Қосма мен Дамиан: Дәрігерлер мен егіздердің қасиетті қамқорлары

Кіріспе

Медицинаның қамқоршылары және егіздер Косма мен Дамиан (قُزما ودميان; Κοσμᾶς καὶ Δαμιανός (translit=Kosmás kai Damianós); Cosmas et Damianus; шамамен 3-шы ғасыр – шамамен 287 немесе 303 жылдары) – екі араб дәрігері және ерте христиан шейіттері. Олар өз кәсіптерін Эгей теңізі портында, сол кездегі Рим провинциясы Киликияда (қазіргі Түркияның Чүкүрова аймағы) жүзеге асырған. Косма мен Дамиан – үшінші ғасырда Арабияда туған егіз ағайындар. Олар христиан дінін қабылдап, ақысыз медицина және хирургиямен айналысқан. Бұл оларды "анаргирой" (грекше Ἀνάργυροι, "күміссіздер" немесе "жалдамалы еместер") деп атауға себеп болды, соның арқасында көптеген адамдар христиандыққа жол тартты. Олар соқырлықты, қызуды, сал ауруларын емдеген және тіпті кеудедегі жыланды да қуып шығарған деген қағида бар. Диоклетианның діни қуғыны кезінде Киликияның (қазіргі Түркия) әкімі Лисий оларды дінге адалдығы мен емшілік дарыны үшін тұтқындады. Олимпия құдайларын құлшынған император Диоклетиан, Рим империясынан христиан дінін жою мақсатымен христиандарды айыптаған бірқатар жарлықтар шығарды.

