Кіріспе

Неміс католиктері (Deutschkatholiken) 1844 жылдың желтоқсанында Иоганнес Ронге басшылығымен Рим-католик шіркеуінен бөлінген неміс диссиденттерінің күшімен құрылды. Бұл қозғалыс Бреслау (қазіргі Вроцлав) қаласында бастау алды. Бір кезде Иоганнес Черский басшылығымен, одан да консервативті диссиденттер оларға қосылды. Бұл екінші ағым Христиан католиктері деп аталды және Шнайдемюль (қазіргі Пила) қаласында пайда болды.

Киімнің көрінісі туралы дау

1844 жылдың 15 қазанында жарық көрген Sächsische Vaterlandsblätter басылымында Силезиядағы Рим-католик діни қызметкері Йоханнес Ронге, 1842 жылдан бері Трир епискобы болған Вильгельм Арнольдидің 1810 жылдан бергі алғаш рет Исаның тігіссіз халатын көрсетуіне қарсы күшті шабуыл жасады, бұл оқиға соборға есепсіз көптеген паломниктің келуіне себеп болды. Епископ Арнольди бұл артефакттың емдік қасиеттері бар екенін жариялады және қасиетті халатты көрсетумен бірге, оны құрметтеу үшін Трирге қажылыққа барғандарға толық кешірім сыйлауға уәде берді. Ронге жоспарланған қажылықтарды бейқұмарлыққа батыру деп айыптады. Бұрын Гротткауда шаплон болған Ронге сол кезде Лаурахюттеде мектеп мұғалімі болып жұмыс істеді. Ол бұрыннан бері өзінің тәуелсіз көзқарастары үшін қызметтен шеттетілген еді. Ронге жазған мақала үлкен қызығушылық тудырды және 1844 жылдың желтоқсан айында Бреслау шіркеу кеңесі оны қауымнан шығарды. Бұрынғы діни қызметкерге көпшілік тарапынан қолдау көрсетілді, ал Бреслауда өзін "Жаңа католиктер" деп атаған қарсыластар қауымы құрылды. Кейіннен олар өздерінің атын "Жаңа католиктерден" "Германия католиктеріне" өзгертуге мәжбүр болды.

Ерте өсу

Бір жылдың ішінде Германиядағы католиктердің саны 8000-нан асты. Лейпциг, Дрезден, Берлин, Оффенбах-на-Майне, Вормс, Висбаден және тағы бірнеше жерде қауымдастар құрылды. Бұл қозғалысқа Лейпцигтегі газет баспашысы Роберт Блум қолдау көрсетті. Блум жаңа қозғалыстың жазбаларын жариялап, оны ұйымдастыруға көмектесті. Магдебург та жаңа қауымға жататын қауымдастар құрылған қалалардың бірі ретінде көзге түсті. Сол жерде Коте есімді оқытушы белсенді жұмыс істеді. Ронге бастаған үгіт науқаны басталмас бұрын, Шнайдмульде, Позенде Иоганнес Цзерски басшылығымен, діни қызметкер ретінде шіркеу басшыларымен қақтығысқа түсіп, аралас некелер және дін қызметкерлерінің бойдақ болуы мәселелері бойынша өзгеше, бірақ кейбір жағынан ұқсас қозғалыс пайда болды. Нәтижесінде ол 1844 жылғы наурыз айында қызметтен шеттетілді, тамыз айында жиырма төрт ізбасарымен бірге Рим қауымынан шықты, қауымнан қуылды және қазан айында діни қызметкерлердің бойдақ болуын, латын тілін діни қызметтерде қолдануды, тазару және трансбұстантиация доктриналарын қабылдамаса да, Никея теологиясын және жеті қасиетті құдай қызметін сақтайтын «Христиандық католик» қауымы құрылды. Ронге мен Цзерски дін қызметкерлерінің төменгі буындарына Пападан тәуелсіз және кеңестер мен синодтармен басқарылатын Ұлттық неміс шіркеуін құруға бірігуге шақырды.

