Кіріспе

Агнес Франция, Анна (1171 – 1220/1240 жылдан кейін) – Алексий II Комнен және Андроник I Комненға үйлену арқылы Византия императрицасы болған. Ол Франция королі Людовик VII мен Шампаньдық Адельдің қызы.

Некеге тұруға сөз байласу

1178 жылдың басында Фландрия графы Филипп қасиетті жерлерден қайтып келе жатқанда Константинопольге келді. Екінші крест жорығы кезінде 1147 жылы Рождествода Константинопольде Людовик VII-ді қабылдаған Шығыс Рим императоры Мануил I Комнен, енді Филипптің Францияның Батыс Еуропадағы пайдалы одақтас болатынына көндігіп, мүмкін, толық сенімді болды. 1178-1179 жылдары қыс айларында Филипппен бірге Генуялық Балдовино Герсио басқарған императорлық елшілік, Мануилдің екінші әйелі Антиохиялық Мариядан туған жалғыз ұлы және мұрагері Алексий мен Агнес арасында неке қию үшін француз сарайына жіберілді. Осындай некелік одақты Папа Александр III 1171 жылдан бері қолдап келген. Келісімге қол жеткен кезде ханшайымдарды болашақ күйеуінің отбасында тәрбиелеу әдеттегі жайт еді. Шындығында, Агнес өзінің үлкен әпкесі Элиспен ешқашан кездеспеген болуы мүмкін, ол тоғыз жасынан бастап Англия Корольдігінде тұрды, өйткені Англияның болашақ королі Ричард I-ге күйеуге берілуі туралы келісімге қол жеткізілген еді (бірақ бұл неке такырыпқа жетпеді). Агнес 1179 жылы Пасхада Монпельеден Константинопольге бағытталған кемеге мінді. Генуяда флот 5 кемеден 19 кемеге дейін өсті, оның капитаны Балдовино Герсио болды. 1179 жылдың жазының соңында Константинопольге келген Агнес жетпіс жоғары лауазымды әйел тарапынан қарсы алынды және оның құрметіне зәулім кештер ұйымдастырылды. Ол бұрынғы риторлардың шебері және Салоника архиепископы Евстафийдің құттықтау сөзімен күшті қарсы алды. Оған аты-жөні белгісіз автордың құттықтау өлеңдері сыйға тартылды, кейде оны "Эистерион" деп атайды. Вильгельм Тирдің айтуынша, Агнес Константинопольге келгенде сегіз жаста, ал Алексий он үш жаста болған. Вильгельм Алексийдің жасын қате көрсеткен (ол 1169 жылдың 14 қыркүйегінде дүниеге келген), ал Агнес туған жылы туралы басқа дерек көзі жоқ. Егер ол шындығында сегіз жаста болса, онда 12 ғасырғы көзқарас бойынша, ол некеге тұру үшін кем дегенде үш жасқа кіші болған. Дегенмен, рәсімге қатысқан Тирдің Вильгельмі оны толыққанды неке тойы (matrimonii legibus copulare) деп сипаттағандай көрінеді; оны византиялық емес басқа да бірнеше көздер және көптеген қазіргі заманғы авторлар да қолдайды. Салтанатты рәсім 1180 жылдың 2 наурызында Ұлы сарайдағы Трулло залында өтті. Агнес ресми түрде Анна деп аталды. Салоникалық Евстафий осы оқиғаны тойлау үшін сөз сөйледі, оның тақырыбы қолжазбада "Екі патша баласының тойына арналған публицистикалық сөз" деп көрсетілген. Бұл рәсім Алексийдің туған қарындасы Мария Порфирогенитаның Константинополь патриархы Феодосий жүргізген Монферрат графы Реньеге үйленгенінен шамамен бір ай өткен соң өтті.