Өмір

Олардың өмірі туралы ештеңе белгісіз, тек император Диоклетианның қуғыны кезінде Сирияда шейіт болғандары мәлім. Христиан дәстүрлеріне сәйкес, егіз ағайындар Арабияда туып, білікті дәрігерлер болған. Косма мен Дамианның өнертабысы – «опопир» деп аталатын, түрлі ауруларды, соның ішінде салдарды емдеуге арналған күрделі дәрілік құрал. Диоклетианның қуғыны кезінде Косма мен Дамиан Киликия префекті Лисийдің бұйрығымен тұтқындалды, ол басқаша белгісіз. Оларға азаптау арқылы сенімінен бас тартуға бұйрық берілді. Алайда, аңыз бойынша, олар өз сенімдеріне адал болды, айқышқа ілініп, таспен атқыланып, жебелермен атылып, соңында бас кесіліп өлім жазасына кесілді. Антим, Леонтий және Евпрепий, өмір бойы олармен ажырамас болған кіші ағалары, олардың шейіт болуына ортақтасты. IV ғасырдың басында Иерусалимде, Мысырда және Месопотамияда екі иық киелілерге арналған шіркеулер құрылды. Екі әулиеге деген құлшылық Шығыс пен Батыс елдерінде тез тарады. Теодорет олардың реликтілерін бөлу туралы жазған. Олардың керемет деп саналатын реликтілері Сириядағы Кирр қаласында жерленген. Архиепископ Прокл мен император Юстиниан I (527–565) олардың құрметіне шіркеулер салған, Кирр қаласын сәнді қалпына келтіріп, оны егіздерге арнаған, бірақ олардың реликтілерін Константинопольге әкелген. Бұл орын діни сапарға арналған атақты орынға айналды. Римде Папа Феликс IV (526–530) Бейбітшілік кітапханасын (Bibliotheca Pacis) олардың құрметіне Веспасиан форумындағы Санти Косма е Дамиано базиликасы ретінде қайта арнады. Шіркеу көп рет қайта салынған, бірақ ол әлі де алтыншы ғасырдағы қасиеттілердің суреттерімен мозаикасымен танымал. Олардың бас сүйектері деп саналатын нәрсе Мадридтегі Лас-Дескальзас-Реалс монастырында қастерленеді, олар 1581 жылдан бері император Карл V-нің қызы Марияның сыйлығы болды. Олар бұрын Римнен Бременге, одан Бамбергке он ғасырда әкетілді. 1334 жылы Бремен архиепискобы Бурхард Грелль басқа да бас сүйектерін тапты. Ол «жеке өзі «ғажайып» түрде Бремен соборының хорында ұмытылған және ескірген деп саналатын қасиетті дәрігерлер Косма мен Дамианның реликтілерін тауып алды. Алып келуді атап өту үшін архиепископ пен Капитул 1335 жылы Елуінші күн мейрамына арналған той ұйымдастырды, онда реликтілер қабырғадан әлдеқайда лайықты орынға көшірілді. Греллдің айтуынша, бұл реликтілер архиепископ Адалдагтың 965 жылы Римнен әкелгендері. Собордың шебер құрылысшысы Иоганн Хемелинг реликтілерге арналған киелі орын жасады, ол шамамен 1420 жылы аяқталды. Киелі орын алтынмен қапталған, күміспен қапталған, оюлы емен ағашынан жасалған. 1649 жылы Бременнің лютерандық бөлімі Баварияның Максимилиан I-ге бассыз ғибадатхананы сатып берді. Екі бас Бременде қалды және Рим-католик қауымының меншігіне өтті. Олар 1934 жылдан 1968 жылға дейін Санкт-Иоганн шіркеуінде көрсетілді, ал 1994 жылы олар криптаға жерленді. Қазір ол Мюнхендегі иезуиттердің Киелі Михаил шіркеуінде орналасқан. 1413 жылдан бастап Венадағы Сент-Стефанс соборында тағы бір жұп қасиеттілердің бас сүйектері сақталған. Басқа реликтілер Венециядағы Сан-Джорджо-Маджоре шіркеуі иелік етеді. Канадада бұл күн 25 қыркүйекке ауыстырылды (26 қыркүйек Канаданың шейіттерінің мерекесі). Қасиетті Косма мен Дамиан дәрігерлердің, хирургтардың және фармацевттердің қамқоршылары ретінде қарастырылады және кейде медициналық эмблемалармен бейнеленеді. Олар сондай-ақ егіздердің қамқоршысы деп саналады. Бразилияда екі иық қасиеттілерді балалардың қорғаушылары деп санайды, ал 27 қыркүйекте, әсіресе Рио-де-Жанейрода, балаларға киіз үйде жүзікпен бірге әулиелердің бейнесі бар конфеталар беріледі. Бұл рәсімнің мақсаты - алдымен жеті жастан асқан жеті балаға тамақ ұсыну, содан кейін оларды еденде отырып, қолмен тамақтануға шақыру. Пернамбуко штатының Игарасу қаласында орналасқан Косма және Дамиан шіркеуі 1535 жылы салынған Бразилияның ең көне шіркеуі болып табылады. Ұлыбританияда Дэмиан Британдық стоматологиялық қауымдастығының гербіндегі оң жақ жақтауы. Косма мен Дамиан жыл сайын Нью-Йорк штатының Утика қаласында, Сент-Антони шіркеуінде жыл сайынғы қажылық кезінде құрметтеледі. Бұл іс қыркүйектің соңғы демалыс күндері (27 қыркүйек мерекесіне жақын) өтеді. Қасиеттілерге құрмет көрсету үшін мыңдаған қажылар келеді. Канада мен басқа да елдерден 80 автобустар келіп жатыр. Екі күндік фестиваль музыканы (La Banda Rosa), көптеген итальян тағамдарын, миссаларды және Утиканың шығыс бөлігіндегі көшелермен шерулерді қамтиды. Бұл Солтүстік-Шығыс АҚШ-тағы әулиелерді құрметтеудің ең ірі фестивальдерінің бірі.