Лейпциг кеңесі

1845 жылы наурыз айында Лейпцигте кеңес болып өтті, ол ұйымның мәселелерін талқылады. Жиырма жеті қауым өкілдер арқылы қатысты, олардың ішінде тек екеуі немесе ең көп дегенде үшеуі дін қызметкерлері болды. Профессор Вигард төрағалық етіп, бүкіл шіркеу үшін бірліктің негізін құрайтын дін мен тәжірибе жүйесін құруға кірісті. Киелі кітап сенімнің жалғыз стандарты ретінде мойындалды, ал оның түсіндірілуі христиандық идеямен «терең сіңіп, жандандырылған» ақылға жүктелді. Тек екі кияли амал қабылданды: крещение және Раббының соңғы кешкі асы. Құлшылық рәсімдері бойынша әр қауым өз көзқарасын іске асыруға еркін болды. Әр қауым өз пасторын және қарттарын өзі таңдауы керек еді. Жалпы маңызы бар мәселелер бес жылда бір рет жиналатын бас кеңестің басқаруына берілді, бірақ бұл кеңестің шешімдері күшіне ену үшін қауымдардың көпшілігімен бекітілуі тиіс еді. Рим папасының билігі мойындалмады. Жаңа шіркеудің конституциясы демократиялық және протестанттық болды, бірақ кейбір жағынан неміс католиктері протестанттардың көпшілігінен де либералды бағытта одан да әрі барып, барлық адамдар үшін толық діни еркіндікті талап етті және өз діндерін адам ақылының дамуымен дами және өзгертілуге қабілетті деп жариялады. Күнәларды мойындау, индульгенциялар, қасиеттілерді қастерлеу және шақыру, құдай қызметінде латын тілін қолдану, аралас некелерге тыйым салу, дін қызметкерлерінің иерархиясы және дін қызметкерлерінің бойдақ болуы жойылды. Тазалау орны туралы мәселе бойынша да, қарсы да ештеңе айтылмады. Черский Лейпциг кеңесінің бірнеше отырысына қатысты, бірақ Бреслау формуласына ұқсас формула қабылданған кезде, ол қол қоюдан бас тартты, өйткені Мәсіхтің құдайлығы ескерілмеді, ал ол және оның қауымы бастапқыда қабылдаған «христиандық католиктер» деген атауын сақтап қалды.

Саясат

Көптеген неміс католиктері саясатқа қатысты. Ронж өзі 1848 жылғы көтерілістердің алдыңғы қатарлы тұлғасы болды. Австрияда, және соңында Баварияда да, "неміс католиктері" деген атауды қолдану ресми түрде тыйым салынды, оның орнына "диссиденттер" деген атау қолданылды, ал Пруссияда, Баденде және Саксонияда жаңа сенімді ұстанғандар түрлі шектеулерге ұшырады, олар дінді жойлауға және сол заманның революциялық тенденцияларын қолдауға күдікпен қарады.

Кейінгі дамуы

1850 жылы мамыр айында Лейпцигте өткен екінші кеңес полицияның араласуына байланысты Кёттенге көшірілуге мәжбүр болды. Ол, протестант шіркеулерінен бөлініп құрылған еркін қауымдармен одақ құруды және екі конфессиядан бірлескен басқару комитетін сайлауды ұсынды. Бұл комитет 1852 жылға белгіленген үшжылдық съезге дейін төрағалық кеңес ретінде жұмыс істеуі тиіс еді, бірақ съез өте қойған жоқ. 1859 жылғы маусымда Готта қаласында неміс католиктері мен еркін қауымдардың өкілдері бас қосып, «Бунд фрирелигиозер Гумейнден» (еркін діни қауымдар конфедерациясы) деген атпен екі тараптың бірігуіне келді. Конфедерацияға барлық еркін протестанттық және тіпті еврей қауымдарын қабылдау ұсынылды. Әртүрлі штаттардағы заңнама көбірек толеранттылық танытты және Гота кеңесінің жоспарын іске асыру мүмкін болғандай көрінді. Бірақ нәтиже керісінше болды. Конфедерация тым әртүрлі элементтерден тұрды. Мүшелерінің кейбіреуі православиеден одан да алыстап, қарапайым нанымды дін деп жариялап, крещение мен Иеміздің соңғы кешкі асын жойды, ал енді біреулері болса, асыраушылыққа берілді. 1844 жылы және одан кейінгі жылдары құрылған көптеген қауымдар таратылды, соның ішінде Шнайдемюль қауымы да 1857 жылы жойылды. Неміс католиктерінің көпшілігі ұлттық протестант шіркеуіне қосылды. 1911 жылғы мәліметтер бойынша, тек екі мыңға жуық қатаң неміс католиктері болды, олардың барлығы Саксонияда тұрды. Бұл қозғалыстың орнын Ескі католик шіркеуі басып алды.