Кіріспе
Норвегиядағы электрондық жол төлемі жүйесі (Autopass) – Норвегияда қолданылатын электрондық жол төлемі жинау жүйесі. Ол автомобильдерден жол төлемін автоматты түрде қабылдауға мүмкіндік береді. Жүйе бастапқыда Q Free және Fenrits норвегиялық компанияларымен жеткізілген 5.8 ГГц (MD5885) жиілігінде жұмыс істейтін электрондық радио хабар таратушылар мен қабылдағыштарды пайдаланады. 2013 жылдан бастап Kapsch және Norbit транспондерлерді жеткізді. 2016 жылы Норвегияның Жолдар басқармасы Norbit және Q Free компанияларын келесі төрт жылға Autopass транспондерлерін жеткізушілер ретінде таңдағанын хабарлады. 2022 жылдан бастап көлік иелерімен келісімшарттар жеке бәсекелес компаниялармен жасалады. Autopass ұлттық компания ретінде тек технологиямен айналысады. Әдетте, келісімшарт бойынша жеңіл көліктерге 20% жеңілдік беріледі. Ауыр көліктер үшін келісімшарттар мен тегтер міндетті. Келісімшартсыз, шетелдік тіркелген көліктермен EPASS24 компаниясы жұмыс істейді, ол иесін анықтап, төлемді жібереді. Қосымша шығындарды болдырмау үшін көлік иелеріне EPASS24-ке тіркеліп, төлем жасау ұсынылады. Бұл шетелден қарызға алынған немесе жалға алынған көліктерді де қамтиды. Норвегияда көлік жалға алған клиенттер AutoPASS провайдерімен өз келісімшарттарын жасай алмайды, олар төлемді алу үшін жалға беруші компания күтуі керек, содан кейін клиенттен ақы алынады. Жалға алынған көліктер үшін жол төлеміне ҚҚС қосылады, ал жол төлемі әдетте ҚҚС-тан босатылады, себебі заң бойынша жол төлеміне тек иесі ғана жауапты, ал жалға алушыдан ақы алу заң бойынша қосымша жалға алу ақысы ретінде қарастырылады. Жалпы, 2022 жылдан бастап жол төлемі "сағаттық ереже" бойынша жүзеге асырылады, яғни иесі келісімшарт жасаған жағдайда сағатына бір рет төлеу қабылданады. Әсіресе Осло және Тромсёде көптеген немесе ерекше пішіндес шеңберлерде келісімшартсыз жүру келісімшартпен жүруге қарағанда бірнеше есе қымбат болуы мүмкін. Электрлік көліктерге үлкен жеңілдік беріледі, әдетте жарты бағамен, сондай-ақ жалпы 20% жеңілдік келісімшарты бар, бірақ келісімшарт болған жағдайда ғана. AutoPASS 2022 жылы EasyGo серіктестігінен шықты, сондықтан AutoPASS тегі Дания мен Швецияда жарамсыз, егер келісімшарт берушіде мұндай жарамдылық болмаса. 2019 жылдан бастап "Паромға арналған AutoPass" тұжырымы арқылы көбірек паром өткелдерінде төлем жасауға AutoPass қолданылады. Бірнеше өткелдер автоматтандырылған, бірақ көпшілігі әлі де қолмен жүзеге асырылады. Егер сізде тег болса, толық автоматтандырылған өткелдерде көлік үшін 10% жеңілдікпен төлейсіз. Егер сіз Autopass паромдық шотына өтініш берсеңіз, ол алдын ала төленеді, көлік үшін 50% (корпоративтік 40%), ал қолмен төлем жасалатын өткелдердегі жолаушылар үшін 17% жеңілдік аласыз. Қосымша ақпарат алу үшін https://www.autopassferje.no сайтына кіріңіз.