Nothing is known of their lives except that they suffered martyrdom in Syria during the persecution of the Emperor Diocletian. According to Christian traditions, the twin brothers were born in Arabia and became skilled doctors. known as opopira, a complex compound medicine used to treat diverse maladies including paralysis, was invented by Cosmas and Damian. During the persecution under Diocletian, Cosmas and Damian were arrested by order of the Prefect of Cilicia, one Lysias who is otherwise unknown, who ordered them under torture to recant. However, according to legend they stayed true to their faith, enduring being hung on a cross, stoned and shot by arrows and finally suffered execution by beheading. Anthimus, Leontius and Euprepius, their younger brothers, who were inseparable from them throughout life, shared in their martyrdom. As early as the 4th century, churches dedicated to the twin saints were established at Jerusalem, in Egypt and in Mesopotamia. Devotion to the two saints spread rapidly in both East and West. Theodoret records the division of their reputed relics. Their relics, deemed miraculous, were buried in the city of Cyrrhus in Syria. Churches were built in their honor by Archbishop Proclus and by Emperor Justinian I (527–565), who sumptuously restored the city of Cyrrhus and dedicated it to the twins, but brought their purported relics to Constantinople. and it became a celebrated place of pilgrimage. At Rome, Pope Felix IV (526–530) rededicated the Library of Peace (Bibliotheca Pacis) as a basilica of Santi Cosma e Damiano in the Forum of Vespasian in their honour. The church is much rebuilt but still famed for its sixth century mosaics illustrating the saints. What are said to be their skulls are venerated in the Convent of Las Descalzas Reales of the Clares in Madrid, where they have been since 1581, the gift of Maria, daughter of Emperor Charles V. They had previously been removed from Rome to Bremen in the tenth century, and thence to Bamberg. Other skulls said to be theirs were discovered in 1334 by Burchard Grelle, Archbishop of Bremen. He "personally 'miraculously' retrieved the relics of the holy physicians Cosmas and Damian, which were allegedly immured and forgotten in the choir of the Bremen Cathedral. In celebration of the retrieval Archbishop and Chapter arranged a feast at Pentecost 1335, when the relics were translated from the wall to a more dignified place. Grelle claimed the relics were those Archbishop Adaldag brought from Rome in 965. The cathedral master builder Johann Hemeling made a shrine for the relics, which was finished around 1420. The shrine, made from carved oak wood covered with gilt and rolled silver is considered an important mediaeval gold work. In 1649 Bremen's Chapter, Lutheran by this time, sold the shrine without the heads to Maximilian I of Bavaria. The two heads remained in Bremen and came into the possession of the small Roman Catholic community. They were shown from 1934 to 1968 in the Church of St. Johann and in 1994 they were buried in the crypt. The shrine is now shown in the Jesuit church of St Michael in Munich. At least since 1413 another supposed pair of skulls of the saints has been stored in St Stephens's Cathedral in Vienna. Other relics are claimed by the Church of San Giorgio Maggiore in Venice. The martyr twins are invoked in the Canon of the Mass In Canada it has been moved to 25 September (as 26 September is the Feast of the Canadian Martyrs in Canada). Sts Cosmas and Damian are regarded as the patrons of physicians, surgeons, and pharmacists and are sometimes represented with medical emblems. They are also regarded as the patron saints of twins. In Brazil, the twin saints are regarded as protectors of children, and 27 September is commemorated, especially in Rio de Janeiro, by giving children bags of candy with the saints' effigy printed on them and throughout the entire state of Bahia where Catholics and adepts of Candomblé religion offer typical food such as caruru. The ritual consists of first offering the food to seven children that are no older than seven years old and then having them feast while sitting on the floor and eating with their hands. The Church of Saints Cosmas and Damian, in Igarassu, Pernambuco is Brazil's oldest church, built in 1535. In the UK Damian is the dexter side supporter in the coat of arms of the British Dental Association. Cosmas and Damian are venerated every year in Utica, New York, at St. Anthony's Parish during the annual pilgrimage which takes place on the last weekend of September (close to the 27 September feast day). There are thousands of pilgrims who come to honor the saints. Over 80 busloads come from Canada and other destinations. The 2 day festival includes music (La Banda Rosa), much Italian food, masses and processions through the streets of East Utica. It is one of the largest festivals honoring saints in the northeast USA.

Гонконг

СС Косма мен Дамиан католик шіркеуі, Цуэнь Ван.

Македония

Св. Кузман және Дамжан Охрид
Св. Кузман және Дамжан Джедоарце, Тетово
Св. Кузман және Дамжан Говрелево, Скопье
Св. Кузман және Дамжан Үшбұрыш, Скопье
Св. Кузман және Дамжан Аурухана шіркеуі, Велес (Свети Бесребренници Козма және Дамжан)

Словакия

Костоль св. Козму а Дамиана, Братислава Дюбравка
Костоль св. Козму а Дамиана, Тренчин Бискупице
Костоль св. Козму а Дамиана, Кшинна