Кіріспе

Шансидегі өзен, Қытай.

Фен өзені Қытайдың Шанси провинциясының орталық бөлігін кесіп өтеді. Оның бастауы солтүстік-шығыс Шансидегі Ниньву ауданының Гуаньцзень тауларында. Одан оңтүстік-шығысқа қарай Тайюань алқабына құяды, содан кейін Шансидің орталық аңғары арқылы оңтүстікке қарай ағып, батысқа бұрылып Хэцзиньнің батысында Сары өзенге қосылады. Фен және Вэй өзендері – Сары өзеннің ең ірі екі саласы. Өзеннің ұзындығы шамамен 711 километрді құрайды және Шанси облысының 25,3% аумағын сумен қамтамасыз етеді. Фен өзені Шансидегі ең ұзын өзен. Бұған қоса, ол Сары өзеннің екінші ең ұзын саласы болып табылады. Тайюань қаласының ішінде Фен өзені солтүстіктен оңтүстікке қарай ағады, ал префектура өзеннің ағысының жетіден бір бөлігін қамтиды.

Аңыз

Фен әдетте Сима Цян және басқалар Сары императордың үйінің жанынан аққан деп айтқан Джи өзенімен теңестіріледі. "Мемлекеттер жөніндегі әңгімелер" Джи өзенінің Сары император Янди (Жанғыш император) кланымен шайқасқа түсер алдындағы оның кланының мекені болғанын мәлімдейді. Оның аты Чжоу әулетінің патшалық отбасының тегімен сәйкес келеді. Дегенмен, Пуллейбланк "Джи өзені" кейінірек құрастырылған болуы мүмкін дейді, себебі "Сары император туралы мифтен басқа Джи өзені туралы ешқандай жазба жоқ сияқты".

Ежелгі

Төменгі Фен ежелгі Қытайдың негізгі аймағының бір бөлігі болды және Хуманың жанындағы Цзинь мемлекетінің астанасы осы жерде орналасқан. Өзен 2500 жылдық Саньцзин өркениетін қалыптастырды және содан бері Шаньсиде "Халық Анасы" деп аталып келеді. Тайюаньда Фен өзенінің аңғары құнарлы су ресурстарына ие; осы себепті Фен аймағы Шаньси провинциясының экономикалық орталығына айналды. Оңтүстік аймақта тағы екі аңғар бар. Олардың бірі – Фен өзенінің аңғары, ол Сары өзенге құяды. Екінші аңғар – Су өзені, ол Жоңтиао тауының солтүстік жиегімен өтеді және тағы бір үшбұрышты алапты құрайды. Фен өзенінің аңғары Вэй өзенінің аңғарына екі түрлі байланыс жолын ұсынды, екі жол да Сары өзеннің екі жағына ашық болатын.

Қазіргі заманғы

Қазіргі заманғы Тайюань, Линфэн, Хума, Хеджин қалалары Фен өзенінің бойында немесе жанында солтүстіктен оңтүстікке қарай орналасқан. Феняң өзеннің атымен аталғанмен, шындығында одан 20 шақырымнан астам батысқа қарай жатыр. Кез келген қаладан өтетін өзен сияқты, Фен өзені Тайюань қаласына қосымша әсемдік сыйлады. Дегенмен, өзеннің жоғары ағысында бөгеттер салынғаннан кейін, бір кезде көп суы бар өзеннің ағыны азайып, құрғап қалды. 1949 жылдан бастап Қытай үкіметі Фен өзені, Вэнью өзені, Хуэй өзені және Фен өзенінің салаларында бірнеше су қоймаларын салды. Бұл Тайюань және басқа қалаларды өнеркәсіптік сумен қамтамасыз етті, Тайюань және Линфэн алқаптарындағы суару аумағын ұлғайтты. 1950 жылдарға дейін Фен өзені аңғарындағы су тасқынына бейімді жерлер 13,34 мың гектарды, тұзды сілтілі топырақтар 6,67 мың гектарды құрады. Бүгінде су шаруашылығы құрылыстарының әсерінен су басу құбылысы дерлік жойылды және тұзды сілтілі топырақтың кең аумақтары мелиорацияланды.

Кіріспе

1990 жылдары Тайюань қалалық әкімдігі су сақтағыштарын құру мақсатында өзеннің әртүрлі учаскелеріне жасанды және көшірілетін құрылыстар салды. Бұл су сақтағыштардың жалпы ауданы 1,7 миллион шаршы метрді құрайды және жағалау бойында жаңадан пайда болған 1,3 миллион шаршы метрлік жасыл жеңілдіктермен бірге 6 шақырымдық Фен өзені саябағын қалыптастырады. Жасыл жеңілдіктерге 183 түрлі ағаштар, бұталар және басқа да жасыл өсімдіктер кіреді. 1960 жылы салынған №1 Фен өзені су сақтағышы Шаньси провинциясының ең ірі жасанды су сақтағышы болып табылады; сонымен қатар, ол провинцияның көрнекті орны саналады. Оның оңтүстіктен солтүстікке дейінгі ұзындығы 15 шақырым, ені 5 шақырым, жалпы ауданы 32 шаршы шақырым, ал су сақтағышының сыйымдылығы 720 миллион куб метрді құрайды. 2000 жылы №1 Фен өзені су сақтағышынан 50 шақырым төмен орналасқан №2 Фен өзені су сақтағышы салынды. Фен өзені су сақтағышының ластануы күрделі мәселеге айналды. Халық санының артуы және экономиканың дамуы өнеркәсіптік, тұрмыстық және басқа да ластану түрлерін күшейтті. Үлкен көлемдегі сарқынды сулар №1 және №2 су сақтағыштарының төменгі ағысына еш ескермей құйылуда. Дегенмен, үкімет бұл мәселені шешуге тырысуда.