Кіріспе

Жартылай синтетикалық опиоид

Эторфин (M99) – жартылай синтетикалық опиоид, оның анальгетикалық күші морфиннікінен шамамен 1000-3000 есе артық. Ол алғаш рет 1960 жылы орипавиннен дайындалды, ол әдетте опий мак экстрактында кездеспейді, бірақ оның туысқан түрлері – шығыс мак (Papaver orientale) және қанатты мак (Papaver bracteatum) өсімдіктерінде кездеседі. Кейіннен 1963 жылы Кеннет Бентли басқаратын Эдинбургтегі Горжидегі Макфарлан Смит зерттеу тобы оны қайта өндірді. Оны тебаиннен де алуға болады.

Ветеринариялық пайдалану

Эторфин тек ветеринариялық қолдану үшін ғана заңды түрде қол жетімді және заңмен қатаң реттеледі. Ол көбінесе пілдер және басқа да ірі сүтқоректілерді ұсыну үшін қолданылады. Дипренорфин (Revivon) – опиоидты рецепторлардың антагонисті, ол эторфин дозасына пропорционалды (1,3 есе) мөлшерде беріледі, оның әсерін кері қайтару үшін. Ветеринариялық күшті эторфин адам үшін қауіпті. Сондықтан ветеринарларға жеткізілетін препараттың құрамында эторфинмен бірге адамға арналған антидот та болады. Адамға арналған антидот әдетте налоксон, дипренорфин емес, және эторфин дайындалғанға дейін дайындалып, эторфинге кездейсоқ ұшыраған жағдайда дереу қолданылуы тиіс. Адам үшін 3 мкг дозасы, дәрілік препараттың құрамында дипренорфин немесе налоксон сияқты антидоттың тең дозасы болуын талап етеді. Оның басты артықшылығы – әрекет ету жылдамдығы, және одан да маңыздысы, дипренорфиннің оның әсерін жылдам кері қайтаруы. Ауыр кардиопульмоналды депрессияны қоса алғанда, жанама әсерлердің жоғары жиілігі эторфиннің жалпы ветеринариялық тәжірибеде жиі қолданылмауына себеп болды. Дегенмен, оның жоғары тиімділігі, эторфин мен оның антагонисті дипренорфиннің жылдам әрекеті, оның носорогтар мен пілдер сияқты ірі сүтқоректілерді ұстау үшін қолданылуын қамтамасыз етті, онда жылдам басталу және жылдам қалпына келтіру өте маңызды. Эторфиннің жоғары тиімділігі ірі жабайы сүтқоректілерге проектилдік шприц (дарт) арқылы жеткілікті мөлшерде эторфин енгізуге мүмкіндік береді. Ірі жануарларға арналған Иммобилон – эторфин мен ацепромазин малеатының қоспасы. Large Animal Revivon эторфинге қарсы препараттың құрамында негізінен жануарларға арналған дипренорфин және адамға арналған налоксонға негізделген антидот бар, оны эторфиннен бұрын дайындау керек. 5–15 мг дозасы африкалық пілді, ал 2–4 мг дозасы қара носороқты қозғалмайтын етіп қояды.

Фармакология

Эторфин – μ, δ және κ опиоид рецепторларының өте күшті, селективті емес толық агонисті. Ол сонымен қатар ноцицептин рецепторына салыстырмалы түрде әлсіз байланысқа ие. Эторфиннің адамдар үшін LD50 дозасы 3 мкг құрайды.

Құқықтық мәртебе

Гонконгта эторфин Гонконгтың Қауіпті есірткілер туралы 134-тараудың 1-кестесі бойынша реттеледі. Оны тек денсаулық сақтау саласының мамандары және университеттердегі ғылыми зерттеулер үшін ғана пайдалануға болады. Бұл зат дәріханада рецепт бойынша беріледі. Рецептсіз есірткіні жеткізушіге 10 000 доллар (Гонконг доллары) айыппұл салынады. Есірткіні сату немесе өндіру үшін 5 миллион доллар (Гонконг доллары) айыппұл және өмір бойы бас бостандығынан айыру жазасы көзделеді. Денсаулық сақтау министрлігінің лицензиясысыз тұтыну үшін затты иелену 1 000 000 доллар (Гонконг доллары) айыппұлмен және/немесе 7 жылға бас бостандығынан айырумен қылмыстық жазаланады. Нидерландыда эторфин опиум заңына сәйкес I кестедегі есірткі болып табылады. Ол тек зоопарктарда ірі жануарларды уақытша қозғалту үшін ветеринариялық мақсаттарда қолданылады. АҚШ-та эторфин 9056 ACSCN нөмірімен I кестедегі дәрі ретінде тізімделген, бірақ оның гидрохлорид тұзы 9059 ACSCN нөмірімен II кестеде жіктеледі. 2013 жылғы жылдық жалпы өндіріс квотасы екеуі үшін де нөлдік болғандықтан, гидрохлоридтік препараттар, болжам бойынша, Германиядан және/немесе Ұлыбританиядан импортталады. Ұлыбританияда 1971 жылғы «Есірткілерді теріс пайдалану туралы» заңға сәйкес эторфин А класты зат ретінде бақыланады. Италияда эторфин, сондай-ақ оның бастапқы қосылыстары – дигидроэторфин және ацеторфин заңсыз. (2022 жылғы деректер)