Autopass (stylized autoPASS) is an electronic toll collection system used in Norway. It allows collecting road tolls automatically from cars. It uses electronic radio transmitters and receivers operating at 5.8 GHz (MD5885) originally supplied by the Norwegian companies Q Free and Fenrits. Since 2013 Kapsch and Norbit supplied the transponders. In 2016 the Norwegian Public Roads Administration revealed that they had chosen Norbit and Q Free as suppliers of Autopass transponders the next four years. From 2022, contracts with vehicle owners are made with private competing companies. Autopass as a national company only handles the technology. A contract gives in general 20 % discount for light weight vehicles. Contracts and tags are compulsory for heavy vehicles. Foreign registered vehicles without a contract are handled by the EPASS24 company which will track the owner and bill them. Owners are advised to register their vehicle with EPASS24 and pay, in order to avoid extra cost. This includes foreign borrowed or rented vehicles. Customers having Norwegian rental vehicles can't make their own contract with any AutoPASS provider, but have to wait for the rental company to get the toll bill and charge the customer afterwards. For rental cars, tolls will include VAT, while tolls normally are VAT free, because legally only the owner is responsible for tolls, and charging the rental customer is legally seen as extra rental fee. The toll rings are in general from 2022 using the "hour rule" meaning that only one passage per hour is charged for, if the owner has a contract. Especially in Oslo and Tromsø with multiple or odd shaped ring borders, driving without a contract can make multiple times the cost compared to having a contract. Electric vehicles have a large discount, usually half price as well as the general 20 % discount contract, but only if having a contract. AutoPASS has in 2022 left the EasyGo partnership, so the AutoPASS tag are no longer valid in Denmark and Sweden, unless the contract provider has such a validity. In 2019 more and more ferry crossings are also using Autopass as a payment option through the "AutoPass for ferry" concept. A few crossings are automatic, but most are still manual. If you have a tag you pay only for the vehicle at fully automatic crossings with a 10% discount. If you apply for an Autopass ferry account, which is prepaid, you get a 50%(40% corporate) discount for vehicle, and 17% for passengers at manual payment crossings. See https://www. autopassferje. no for more information.
Технология
Бұл жүйе көлік құралының алдыңғы әйнегіне DSRC негізделген радио транспондерін орнатуды және Норвегиядағы жол ақысын жинау компанияларының бірімен келісім жасасуды қамтиды. Жол ақысы тоқсандық ақылы және көліктер осы жерден өте алады. Жүйені Норвегияның Жолдар басқармасы басқарады. Барлық мемлекеттік жолдарда қазір электронды жол ақысын алу жүйесі қолданылады. Әрбір Autopass құрылғысында жол жағынан келетін сұрауларды өңдейтін және жол жағына қажетті ақпаратты жіберетін микробақылаушы бар. Әрбір Autopass құрылғысында 5 буын криптографиялық кілт жұбы бар, олар әрбір құрылғы үшін бірегей. Криптографиялық кілттер жол ақысы төленген кезде құрылғыны анықтау үшін қолданылады, бұл Autopass құрылғысының жалған көшірмелерін жасауды қиындатады. Көптеген елдерде қолданылатын DSRC негізделген жол ақысын төлеу жүйелерінен өзгеше, Норвегия жүйесінде кіруді бақылау жоқ, құрылғы ішіндегі бірегей ID тиісті DSRC жабдықтары бар адамдарға қолжетімді. 100 жазбаны сақтауға арналған ішкі жад бар, олар көлік иесінен жол ақысы алынған сайын әдетте жаңартылады. Бұл түбіртектер жиынтығы, оған уақыт, күні және жол ақысын қабылдаған станцияның идентификациясы кіреді. Әрбір Autopass құрылғысында қозғалыс детекторы бар. Құрылғы алдыңғы әйнектен алынғанда, электрлік қосқыш қосылады, бұл Autopass құрылғысының процессорында белгіні орнатуға себеп болады. Бұл белгі келесі жол ақысы төленген кезде тіркеледі.
Ауыр көліктер үшін міндетті белгі
2015 жылдың 1 қаңтарынан бастап кәсіпорынға, мемлекеттік, округтік немесе қалалық әкімшілікке тіркелген, немесе басымдықпен шаруашылық қызметі үшін пайдаланылатын барлық көліктер Норвегияда жүрген кезде электрондық жол төлемі таңбасын міндетті түрде таңуға тиіс. Бұл талап 2014 жылдың 10 қазанында қабылданған қағидалармен заңдық негізделген. Ол жоғарыда аталған барлық норвегиялық және шетелдік көліктерге мемлекеттік жол желісінің барлық бөлігінде қолданылады. Жол төлемі таңбасы болмаған жағдайда 8000 NOK айыппұл салынады. Егер үш апта ішінде төленбесе, айыппұл 12000 NOK-қа дейін өсіріледі. Егер екі жыл ішінде таңбасыз тоқтатылсаңыз, сізге 16000 NOK айыппұл салынады.