Освальд Ж.Л. Семерени – британдық-венгр тіл білімі маманы (1913-1996). Индоеуропа тілдерін зерттеген, Семерени заңының авторы. Биографиясы туралы оқыңыз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Венгр-британ тіл білімі маманы (1913–1996)
Hungarian British linguist (1913–1996)
ЖОҚ МАЗМҰН ТІЗІМІ
NOTOC
Освальд Джон Луис Сземереньи, FBA (; 7 қыркүйек 1913 – 29 желтоқсан 1996) – венгр-британдық салыстырмалы тіл білімі маманы және үнді-еуропалық тілдерді зерттеуші. Ол ең алдымен Сземереньи заңының атымен белгілі, бұл заң прото-үнді-еуропа тіліндегі алғашқы дыбыс заңы болып табылады.
Oswald John Louis Szemerényi, FBA (; 7 September 1913 – 29 December 1996) was a Hungarian British comparative linguist and Indo Europeanist. He is best known as the namesake of Szemerényi's law, an early sound law in the Proto Indo European language.
Өмірбаян
Сземереньи Лондонда венгр отбасында дүниеге келді. 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, ол және анасы Венгрияға қуылды; екеуі де бұл елді бұрын көрмеген, себебі анасы Боннда туып, туғаннан кейін екі жыл өткен соң Лондонға көшіп келді. Әкесі соғыс жылдары Мэн аралында тұтқында болды. Отбасы Сеченьи графинясының қамқорлығын тапты, ал анасы Будапештте оның үшін жұмыс істей бастады. Әкесі қайтып келген соң, өте жақсы ағылшын тілін білгендіктен, Геллерт қонақ үйінде бас официант болып жұмысқа орналасты. 1931 жылы Освальд алғашқы емтиханының нәтижесі бойынша Этвеш Лоранд университетінің мүшесі аталды. Онда ол француз, санскрит, гот және Ескі шіркеу славян тілдерін үйренді. 1936 жылы Үнді-Еуропа тіл білімі саласында докторлық диссертациясын қорғады, ал 1941 жылы Лазициус Дьюла редакциялаған «Латын тіліндегі сұйық дыбыстар» атты тұңғыш кітабы жарық көрді. 1940 жылдың 5 қарашасында Берегсазда (қазіргі Берехове, Украина) Елизавета Кёверге үйленді. 1942 жылы әскерге шақырылып, қазіргі Украинадағы Шостка маңындағы, Ресей шекарасына жақын аймаққа жіберілді. Сол жерде ол орыс тілін үйренді және соғысқа қатыспады; кейін ол соғыстағы уақытын «орыс тілін үйрену үшін жақсы демалыс» деп әзілдеді. Сол жылдың қазан айында әйелі ұл табатынын естіді, ол – Золтан, оған дереу күрделі операция жасау қажет болды, нәтижесінде денесінде үлкен жара қалды. 1943 жылдың тамыз айында қызметтен босатылды. 1945 жылы Будапешт түскеннен кейін, ол университет институтының басшысы болып тағайындалды, ал пәтері ресейлік медицина қызметкерлеріне берілді. Бастапқыда ол Венгрия Коммунистік партиясын қолдады, олардың соғысты жеңгеннен кейін Венгрия үшін қажетті тез өзгерістерді жүзеге асыра алады деп сенді және бұл уақытша шара болады деп ойлады, бірақ ол тез көңілі толып, өзінің мойындауынша, ешқашан коммунистік әдебиет оқымады. 1948 жылы Италияға көшіп, британдық азаматтығын қайтару үшін өтініш берді. Өтініші қабылданды және 1948 жылдың қазан айында отбасымен бірге Ұлыбританияға көшіп келді. Ұлыбританиядағы алғашқы жылдары ол түрлі жұмыстар істеді, көбінесе суық соғыс шиеленісі күшейген кезде аудармашы ретінде жұмыс істеді. Ол BBC-де аудармашы болып жұмыс істеді, кейін Венгриядағы тілшілерді жеңіп, Рейтерде жұмыс істеу үшін Лондонға көшті. Ақырында, 1952 жылы Отто Скутш одан филология курсын оқып беруін сұрағанда, ол кәсіби тұрғыда ғылыми ізденістерін қайта бастады, бұл оқытушылық лауазымға әкелуі тиіс еді. Нәтижесінде, ол академиялық ортада өзін қайта орнықтыра алды және 1960 жылы Лондон университетінің колледжінде салыстырмалы филология кафедрасының профессоры болды.
Szemerényi was born in London to Hungarian parents. When the First World War began in 1914, he and his mother were expelled to Hungary; neither of them had ever seen the country before as his mother was born in Bonn and moved to London two years after she was born. His father was interned on the Isle of Man for the entirety of the war. The family found patronage from the Countess Széchenyi and his mother began working for her in Budapest. When his father returned, he found gainful employment at the Hotel Gellért as the head waiter, due to his exceptional English. In 1931, Oswald was made a fellow at Eötvös Loránd University based on the success of his primary examination. There, he learned French, Sanskrit, Gothic, and Old Church Slavonic. He received his Ph. D. in Indo European linguistics in 1936 and published his first book publication, Liquid Sonants in Latin, in 1941, edited by Laziczius Gyula. On 5 November 1940, he married Elizabeth Kövér in Beregszász (now Berehove, Ukraine). During 1942, he was drafted and sent eastward to the Soviet border regions around Shostka, in modern day Ukraine near the Russian border. There, he learned Russian and saw no combat; he later joked that his time in the war was "just a nice study leave to learn the [Russian] language". In October of the same year, he received news that his wife had given birth to his son, Zoltán, who very quickly required a major surgery, leaving him with a massive scar. He was relieved of duty in August 1943. After the fall of Budapest in 1945, he was placed in charge of a university institute and had his apartment quartered for Russian medical personnel. Initially, he had supported the Hungarian Communist Party, believing that they could implement the rapid change that was necessary for Hungary after losing the war and that it would be ultimately a transient effort, though he quickly became disillusioned and, by his own admission, never read any communist literature. In 1948, he moved to Italy, where he applied to have his British citizenship recognized for repatriation. This request was granted and he and his family moved to the United Kingdom in October 1948. During his first years in the UK, he had several varied jobs, mostly working as a translator in various capacities as Cold War tensions increased. He worked as a translator for the BBC in Caversham, Reading before moving to London to work for Reuters after beating out the reporters they had stationed in Hungary at the time. Eventually, he resumed his intellectual pursuits professionally when in 1952, Otto Skutsch requested that he give a course in philology, with the understanding that it would later develop into a teaching post. Ultimately, he was able to reestablish himself in academia, becoming the university chair for comparative philology at University College London in 1960.