Кіріспе

Австриялық балерина (1810–1884)
фильмдер

Фанни Эльслер (туған Франциска Эльслер; 23 маусым 1810 – 27 қараша 1884) – романтикалық кезеңнің австриялық балеринасы.

Өмір және мансап

Ол Венаның Гумпендорф ауданында дүниеге келді. Оның әкесі Иоганн Флориан Эльслер, князь Эстерхазидің екінші буын қызметкері болған. Иоганн мен оның інісі Йозеф, князьдің капельмейстері Йозеф Гайднның көшірмешілері болып жұмыс істеді. Иоганн ақырында Гайднның жеке қызметшісі болды және Гайднның өліміне дейін оның басында болды. Ол балетке ерте жасынан бастап оқытылды және 7 жасқа толмас бұрын Венадағы Kärntnertortheater театрында сахнаға шықты. Ол көбінесе екі жыл үлкен әпкесі Терезамен бірге би биледі; Эльслер 9 жасқа толғаннан бастап, олар Жан Пьер Аумер мен Фридрих Хоршельттен би оқыды, сондай-ақ Гаэтано Джоядан сабақ алу үшін Италияның Неаполь қаласына да барды. Бірнеше жыл Венада бірге болғаннан кейін, 1827 жылы әпкелері Неапольге кетті. Ол жерде ол екі Сицилия патшасы Фердинанд I-нің ұлы, Салерно князі Леопольдпен махаббатқа түсті, нәтижесінде Франц атты ұлы дүниеге келді. Олардың Неапольдегі табысы, оған Эльслер әпкесінен гөрі көп үлес қосты, 1830 жылы Берлиндегі келісімге әкелді. Бұл Эльслердің жеке сұлулығы мен би өнеріндегі жеңістерінің бастауы болды. Берлин мен Венадағы барлық жүректерді баурап алғаннан кейін және Фридрих фон Гентцке ерекше құмарлық сезімдерін сыйлағаннан кейін, ол Лондонға сапар шекті, онда Джордж пен Харриет Гроте оған көп мейірім көрсетті, олар анасы Англияға келгеннен үш ай өткен соң дүниеге келген кішкентай қызды тәрбиеледі. 1834 жылдың қыркүйегінде Эльслер Балет дю Театре дель Академия Рояль де Музике (қазіргі Париж Опера Балеті) балетімен бірге өнер көрсетті, бұл қадамға Мари Тальонидің сахнадағы басымдығына байланысты алаңдаумен қарады. Алайда, Эльслер мен Тальони ерекше түрлі бишілер болды және Опера басшылығы Эльслерді жалдау арқылы дау тудыру мүмкіндігін көрді. Тальони секірулері мен секірулерінің жеңілдігімен танымал «балон» бишісі ретінде белгілі болды. Ал Эльслер биін кішкентай, жылдам қадамдармен нақты орындауымен ерекшеленді. Эльслердің би түрі «данс такетэ» деп аталды. Оның өнерінің нәтижесі Эльслер үшін тағы бір жеңіс болды және Тальонидің уақытша сөнуіне әкелді. Тальони, екеуінің де шебер суретшісі болғанымен, жаңа келгеннің жеке сүйкімділігімен бәсекелесе алмады. Ол испандық Cachucha (1836 жылғы Coralli/Gide балеті Le Diable boiteux) биін орындағанда барлық бәсекелестерінен асып түсті. Эльслер испандық емес еді, бірақ оның качуча биі от пен сезімталдыққа толы болды. Ақын Теофил Готье оны Cachucha-дағы өнері үшін Тальонидің «христиан» бишісіне қарамастан «мәжүси» биші деп атады. Эльслер мен Качучаның табысы белгілі бір ұлттық ерекшеліктері бар хореографиялық балет билеріне кең сұраныс тудырды. Бұл би түрлері өте танымал болды және Эльслер өзінің репертуарына поляк краковиенін (Краковиак) және итальяндық тарантелланы қосты. Оның бейнесі көбінесе қызғылт атлас пен қара кружевомен тәнді, сезімтал испан бишісі ретінде көрінетін, бұл Тальонинің ақ түсті қарапайым сильфа ретінде бейнеленуіне қарама-қайшы болды. Эльслер тек техникалық қабілетке ғана ие болған жоқ, оның драмалық орындау қабілеті де ерекше болды. Оның үлкен Романтикалық балеттердегі орындауы, соның ішінде Ла Сильфида, Жизель және Ла Эсмеральда, олардың бұрынғы кейіпкерлерінің жарқын жақтарын көрсетті. Бұл Эльслерге романтикалық балет кезеңінің ең талантты және танымал балериналарының қатарына кіруге мүмкіндік берді. 1840 жылы ол әпкесімен бірге Генри Уикофф ұйымдастырған турнеге Нью-Йоркке кетті және екі жыл бойы сәтті болғаннан кейін олар Еуропаға оралды. Нью-Йоркте болған кезінде Эльслер АҚШ президенті Мартин Ван Бюреннің ұлы Джон Ван Бюренмен бірге тамақтанды және онымен бірге болды. Вашингтонда конгресс жабылып, ешкім Эльслердің өнерін қалып қоймасын деген ниетпен жабылды. Лилиан Мур Эльслерді «Америкада бұл рөлді билеген ең көрнекті Сильфида» деп есептейді, соңғы сахна көптеген көрермендердің көзін жасымен толтырды. Елдің түкпір-түкпіріндегі жанкүйерлер оның өнерін тамашалаумен ғана шектеліп қоймай, «Эсслермания» құрсауына да түсті, «Эсслер» брендті шампан, нан, сигара және басқа да көптеген өнімдерді сатып алды. Олар оны қуана қарсы алды, бірақ оның таланты осындай шамадан тыс құлшынысқа лайық па екендігі туралы пікірлер қарама-қайшы болды. Келесі бес жыл ішінде Эльслер Германияда, Австрияда, Францияда, Англияда және Ресейде өнер көрсетті. 1845 жылы ол өзінің бәсекелестері Мари Тальони, Карлотта Гризи және Фанни Серритомен бірге Жюль Перроның Лондондағы «Па де Кватр» балетінде өнер көрсетуге шақырылды, бірақ ол бас тартты. Сол жылы, қор жинап, ол сахнаны қалдырып, Гамбург қаласының жанында қоныстанды. Бірнеше жылдан кейін оның әпкесі Тереза Пруссия князі Адальбертпен теңдессіз некеге тұрып, баронесса фон Барним атағын алды. Тереза 1873 жылы жесір қалды және 19 қараша 1878 жылы қайтыс болды. Фанни Эльслер 27 қараша 1884 жылы Венада қайтыс болды. Оның рөлін 1937 жылғы неміс фильмі «Фанни Эльслерде» Лилиан Харви сомдады. Бұрынғысы Ля Мара 1920 жылғы «Фанни Эльслер» үнсіз фильмінде оның рөлін сомдаған.