Кіріспе

Майк Николс 1973 жылы түсірген фильм. «Дельфин күні» – Майк Николс режиссерлік еткен, Джордж С. Скотттың басты рөлде ойнаған 1973 жылғы американдық ғылыми-фантастикалық триллер. Бұл фильм француз жазушысы Роберт Мерльдің 1967 жылғы «Un animal doué de raison» («Ақылды жануар») романы негізінде түсірілген, сценарийін американдық Бак Генри жазған.

Сюжет

Жақсы және жігерлі ғалым Джейк Террелл мен оның әйелі Мэгги, кішкентай командасымен бірге шалғай аралдағы зерттеу орталығында дельфиндерді адамдармен байланысқа түсуге үйретуде. Олар төрт жылдан бері тұтқындықta өсірген Альфа ("Фа") дельфиніне қарапайым ағылшын тілін үйретеді. Содан кейін, жабайыдан ұсталған Бета ("Беа") деп аталатын аналық дельфинді оған таныстырады. Фа біраз уақытқа "туған тіліне" қайта оралады, бірақ жақын арада Беаға да ағылшын тілін түсінуге үйретеді. Терреллдің зерттеулерін Гарольд ДеМило (Фриц Уивер) басқаратын Франклин қоры қаржыландырады. Жасырын үкіметтік агент Кертис Махони (Пол Сорвино), дельфин зерттеулері туралы мақала жазатын тәуелсіз журналист ретінде ДеМилоны шантаждайды, Терреллдің орталығына кіруге рұқсат беру үшін. Террелл мен оның командасы Махонидің жолын кесуге тырысса да, ол Фа мен Беа туралы шындықты біліп алып, өз табалдарын жариялаумен қорқытады. Бұған жол бермеу үшін Террелл ДеМиломен бірге өз жетістіктерін Қордың директорлар кеңесіне ұсынуға келіседі және баспасөз конференциясы үшін материкке сапар шегеді. Олар Мэггимен бірге келген соң, баспасөз конференциясы күрт тоқтатылады, ал Фа мен Беа аралдан ұрланып кетеді. Дельфиндерді ұрлағаннан кейін Махони, Франклин институтының дельфиндерді саяси төңкеру үшін оқытуды жоспарлап отырғанын айтады, магниттік минаны қолданып АҚШ Президентін өлтіруді көздейді. Терреллдің командасының бірі – Дэвидтің, институттың жасырын жедел қызметкері екені анықталады және ол дельфиндерді төңкеруге дайындауға көмектеседі. Фа қашып, Терреллдерге оралады, ал конспираторлар Беаға Президенттің яхтасына мина орнатуға рұқсат береді. Болып жатқан жағдайды түсінген Джейк, Фаға Беаны тоқтатуды бұйырады; Фа Беаны ұстап алып, минаны конспираторлардың қайығына орнатуға бағыттайды, ол жарылыс кезінде жойылды, Дэвид пен кеңестің көп бөлігі қаза табады. Фа мен Беа Терреллдерге оралады, бірақ ДеМило гидроұшақпен аралға жақындағанда, Джейк Фа мен Беаға қашып, теңізде еркін өмір сүруді бұйырады. Фа Джейк пен Мэггимен байланыс орнатып, баруға асықпайды, бірақ Джейк оған кетуге бұйырады; соңында екі дельфин де қашып кетеді, ал Джейк пен Мэгги ДеМилоны күтіп, болған оқиға туралы ойға келеді.

Өндіріс

Роман Хелен Уивер аударған ағылшын тіліне, ал 1969 жылы АҚШ-та "Дельфин күні" деген атпен жарияланды. Фильмді Роман Полански 1969 жылы United Artists үшін түсіруге ниеттенген, сценарийін де ол жазды. Бірақ, Полански 1969 жылдың тамызында түсірілім алаңдарын іздеу үшін Лондонға барғанда, оның жүкті әйелі, актриса Шарон Тейт, Чарльз Мэнсонның ізбасарларынан Беверли-Хиллстегі үйінде қаза тапты. Полански АҚШ-қа қайтып осы жобадан бас тартты. Келесі жылы Мириш корпорациясы үшін Франклин Шаффнер фильмді түсіретіні жайлы хабарланды. Алайда, бұл жоспарлар орындалмады, нәтижесінде Жозеф Левин осы жобаны Майк Николс үшін United Artists-тен сатып алды. Скотт рөлі үшін 750 000 доллар алды.

Романнан айырмашылықтары және басқа да шабыт көздері

Мерлдің "Қырық суық соғыс" романы осы фильмнің негізі болған деп есептеледі, бірақ фильмнің сюжеті романнан айтарлықтай ерекшеленеді. Фильмнің шабытының бір бөлігі ғалым Джон С. Лиллидің өмірінен алынған. Лилли – дәрігер, биофизик, нейробиолог және өнертапқыш, ол сананы зерттеумен айналысқан. 1959 жылы ол Виргин аралдарындағы Сент-Томас қаласында Коммуникацияны зерттеу институтын құрып, 1968 жылға дейін оның директоры қызметін атқарды. Ол онда дельфиндермен жұмыс істеп, дельфиндердің интеллектын және адам-дельфин қарым-қатынасын зерттеді. Сондай-ақ, бөтелке мұрынды дельфиндердің қарым-қатынасы және Джон Лилли мен киттердің қарым-қатынасы туралы да қараңыз.