Кіріспе
Испандық романист және эссеші Хосе Аугусто Тринидад Мартинес Руис, кеңінен Азорин (aθoˈɾin; 8 маусым 1873 – 2 наурыз 1967) псевдонимімен танымал, испандық романист, эссеші және әдеби сыншы болды. 1890-жылдары саяси радикал болған ол, уақыт өте келе оңшыл көзқарастарға көшті. Әдебиетте ол испандық өмірдің мәңгілік ерекшеліктерін анықтауға ұмтылды. Оның эсселері мен сындық жазбалары қарапайым, жинақы стильде жазылған. Оның Кастилия қалалары мен ландшафттарының импрессионистік сипаттамалары ерекше көзге түседі.
José Augusto Trinidad Martínez Ruiz, better known by his pseudonym Azorín (aθoˈɾin; June 8, 1873 – March 2, 1967), was a Spanish novelist, essayist and literary critic. As a political radical in the 1890s, he moved steadily to the right. In literature he attempted to define the eternal qualities of Spanish life. His essays and criticism are written in a simple, compact style. Particularly notable are his impressionistic descriptions of Castilian towns and landscapes.
Ерте өмір және білім
Хосе Мартинес Руис 1873 жылғы 8 маусымда Испанияның Аликанте провинциясындағы Моновер ауылында дүниеге келді. Ол тоғыз баланың ең үлкені болғандықтан, жастығынан кітап оқуды ұнатты. Оның әкесі, орта тапқа жататын заңгер, белсенді консервативті саясаткер, кейіннен депутат, қала әкімі және Ромеро Робледоның ізбасары болды. Оның анасы, жер иесі, жақын орналасқан Петрер қаласында туған. Сегіз жасынан бастап 16 жасқа дейін ол Мурсия провинциясындағы Екла қаласында, әкесінің үйінде, Еколапиус әулетінің (пиаршылар) басқаратын пансионда оқыды. 1888 жылдан 1896 жылға дейін Валенсия университетінде заң білімін алды, бірақ оқуын аяқтамады. Содан кейін ол жазуға кірісіп, 1893 жылы әдеби сын туралы монография жариялады. Осы жерде ол жергілікті газеттерге жаза бастады, Висенте Бласко Ибаньес басқаратын радикалды «El pueblo» журналына мақалалар жазды. Ол Карл Краузе идеяларына қызығушылық танытты, ол адамның білім арқылы реформалана алатынын және басқа ұлттардың мәдениеттеріне ашықтықтың ұлттық консерватизмді жеңе алатынын айтты. 1895 жылы Руис «Anarquistas literarios» және «Notas sociales» еңбектерін жариялады, онда ол сол кездегі анархистік теорияларды ұсынды. Осы кезеңде ол саяси радикал болды. Руис либералды премьер-министр Антонио Маураға құрметпен қарады.
Карьерасы, жазуы және саяси дамуы
Руиздің журналистикасы 1896 жылы Мадридке көшіп келгенде дамыды. Ол 1897 жылы ақпанда радикализм үшін жұмыстан шығарылғанға дейін республикалық El País газетінде жазды. Ол сондай-ақ Париждегі анархистік журнал "La Campaña" және басқа да испан журналдарына, соның ішінде "El Progreso" ("Өрлеу") және "El Imparcial" ("Бейтарап") журналдарына жазды. Бұл кезеңде оның шығармашылығында анти-қалыптасқан көзқарастары, соның ішінде анархистік идеялар, жазуды өзгерістердің катализаторы ретінде қарастыру және эстетика мен сенімді бағаламау көрінді. Алайда 1899 жылы оның көзқарасы өзгеріске ұшырай бастады. Оның шығармалары жаңа философиялық және көркемдік сананы, өткенге қызығушылықты көрсетті. Оның "El alma castellana" ("Кастилия жаны") кітабы және очерктер жинағы "La ruta de Don Quijote" ("Дон Кихоттың жолы") және кейіннен "Una hora de España 1560–1590" ("Испанияның сағаты, 1560–1590") испандық болудың мәнін бейнелейді. Ол революциялық идеялардан бас тартып, адамның қадір-қасиетіне құрмет көрсетіп, әлемнен алшақтау үшін иронияны қолданды, бірақ нигилизмге көшті. Бұл пессимизм оны саяси консерватизмге жеткізді. 