matter. From this the mortal part of the human soul is derived, which he described as the second irrational soul. Because of its guilt the soul had to descend from its bodiless life into the body, and after its departure from the body, if it does not need to undergo further incarnation, it becomes indistinguishably united with God. A gift of God is the wisdom which is the highest good, and this gift is only granted to those who devote themselves to the ultimate good to the exclusion of all other thoughts.