Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Чех композиторы
Czech composer
Гидеон Клейн (6 желтоқсан 1919 – шамамен 1945 қаңтар) – Чехословакиялық пианист, классикалық музыка композиторы, педагог және Терезенштадт концлагерінде мәдени өмірді ұйымдастырушы. Клейн Холокост құрбаны болып қаза тапты.
Gideon Klein (6 December 1919 – c. January 1945) was a Czechoslovakian pianist, classical music composer, educator and organizer of cultural life at Theresienstadt concentration camp. Klein was murdered in the Holocaust.
Өмір
Клейн Преров қаласында моравиялық еврей отбасында дүниеге келді және музыкаға ерте талантын көрсеткендіктен, Рожена Курцова мен Вилем Курцтан фортепиано, ал Алоис Хабадан композиция сабақтарын алды (1939–40 жылдары). 1939 жылғы наурызда Чехословакияны басып алғаннан кейін нацистер барлық жоғары оқу орындарын жапқандықтан, ол 1940 жылы университеттегі оқуын тоқтатуға мәжбүр болды. Яһуди музыканттарының шығармалары мен орындалуына тыйым салынғандықтан, оның өзінің туындылары орындалмады, бірақ ол бірнеше лақап аттармен концерттік пианист ретінде өнер көрсетті, мысалы, Карел Вранек деген атпен. Осындай қиын жағдайларға қарамастан, Клейн шығармашылықпен айналысуын жалғастырды. 1940 жылы оған Лондондағы Корольдік музыка академиясында оқуға стипендия ұсынылды, бірақ сол кездегі еврейге қарсы заңдар эмиграциясына кедергі келтірді. 1941 жылдың желтоқсанында нацистер оны Терезин концлагеріне депортациялады, онда Леош Яначек шәкірті Павел Хаас, Ханс Краса және Шенберг шәкірті Виктор Уллманмен бірге ол лагерьдегі маңызды композиторлардың біріне айналды. Ол жасырын концерттер берді, бірақ лагерьте нацистердің рұқсатымен белгілі бір деңгейде көркемдік қызметке жол берілген санаулы орындардың бірі болды, бұл тек кең жұртшылықты олардың нағыз ниеттерінен жаңылыстыру үшін жасалды. Осы жылдардағы шығармаларының ішінде скрипкалық квартетке арналған музыка (Бергтің 3-опусына ұқсас стильде), скрипкалық трио және фортепианолық соната бар. Сонымен қатар, Клейн шамамен 15 жеке концертте пианист ретінде өнер көрсетті және камералық музыка орындауларына қатысты (пианино триосы мен пианино квартетінің мүшесі ретінде). Клейн 1944 жылдың қазан айында Аушвицке, содан кейін көмір шахтасындағы еңбек лагері Фюерстенгрубеге депортацияланды. 1945 жылдың 25 қаңтарында Фюерстенгрубе лагерін тарату кезінде, Аушвицтің қосалқы лагерінде, 25 жасында оның өлімі туралы мәлімет белгісіз. Ол Терезиенштадттағы сүйіктісі Ирма Семечкаға қолжазбаларын тапсырды, соғыс аяқталғаннан кейін олар оның қарындасы Элишкаға берілді. Оның шығармаларына Алоис Хаба, Арнольд Шенберг, Альбан Берг, әсіресе Леош Яначек үлкен әсер етті. Ол 1940 жылғы «Дивертименто» шығармасында Яначектың «Зәписник zmizelého» әнінен алынған мелодияны пайдаланды. Солтүстік-Шығыс және Koch International Classics сияқты жазбалар арқылы қазіргі тыңдаушылар оның 1940 жылдардағы композицияларының сапасын бағалай алады.
Klein was born into a Moravian Jewish family in Přerov and, showing musical talent early, studied piano with Růžena Kurzová and Vilém Kurz, and composition with Alois Hába (in 1939–40). He was forced to abort his university studies in 1940 when the Nazis closed all institutions of higher learning following their occupation of Czechoslovakia in March 1939. Since compositions and performances by Jewish musicians were banned, his own works could not be performed, though he managed to perform as a concert pianist under several aliases for a time, e. g., under the pseudonym Karel Vránek. Despite those harsh circumstances Klein managed to continue composing. In 1940 he was offered a scholarship at the Royal Academy of Music in London, but by that time anti Jewish legislation prevented his emigration. In December 1941 he was deported by the Nazis to Terezín concentration camp, where along with Leoš Janáček's pupil Pavel Haas, Hans Krása, and Schoenberg's pupil Viktor Ullmann he became one of the major composers at that camp. He gave concerts in secret, but the camp became one of the few in which artistic activity was eventually permitted by Nazis on any scale, if only to deceive the broader public as to their real intentions. His works from these years include music for string quartet (similar in tone to Berg's opus 3 work), a string trio, and a piano sonata, among others. Moreover, Klein performed as solo pianist at approximately 15 recitals, and also participated in chamber music performances (member of piano trio, piano quartet). Klein was deported to Auschwitz in October 1944 and then to Fürstengrube, a coal mining labour camp, in October 1944, less than two weeks after completing his string trio. Klein was murdered under unclear circumstances at age 25 on January 25, 1945, during the liquidation of Fürstengrube, a subcamp of Auschwitz. He had confided his manuscripts to Irma Semecká, his Theresienstadt girlfriend, before leaving, and they were turned over to his sister Eliška at the war's end. His work was influenced by Alois Hába, Arnold Schoenberg, Alban Berg, and particularly Leoš Janáček. He used melody from Janáček's Zápisník zmizelého as a theme in his Divertimento (1940). Recordings on Northeastern and on Koch International Classics, for example, have allowed modern listeners to evaluate the quality of his compositions of the 1940s.