1902 жылы ол үш жан-жақты биографиялық романның біріншісін жариялады – "La voluntad" ("Еркі"), содан кейін "Antonio Azorín" және "Las confesiones de un pequeño filósofo" ("Кішкентай философтың жасырын сырлары"). Мансабының басында Руиз "Cándido" (Вольтердің құрметіне) және "Ahrimán" (парсылық жойқын құдай) сияқты псевдонимдерді қолданды. Ол әдебиетінде де, очерктерінде де қысқа сөйлемдерді пайдаланып, тарих пен өмірдегі шағын, бірақ мәңгілік элементтер мен оқиғаларды атап өтті. Оның пікірінше, уақыт қайталанатын сериядан тұрады, бұл уақытты "уақытсыз" деп сипаттауға әкелді. 1908 жылы ол Хулия Гвинда Урзанкиге үйленді, ол өмірінің соңына дейін оның жанында болды және одан ұзақ өмір сүрді. Ол 1974 жылы 98 жасында қайтыс болды. Олардың балалары болмады. 1913 жылы ол монархияны қолдаған консервативті газет "ABC" үшін жазды, соның ішінде өзі қатысқан әдеби және көркемдік топ "La generación de 1898" ("98-ші буын") туралы мақалалар сериясын жариялады. Руиз 1907 жылдан 1919 жылға дейін Кортес-Генеральде консервативті депутат болып қызмет етті, соңында Мемлекеттік білім министрлігінің хатшысы болды. Ол генерал Примо де Ривераның диктатурасына қарсылық білдіріп, саясаттан бас тартты, бірақ оған ашық қарсылық көрсеткен жоқ. Ол драма сыншысы және эссе жазушысы ретінде танымал болды. Оның "Al margen de los clásicos" ("Классикалық әдебиетке шолу"), "Don Juan" және "Doña Inés" сияқты әдеби сындық еңбектері испан классиктеріне жаңа қызығушылықты оятып, әдеби талғамға жаңа бағыттар ашты, осы кезде испан әдебиетінің үлкен бөлігі халыққа қол жетімсіз болды. 1924 жылы ол Испан академиясына сайланды. Оның оннан астам пьесасының алғашқысы – "Old Spain" ("Ескі Испания") 1926 жылы жарық көрді, содан кейін "Brandy mucho brandy" және "La comedia del arte" қойылымдары жарық көрді, бірақ оның баяу және мұқият стилін драманың динамикасына және ырғағына бейімдеу қиын болды. Журналистердің газет сатуды арттыру үшін әңгімелерді ойлап табуы туралы әзіл-сықақ комедиясы "El Clamor" ("Шырық") "Asociación de la Prensa" басшылығының оны қуып шығуына себеп болды, бұл әрекетті Азорин Инквизициямен салыстырды. Ол авангардтық қозғалысқа ықпал етті, "Lo invisible" ("Көрінбейтін") атты қысқа трилогияда сюрреализмнің жеке нұсқасын тәжірибеледі. Республиканың құрылуы оның бұрынғы прогрессивті саяси идеалдарына қайта оралуына әкелді. Ол "ABC" телеарнасынан шығып, республикалық газеттер "El Sol", "La Libertad" және "Ahora" үшін жазды. Ол 1923 жылдан 1936 жылға дейін Жозе Ортега и Гассет негізін салған және еуропалық философияны насихаттайтын "Revista de Occidente" журналын басқарды. 1936 жылы Испаниядағы Азамат соғысы басталғанда Азорин Парижге қашып кетті, онда ол Аргентинаның "La Nación" газеті үшін жазып, әдеби мансабын жалғастырды. Бұл жер аударылу кезеңін бейнелейтін "Españoles en París" ("Париждегі испандықтар") кітабы 1939 жылы жарық көрді. 1939 жылдың 23 тамызында Испанияға оралғанда, ол Франко режимін ашық қолдамаған басқа зиялылармен бірге "ішкі жер аударылу" жағдайында болды. Бастапқыда оған журналист куәлігі берілген жоқ, бірақ сол кезде Франконың ішкі істер министрі және Фаланга президенті Рамон Серрано Суньер оған көмектесті. Франконың режимін қабылдау – ол қайтадан қабылдану үшін төлеуі керек болған баға, ол оңшыл журнал "Vértice" мақаласында диктатурамен келісті. Ол 1941 жылдан 1962 жылға дейін "ABC" газетіне қайтадан қызмет етті. Ол өзінің бұрынғы әдеби жетістіктерін еске түсіретін көптеген жаңа шығармаларын жариялады, соның ішінде "Pensando en España" және "Sintiendo España".
Кейінгі өмірі
Қартайған шағында Азорин кино әуесқоны болды, көптеген мақалалар жазып, олардың бір бөлігі "El cine y el momento" жинағында жарияланды және "Кино – өнердің ең жоғары формасы" деген пікір білдірді. 1967 жылдың 2 наурызында 93 жасында Мадридте қайтыс болды.