Императрица

1180 жылы 24 қыркүйекте Мануэль қайтыс болды, ал Алексий оның орнына император атанды. Ол өздігінен билік жүргізуге тым жас еді. 1183 жылы Антиохиялық Мария тақтың артындағы жаңа күш, Андроник I Комненмен ауыстырылды. Андроник Мануэльдің туысы болған және өзінің императорлық амбициялары бар екені белгілі еді. Ол Мария Порфирогенита мен оның күйеуі Рениерді улап өлтірді деген күдік туды; ол Антиохиялық Марияны тұтқындап, көп ұзамай өлім жазасын орындады. Андроник Алексиймен бірге биледі, содан кейін сол жылдың қазан айында Алексийді өлімге жіберді. Анна енді 12 жаста болды, ал Андроник шамамен 65 жаста еді. Андроник бұрын үйленген (бірінші әйелінің аты белгісіз). Ол екі қарындасымен (Евдокия Комнен және Теодора Комнен) және Антиохиялық Филиппамен қарым-қатынаста болған. Филиппа Антиохиялық Констанция мен оның алғашқы күйеуі және серігі Пуатьелік Раймонның қызы еді; ол сонымен қатар Антиохиялық Марияның қарындасы болғандықтан Алексийдің анасының қарындасы еді. Андроник алғашқы әйелінен екі ұл алды; Теодорамен болған қарым-қатынасынан кішкентай ұл мен қызы болды. Оның үлкен ұлы Мануэльдің өзінің ұлы, болашақ Трапезундтық Алексий I болды. Анна 1185 жылдың қыркүйегінде Андроник тақтан түсірілгенге дейін екі жыл бойы императрица болды. Өз билігін жойған халық көтерілісінен қашуға тырысып, Андроник Аннамен және оның сүйіктісімен (тек Мараптике деп танылған) Константинопольден қашып кетті. Олар Қара теңіздің Битиния жағалауындағы Челе бекінісіне жетіп, Крымға кемемен өтуге тырысты. Бірақ қолайсыз жел кеменің жолға шығуына кедері келтірді. Андроник ақыры қолға түсіріліп, астанаға қайтарылды, онда 1185 жылдың 12 қыркүйегінде қиналып өлтірілді.

Кейінгі өмірі

Анна Андрониктың құлдырауынан аман қалды және 1193 жылы Батыс елдерінің бір хроникашысы оны империяның солтүстік шекарасында шайқасқан әскери басшы Теодор Бранаспен байланыста болды деп айтады. Олар алғашқыда үйленбеді. 1204 жылы Константинополь құлағаннан кейін Агнес француз ханшайымы болғандықтан, Батыс Еуропа барондарынан құрмет алды, себебі шабуылдаған латын дворяндарының көп бөлігі де француз тегінен шыққан, және ол бұрынғы император болғандықтан да. Осыны ескерсек, Роберт де Кларидің мәлімдемесіне сәйкес, Агнес жаман беделге ие болған және француз тілін білмегендіктен аудармашысыз сөйлей алмаған. Ол кезде ол шамамен отыз жаста болды және бала кезінде Византия сарайына жіберілгендіктен, өмірінің көп бөлігін сол жерде өткізген. Роберт де Кларидің баяндамасы көптеген тарихшыларды оған сендірді: Агнес латын билеушілер арасында құрметке ие болған, олар көбінесе білімді және көп тілді болған, бірақ төменгі дәрежедегілер, мысалы Роберт, Пьер де Амиенс графының қамқорлығымен қарапайым рыцарь, одан әлдеқандай сүйіспеншілік күтпеген. 1204 жылғы жазда Константинопольдің латын императоры Балдуин I-нің ықпалымен Анна мен Теодор үйленді. Теодор Бранас Латын империясы үшін күресін жалғастырды және 1219 жылы соңғы рет естілді, ол кезде Агнес тарихи деректерден жоғалып кеткен. Олардың кем дегенде бір қызы болды, ол Наржо де Тусиге үйленді. Оның қайтыс болған күні қазіргі генеалогиялық зерттеулерде кейде "1220" немесе "1240 жылдан кейін" деп көрсетіледі.